Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Þingvellir

Þingvellir|  |
| Lokalisatioun |
| Land |
Island |
| Koordinaten |
64°15'29"N, 21°7'30"W |
| Ugeluecht |
1928 |
| Fläch |
22.788,70811 ha |
|  |
|  |
|  |

Þingvellir
**Þingvellir** ass eng Plaz an en Nationalpark am Südweste vun Island, eng 40 km ëstlech vun der islännescher Haaptstad Reykjavík, um Norduwänner vum Séi Þingvallavatn. Et ass eng wichteg Plaz souwuel fir d'Geschicht vun Island wéi och geologesch gesinn: D'Zon ass de Grenzberäich vun der eurasescher an der nordamerikanescher Kontinentalplack.

Þingvellir heescht "Griecht vun der Volleksversammlung". Do koum vun 930 un, also schonn no e puer Joerzéngten nodeems d'Mënsche sech op Island néiergelooss hunn, am Juni fir zwou Wochen den Althing zesummen, wou Gesetzer decidéiert goufen a Geriicht gehale gouf. Am Joer 1000 gouf zu Þingvellir decidéiert, datt d'Chrëschtentum ewell op Island ze gëllen hätt, an de 17. Juni 1944 gouf do d'Republik Island ausgeruff.

D'Géigend ass markéiert duerch Grief a Rëss, Resultat vum Ausenanerdrifte vun de Kontinentalplacken (70 m an de leschten 10.000 Joer). Bemierkenswäert si virun allem d'*Almannagjá* ("Allmänner-Schlucht") an d'Silfra-Spléck, déi mat äiskalem Quellwaasser gefëllt ass.

De Floss Öxará leeft duerch de Þingvellir-Nationalpark a fält an der Almannagjá-Schlucht an engem Waasserfall, dem Öxarárfoss, erof.

1930, d'Joer vum Millenaire vum Althing, gouf Þingvellir zum Nationalpark deklaréiert. 2004 gouf en an d'UNESCO-Lëscht vum Weltkulturierwen opgeholl.

## Biller

* Almannagjá
* Öxarárfoss
* Silfra-Spléck
* Fiels vum Gesetz

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Þingvellir National Park** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Offizielle Website
# Alabama

|  |
| --- |
| **Alabama** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Detailer) | (Detailer) |

 |
| Spëtznumm: *Heart of Dixie; Cotton State* |
|  Lëscht vun alle Bundesstaaten |
| **Haaptstad**: | Montgomery |
| **Gréisst Stad**: | Birmingham |
| **Gouverneur**: | Kay Ivey |
| **Fläch**:  - Total:  - Waasser: | Op 29. Plaz 135.293 km² 3,2 % |
| **Bevëlkerung**:  - Total:  - Dicht: | Op 24. Plaz 5.024.279 (2020) 38,3/km² |
| **Opgeholl als Memberstaat**: | 14. Dezember 1819 (22ten) |
| **Zäitzon**: | UTC-6 bis -5 |

**Alabama** ass e Bundesstaat vun den USA, deen zu de Südstaate gerechent gëtt.

## Geschicht

Den Numm *Alabama* ass op den Indianer-Stamm vun den Alibamu aus der Muskogee-Sproochefamill zeréckzeféieren. *Alibamu* heescht *Hei wunne mer*. Alabama huet de Bäinumm *Cotton State* an *Heart of Dixie*.

## Geographie

### Situatioun

Alabama ass mat 135 293 km² vun der Fläch hier gesinn op der 29. Plaz vun den US-Bundesstaaten. Am Norde stéisst Alabama un Tennessee, am Osten un Georgia, am Westen u Mississippi an am Südosten u Florida.

Ronderëm Montgomery a Selma ass e besonnesch fruchtbaren, donkelen ugeschwemmte Buedem. Dee gréissten Deel vum Staat ass vu Bëscher beluecht. Am Süde läit de Golf vu Mexiko an deen den Alabama-Floss leeft. Den Alabama ass a 67 Landkreesser (Countys) ënnerdeelt.

### Bierger an Däller

Am Nordosten zitt sech d'Biergkette vun den Apalachen vu Westen no Osten. Tëscht dem Coosa-Floss an der Stad Auburn leien d'Piedmont-Hiwwelen, en héicht Flaachland mat roudem Leembuedem, dee räich un Eisen ass.

