Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oman

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |
| --- |
| **سلطنة عمان Saltanat Uman** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|
Detailer | Detailer |

 |
|  |
| **Offiziell Sprooch**: | Arabesch |
| **Haaptstad**: | Maskat |
|  |
| **Staatsform:** | Absolut Monarchie |
|  • Sultan: | Haitham bin Tariq |
|  |
| **Fläch:** | 309 500 km² |
|  |
| **Bevëlkerung:** | 2 340 815 |
|  • Bevëlkerungsdicht: | 7,56/km² |
|  |
| **Nationalfeierdag:** | 18. November (Gebuertsdag vum Sultan) |
| **Nationalhymn:** | Ya Rabbana Ehfid Lana Jalalat Al Sultan |
| **Wärung:** | Omani Rial |
| **Zäitzon:** | UTC +4 |
| **Internet TLD:** | .om |
| **InternationalenTelefonsprefix**: | +968 |

Den **Oman** (arabesch: سلطنة عمان) ass e Sultanat am Südoste vun der Arabescher Hallefinsel. D'Land grenzt am Norden un de Golf vum Oman, am Osten a Süden un d'Arabescht Mier, am Westen u Saudi-Arabien, am Südwesten un de Jemen an am Nordwesten un d'Vereenegt Arabesch Emirater. Zum Staatsterritoire gehéiert och d'nërdlech Spëtzt vun der Hallefinsel Ruus al-Jibal, de Kap Musandam. Musandam ass vum Rescht vum Land duerch d'Staatsgebitt vun de Vereenegten Arabeschen Emirater getrennt. De Kap ass virop wéinst der strateegesch giedlecher Lag op der Mieresstrooss vun Hormuz, tëscht dem Perseschem Golf an dem Golf vun Oman, vu Bedeitung. Madha, eng zweet, méi kleng Exklav, läit matzen an de VAE, tëscht Musandam an dem Haaptterritoire vum Oman.

Den Oman ass Member vun de Vereenten Natiounen an der Arabescher Liga. D'Haaptstad vum Sultanat heescht Maskat.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Oman** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* (en) Site vum Informatiounsminstère vum Oman

## Referenzen an Notten
# Mekka

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Positioun vu Mekka
D'Kaaba nom Freidesgebiet
**Mekka** (arabesch: مكة), ass eng Stad mat 1.294.168 Awunner (Stand 2004) am westleche Saudi-Arabien, knapps 80 km vum Roude Mier ewech. Si ass d'Haaptstad vun der Provënz Mekka an der Regioun Hedschas. Mekka ass d'Gebuertsstad vum islamesche Prophéit Mohammed an déi hellegst Stad vun de Moslemen. All Joer pilgeren 2,5 Millioune Moslemen zur Haddsch zu dësem Wallfaartsuert. En Ausbau op eng Kapacitéit vun 3 bis 3,5 Millioune Pilger pro Joer ass geplangt.

Panorama vu Mekka
## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Mecca** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Wëssen

**Wëssen** (vun alhéidt *wizzan*, wat sech vun der indogermanescher Perfektform *woida* - "ech hu gesinn" an domat och "ech weess" ofleet) ass e Begrëff mat ville Bedeitungen, souwuel an der Alldagssprooch wéi an den déifgrënnegen Iwwerleeunge vun de Philosophen. Einfach ausgedréckt ass Wësse souwuel den *Zoustand vun deem dee weess* wéi och *déi gewosste Saache selwer*. Méi speziell handelt et sech ëm:

* d'Kënnen an Erfarung déi eng Persoun duerch Educatioun oder Praxis kritt huet;
* dat wat an engem bestëmmten Domaine oder ganz allgemeng bekannt ass (also Fakten oder Informatiounen); oder
* d'Familiariséirung mat oder d'Bewosstsinn vun engem Fait oder enger Situatioun.

Et gëtt awer keng uniformiséiert Bestëmmung vum Wëssensbegrëff, mä eng sëllegen Theorien déi matenee konkurréiren. Nach am bekanntsten ass dem Platon seng onschaarf Definitioun "wouer a justifiéiert Meenung".

Gemenkerhand acceptéiert ass datt d'Acquisitioun vu Wësse komplexe kognitive Prozesser ënnerläit, déi ugi mat der Perceptioun an iwwer d'Léieren, d'Associatioun an d'Raisonnement bis zum Verstoe féieren. Deemno geet et net duer, fir vill Informatiounen unzesammlen, et muss een déi Informatiounen och interpretéiere fir se ze wëssen.

## Um Spaweck