### Gréisst Stied

* Birmingham (233.149)
* Montgomery (200.983)
* Mobile (192.759)
* Huntsville (164.146)

*All Awunnerzuelen um Stand vum 1. Juli 2004*

## Politik

Alabama ass ee vun de ganz konservative Staaten am Süde vun den USA. Méi wéi honnert Joer laang gouf et hei eng staark demokratesch Traditioun. D'Aféierung vun den Zivilrechter huet d'Situatioun awer ëmgedréint, als éischt an den 1960er Joren um nationale Niveau an zanter den 1990er Joren och um lokalen Niveau. Am Januar 2003 ass de Republikaner Robert R. Riley Gouverneur vum Staat Alabama ginn.

## Demographie

Mat ronn 4.530.000 Awunner, déi an 2.014.536 Stéit wunnen, ass Alabama bei den US-Bundesstaaten op der 23. Plaz. 71,1 % Wäisser liewe mat 26 % Schwaarzen, 1,7 % Hispanics, 0,7 % Asiaten an 0,5 Prozent Indianer zesummen.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Alabama** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Déi offiziell Websäit vum US-Bundesstaat Alabama
* Websäit vum Bureau of Tourism & Travel
* County-Kaarten
* Staatsarchive vun Alabama
* Vollekszieleungs-Statistik iwwer Alabama
# Xian

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel iwwer China** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| **Xian** |
| --- |
| **Land** |  Volleksrepublik China |
| **Status**: | Bezierkfräi Stad |
| **Provënz**: | Shaanxi |
| **Koordinaten**: | 34°45' N; 109°49' O |
| **Fläch**: | 9.983 km² |
| **Awunner**: | 7.016.000 (2005) |
| **Héicht**: | 412 m |
| Lag vun der Stad Xian a China  |

**Xian** (chin. 西安 = Westleche Fridden), och **Si'an**, **Hsi-An** oder **Xi'an** (fréier: **Sianfu**), ass d'Haaptstad vun der chineesescher Provënz Shaanxi. Xian huet nach eng bal ganz erhale Stadmauer a war an der Zäit Ausgangspunkt vun der Seidestrooss. Vill Touristen kommen haut op Xian. Net nëmme well et eng schéi Stad mat enger bekannter Pagod ass, mä och well ee vu Xian aus déi berüümt Ausgruewungen, bekannt als Terrakotta-Arméi, ka besiche goen.

## Geographie

Xian bedeckt eng Fläch vun 9.983 km² und huet ongeféier 7,16 Mio. Awunner (2003), dovun 3.959.273 (1. Jan. 2005) an der Bannestad.

Xian erstreckt sech vun 33°39' bis 34°45' Nord a vun 107°40' bis 109°49' Ost. Et läit 412 m iwwer dem Mieresspigel.

## Geschicht

Stadmauer vu Xian mam Trommeltuerm
## Kuckeswäertes

* D'Stadmauer vu Xian, déi gutt erhalen ass an déi zur Zäit vun der Ming Dynasty fir d'Verdeedegung gebaut gouf. Vun de schéine Bauwierker op der Mauer, ass de Klacken- an den Trommeltuerm, wou getrommelt gouf ier d'Paarten owes zougemaacht goufen, z'ernimmen.
* Déi grouss an déi kleng méi wéi 1000 Joer al Wëll-Gäns-Pagoden vu Xian.
* De Moslemquartier an déi grouss Moschee vu Xian
* De Mausoleum vum Qin Shi Huang a seng Terracotta-Arméi. Dës Plazen a besonnesch d'Ausgruewungen, ongeféier 40 km ëstlech vun der Stad, kann e besichen.
* De Banpo en neolithescht Duerf bei der Stad.

## Galerie

* Xian
* De Klackentuerm
* Eng Vue op den Zentrum
* D'Stadmauer vu Xian
* D'Wëll-Gäns-Pagod
* D'Terrakotta-Arméi

## Kuckt och

* Lëscht vun de chineesesche Groussstied

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Xian** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* (fr) Privat Websäit iwwer Xian FranceChine
* (fr) Privat Websäit mat Fotoe vu Xian travel-in-china.net
* (en) Wikivoyage: Xian
# Pi (Zuel)

de griichesche Buschtaf  **WIKINIUM\_MATH\_PH\_0**
Pi mat den dausend éischten Zifferen hannert dem Komma
Wann den Duerchmiesser vum Krees 1 ass, ass den Ëmfang WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 .
**Pi** – och alt **Archimedes-Konstant** genannt – ass eng Zuel, déi mam griichesche Buschtaf  **WIKINIUM\_MATH\_PH\_4**  ausgedréckt gëtt. Si entsprécht dem Verhältnes vum Ëmfang vun engem Krees zu sengem Duerchmiesser. Et kann een s'och als d'Verhältnes vun der Fläch vun engem Krees an dem Carré vu sengem Rayon definéieren.

Well et eng irrational Zuel ass, ka se net duerch de Rapport vun zwou ganzen Zuelen ausgedréckt ginn.

Pi huet an alle Stellewäertsystemer onendlech vill, net periodesch Zifferen hannert dem Komma. D'dezimal Schreifweis mat 50 Zifferen hannert de Komma ass:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 An engem Gebrauch, an deem keng grouss Genauegkeet néideg ass, gëtt fir  **WIKINIUM\_MATH\_PH\_8**  gemenkerhand mat 3,14 gerechent.
## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Pi** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Fanger

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

D'Fangere vun enger lénkser Hand vum Mënsch:
1: Daum (*pollex*)
2: Zeigefanger (*index*)
3: Mëttelfanger (*digitus medius*)
4: Rankfanger (*digitus anularis*)
5: klenge Fanger (*digitus minimus*)
D'Schanken an der mënschlecher Hand (op Däitsch a Latäin).
E **Fanger** (lat.: *digitus manus*) ass eng vu fënnef Extremitéiten un der Hand.

D'„Fangeren“ vun den ënneschten Extremitéiten (Féiss) sinn d'Zéiwen.

D'Entwécklung vum Fanger war e Sprong an der Evolutioun, déi et de Liewewiese mat Fangeren erméiglecht huet, Géigestänn ze gräifen an ze manipuléieren.

## Beim Mënsch

Beim Mënsch besti véier vun de fënnef Fangeren aus jee dräi Schanken. Déi Schanke sinn de *phalanx proximalis*, de *phalanx media* an de *phalanx distalis*. Nëmmen den Daum huet zwou Schanken. Gelenker verbannen déi Schanke mateneen a mat der Mëttelhandschank (*ossa metacarpi*). Den Daum vum Mënsch ass dobäi besonnesch, well en duerch d'Aart a Weis, wéi en opgebaut ass, eng Oppositiounsstellung géigeniwwer den anere Fangeren erlaabt.

D'Fangere beweege sech, mat Ausnam vum Daum, duerch d'Wierkung vu Seenen, déi un de Muskelen am Ënneraarm an anere klenge Muskelen, déi un de Fangeren hänke, verbonne sinn. D'Fangere selwer hu keng Muskelen. Den Daum gëtt duerch Muskelen an der Handfläch beweegt, déi mat der éischter Mëttelhandschank verbonne sinn.

## Sproochleches

Bezeechnung vun de Fangeren:

Fangeren, beim Daum ugefaangen| Nr | Latäin | Lëtzebuergesch | Varianten, deels vereelzt oder Kannersprooch |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | *Pollex* | Daum | Dommenéck, Daimerléck, Daimchen |
| 2 | *Index* | Zeigefanger | Féngerléck, Praimchen, Prëmmchen, Spëtzléck, no der Funktioun och nach: Leck-, Schreif-, Suckelfanger |
| 3 | *Digitus medius* | Mëttelfanger | Laanghals, Laanghaans, Laangschwanz, Laangschwänzchen, Laangemann, de Laangen |
| 4 | *Digitus anularis* | Rankfanger *oder* Rénkfanger | Grohänschen, Goldfanger, Jäizhals, Taupert, Topert, Toppmann |
| 5 | *Digitus minimus* | Klenge Fanger | Stuppschwanz, Stuppschwänzchen, Tiipchen, Tipert, klenge Babbeler, de Klengen |

### Kannerreim

Eng vun e puer Variante vun engem Lëtzebuerger Kannerreim:

Den Daimerléck ass an de Pëtz gefall,

De Féngerléck huet en eraus gezunn,

De Laangschwänzchen huet en ofgedréchent,

De Grohänschen huet en an d'Bett geluecht,

An de Stuppschwänzchen huet der Mamm et gesot.

## Kuckt och

* Polydaktylie: eng Anomalie, bei där ee méi wéi fënnef Fanger huet.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Fanger** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# Olympesch Wanterspiller 1932

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Sportsartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| III. Olympesch Wanterspiller |
| --- |
|
Olympesch Wanterspiller |
|  |
| Land |
Vereenegt Staate vun Amerika |
| Ufanksdatum |
4. Februar 1932 |
| Schlussdatum |
15. Februar 1932 |
| opgemaach vum/vun der |
Franklin D. Roosevelt |
| Olympeschen Eed |
Jack Shea |
| Spiller virdrun |
Olympesch Wanterspiller 1928 |
| Spiller duerno |
Olympesch Wanterspiller 1936 |
| Um Spaweck |
 |
|  |

D'**Olympesch Wanterspiller 1932** oder **III. Olympesch Wanterspiller** goufe vum 4. bis de 15. Februar 1932 zu Lake Placid am US-amerikanesche Bundesstaat New York ofgehalen.

## Participanten

Et hunn 252 Athleeten aus 17 Natiounen um Tournoi deelgeholl. Lëtzebuerg war net zu Lake Placid vertrueden.

## Kuckt och

* Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller
* Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken

## Um Spaweck

* Websäit vun den Olympesche Wanterspiller 1932 beim C.I.O.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: 1932 Winter Olympics** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Bryce-Canyon-Nationalpark

Bryce-Canyon-Nationalpark|  |
| Lokalisatioun |
| Land |
Vereenegt Staate vun Amerika |
| Koordinaten |
37°38'24"N, 112°10'12"W |
| Ugeluecht |
15. September 1928 |
| Fläch |
145 km² |
|  |
|  |
|  |

Erosiounsformen ("Hoodooen").
Fielszeechnungen am Park.
De **Bryce-Canyon-Nationalpark** ass en Nationalpark, um Colorado-Plateau, am Südweste vun Utah, an de Vereenegte Staaten.

De Grond, firwat dës Landschaft als Nationalpark deklaréiert gouf, sinn déi faarweg Fielspyramiden a -sailen, déi sougenannt Hoodooen, déi um Bord vum Paunsaugunt-Plateau duerch Erosioun entstane sinn. Den Ofbroch vun deem Plateau leeft net linear, mä a Form vun engem Hallefkrees, engem "natierlechen Amphitheater". Ee vun dësen "Amphitheateren", déi fälschlecherweis als Canyon bezeechent ginn (e Canyon entsteet duerch e Floss, wat hei net de Fall ass), ass de Bryce Canyon. En ass bal 5 km breet, 19 km laang a läit 240 Meter méi déif wéi de Plateau.

De Bryce Canyon Nationalpark läit op enger Héicht vun 2400 bis 2700 Meter um Colorado-Plateau; deemno e gutt Stéck méi héich wéi den Zion-Nationalpark an de Grand Canyon-Nationalpark an der Noperschaft.

Ëm 1850 hu sech wäiss Siidler do néiergelooss, 1875 och e gewëssen Ebenezer Bryce, no deem e spéider den Numm krut. Den Nationalpark gouf 1924 als *National Monument* ernannt an 1928 als *National Park* deklaréiert. 2014 hu 1.435.741 Leit de Park besicht.

Duerch Erosioun sinn d'*Hoodooen* entstanen. Dat si stenge Sailen oder Pyramiden déi bis zu 60 Meter héich kënne ginn.

Haut kann een de Park iwwer den 29 km laange *Scenic Drive* besichen, deen op 13 Aussichtspunkte féiert, dorënner de *Sunrise Point*, *Sunset Point*, *Inspiration Point* an de *Bryce Point*. Méi südlech sinn d'*Natural Bridge*, de *Rainbow Point* an de *Yovimpa Point*. Et kann een och op ausgewisene Weeër derduerch wanderen.

* *Secrets in The Grand Canyon, Zion and Bryce Canyon National Parks.* National Photographic Collections. Lorraine Salem Tufts, North Palm Beach Fl 31998, ISBN 0-9620255-3-4.
* National Park Service: *The Hoodoo*. Fall, Winter, Spring edition 2003-2004.
* National Park Service: *Bryce Canyon visitors guide.* (some public domain text in the biology section)
* United States of America: *Bryce Canyon National Park, Utah.* A guide. Washington 1947.
* Frank De Courten: *Shadows of Time, the Geology of Bryce Canyon National Park.* Bryce Canyon Natural History Association, Utah 1994, ISBN 1-882054-05-9.
* Eugene P. Kiver, David V. Harris: *Geology of U.S. Parklands*. John Wiley & Sons, New York 51999, ISBN 0-471-33218-6.
* Douglas A. Sprinkel, Thomas C. Chidsey Jr., Paul B. Anderson: *Geology of Utah's Parks and Monuments*. Utah Geological Association. Publishers Press., Salt Lake City Utah 2000, ISBN 0-9702571-0-4.
* Robert C. Lindquist: *The geology of Bryce Canyon National Park*. Bryce Canyon Natural History Association, Utah 1977.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Bryce Canyon National Park** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

Panorama vum *Bryce Point*
# Riserad

D'Wiener Riserad.
E **Riserad** ass eng Kiermesattraktioun. Et ass e grousst Rad, dat sech ëm eng horizontal Achs dréint, a wouru Stillercher, Gondelen oder Kabinne festgemaach sinn, an déi d'Leit sech kënne sëtzen.

Op Englesch heescht et *Ferris wheel* no sengem Erfinder, dem George Washington Gale Ferris, Jr..

Et gëtt och Riserieder, déi permanent installéiert sinn, wourënner:

* dat 64,8 Meter héicht Riserad am Wiener Prater;
* d'*London Eye*, fréier och *Millennium Wheel* genannt, mat enger Héicht vun 132 ½ Meter.
* d'Riserad vu Nanchang am Riverside Park. Et ass 160,90 Meter héich, mat engem Duerchmiesser vun 153,90 Meter.

## Biller

* Dat éischt Riserad vun der Welt, op der Weltausstellung zu Chicago, 1893
* D'Riserad zu Brisbane
* E Riserad an Ontario, 1923
* Riserad am *Walibi World*
* *Roue de Paris*, 2005 zu Geleen
* E Riserad zu Thun
* Ee beliicht Riserad
* Taiwan
* D'London Eye
* Schweden, 1965
* Tokio
* Nice
* Riserad am Allgäu-Skyline-Park zu Bad Wörishofen, reflektéiert
* Op der Paräisser Place de la Concorde um Enn vun de Champs-Élysées
* Nanchang, China
* München

## Déi gréisst Riserieder

| Num | Duerchmiesser | Baujoer | Land | Stad | Remarken |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Beijing Great Wheel | 208 m | 2008 | China | Peking |  |
| Singapore Flyer | 165 m | 2008 | Singapur | Singapur |  |
| The Star of Nanchang | 160 m | 2006 | China | Nanchang |  |
| London Eye | 135 m | 1999 | Groussbritannien | London |  |
| Changsha Ferris Wheel | 120 m | 2004 | China | Changsha |  |
| Zhengzhou Ferris Wheel | 120 m | ? | China | Zengzhou |  |
| Sky Dream Fukuoka | 120 m | ? | Japan | Fukuoka |  |
| Daiya to Hana Ferris Wheel | 117 m | ? | Japan | Tokio |  |
| Palette Town Ferris Wheel | 115 m | ? | Japan | Tokio |  |
| Harbin Ferris Wheel | 110 m | ? | China | Harbin |  |
| HEP Five | 106 m | ? | Japan | Osaka |  |
| Tempozan Harbor Village Ferris wheel | 100 m | ? | Japan | Osaka |  |
| Space Eye | 100 m | ? | Japan | Kita-Kyushu |  |
| Ferris Wheel of Paris | 100 m | 1900 | Frankräich | Paräis | Gebaut 1900 fir d'Weltausstellung, 1937 nees ofgerappt |
| Eurowheel | 90 m | 1999 | Italien | Ravenna |  |
| The Ferris Wheel | 81 m | 1893 | USA | Chicago | Éischt Riserad iwwerhaapt, 1906 ofgerappt. |
| Panoramic Wheel | 75 m | ? | Russland | Moskau |  |
| Texas Star | 65 m | ? | USA | Dallas/Fair Park |  |
| Wiener Riserad | 64,8 m | 1897 | Éisträich | Wien |  |
| Steiger-60-metres Ferris Wheel | 60 m | 1980 | Däitschland | verschidde Plazen | gëtt vu Kiermes op Kiermes gefouert |
| Roue de Paris | 60 m | 2002-2002 | Frankräich | Paräis | duerno ofmontéiert an op verschiddene Plazen erëm opgeriicht |
| Hablützel Ferris Wheel | 60 m | 2003 | Schwäiz | verschidde Plazen | gëtt vu Kiermes op Kiermes gefouert |
| Eye on Malaysia | 60 m | ? | Maleisien | Kuala Lumpur |
| Wheel of Birmingham | 60 m | ? | Groussbritannien | Birmingham | gouf ofmontéiert an an Australien verkaf |

## Referenzen

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Riserieder** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Kapital

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

**Kapital** ass e villsäitege Begrëff deen an de Wirtschaftswëssenschaften, der Soziologie, oder och an der Ëmgangssprooch eng eege Bedeitung huet. An der klassescher Léier iwwer d'Vollekswirtschaft ass et nieft dem Buedem an der Aarbecht ee vun den dräi Produktiounsfacteuren (Modern Auteure rechnen och nach d'Wëssen an d'Informatioun als véierte Produktiounsfacteur dobäi).

Kapital entsteet duerch d'Spueren, an anere Wierder duerch e Konsumverzicht. Kapital huet gewëssermoossen déi gläich Bedeitung wéi Verméigen, weist awer besonnesch bei Entreprisen op d'Méiglechkeet hin, déi se hunn, fir duerch hir finanziell Mëttel, hir aner Produktiounsfacteure méi rationell anzesetzen an doduerch d'Produktivitéit vun hirer Entreprise ze verbesseren.
# Jiang Zemin

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel iwwer e **Politiker** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

**Umierkung:** Bei dësem Artikel gëtt de Familljennumm virun de Virnumm vun der Persoun gesat. Dat ass déi üblech Reiefolleg am Chineeseschen. **Jiang** ass also de Familljennumm, **Zemin** ass de Virnumm.

| Jiang Zemin |
| --- |
|  |
| Funktioun |
|
5. President vun der Volleksrepublik China |
|
27. Mäerz 1993 - 15. Mäerz 2003 |
| Virgänger |
Yang Shangkun |
| Nofollger |
Hu Jintao |
|  |
|  |
|  |
| Partei |
Kommunistesch Partei vu China |
| Biographie |
| Gebuer |
17. August 1926 Yangzhou |
| Gestuerwen |
30. November 2022 Shanghai |
| Doudesursaach |
Leukemie |
| Nationalitéit |
China |
| Gielercher |
Grand-croix vum Erléiser-Uerden, Orden del Libertador, Ordre du Mérite Congolais |
| Bestuet mat |
Wang Yeping (1951–30.11.2022) |
|  |

Den **Jiang Zemin** (op Chineesesch 江澤民 *Jiāng Zémín*), gebuer de 17. August 1926 zu Yangzhou am Jiangsu, a gestuerwen den 30. November 2022 zu Shanghai, war e chineesesche Politiker.

Den Jiang war Generalsekretär vum Zentralkomitee (ZK) vun der Kommunistescher Partei vu China (KPCh) (1989–2002), Staatspresident vun der Volleksrepublik China (27. Mäerz 1993 bis 15. Mäerz 2003) a President vun der Zentraler Militärkommissioun vun der Chineesescher Volleksbefreiungsarméi (VBA) (1990–2004). Well en dës dräi Fonctiounen zäitweileg mateneen hat, gëtt hien als Nofollger vum Deng Xiaoping als "Ieweschte Leader" vun der VRCh (1989–2002) bezeechent.

Vun 2002 un huet hie seng Fonctioune schrëttweis un den Hu Jintao ofginn.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Jiang Zemin** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# Konsulat (Diplomatie)

Plack um Konsulat vu Malta an der Zithastrooss.
E **Konsulat** ass en diplomatesche Service vun engem Land am Ausland.

De Konsul ass de Chef vum Konsulat an hie bekëmmert sech ëm déi speziell Chargen déi a säi Rayon falen. Am Géigesaz zur Ambassade ass e Konsulat normalerweis net an der Haaptstad vun engem Land mä dacks och a regionale grousse Stied. E Beispill ass do d'italienescht Konsulat zu Esch.

## Kuckt och

* Ambassade

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Konsulater** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Epicerie

Eng Epicerie an der Stad Lëtzebuerg, am Joer 1897. Foto: Charles Bernhoeft.
Eng Epicerie zu Esch-Uelzecht, 2006.
Eng **Epicerie** ass en Eenzelhandelsgeschäft, an den Uertschaften, dat Iessen, ma och soss all méiglech net ze grouss Saache fir den deegleche Gebrauch zum Verkaf ubitt.

Den Numm deit drop hin, fatt do fréier an éischter Linn Gewierzer ze kafe waren (aner Iesswueren huet ee beim Bäcker, Metzler Fëschhändler, Geméis- oder Uebsthändler, asw. kaf). Wéi am 19. Joerhonnert d'Technike sech duerchgesat hunn, fir Iesswueren industriell méi laang ze konservéieren (a Konservebéchsen, duerch Dréchnen, asw.), ass d'Offer vun den Epicerië méi grouss ginn. No an no huet een do all méiglech allgemeng Iesswueren ze kafe kritt, och frëscher, an och ëmmer méi, wat ee soss sou am Stot brauch, vu Fixspéin bis Seefeprodukter.

Tierkei
Am Laf vum 20. Joerhonnert sinn d'Produkter ëmmer méi fäerdeg agepaakt op de Maart komm, an ëmmer manner am Lassenen, sou datt sech, vun der zweeter Hallschecht vum 20. Jh. un, de Self-service och an den Epicerien duerchgesat huet. Do dernieft hunn déi kleng Epicerien ëmmer méi staark Konkurrenz kritt vun de Succursalë vu grousse Supermarchés-Chaînen, déi, nodeems se sech *op der grénger Wiss*, baussent den Uertschaften, ausgebreet hunn, absënns zanter den 2000er Joren, nees a klenge Strukture bannent den Uertschafte etabléieren, zum Deel och an Zesummenaarbecht vun anere Forme vu Commerce, wéi de Bensinnsstatiounen.

Déi kleng eegestänneg Epiceriën hunn deem Phenomeen entgéint gewierkt, andeems se sech spezialiséiert hunn, z. B. op Produkter aus bestëmmte Regiounen, oder vu besonnesch héijer Qualitéit, oder awer, andeems se zu aneren Zäiten op hu wéi déi aner Geschäfter (z. B. sonndes oder owes; am leschte Fall schwätzt ee vun "Night Shop"). D'Eenzelhandels-Epicerien hu sech och scho fréi zesummegedoen, z. B. an Akafskooperativen, fir sou méi gënschteg Akafskonditiounen aushandelen ze kënnen.

An de leschte Joerzéngte fënnt een och a manner dicht besidelte Géigende mobil Epiceriën, déi um Tour vun Duerf zu Duerf fueren.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Epicerien** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Xiangqi

D'Spillbriet mat den Däpp an der Ausgankspositioun
**Xiangqi**, op Chineesesch 象棋 *xiàngqí* (ongeféier Aussprooch: hsiang-tchi) „Elefantebrietspill“, dat chineesescht Schachspill, ass eng an Ostasie gespillt Form vum Schach, déi et zanter dem 9. Joerhonnert gëtt. Xiangqi ass enk Famill mat dem japanesche Schach Shōgi a mam koreanesche Schach Janggi.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Xiangqi** – Biller, Videoen oder Audiodateien |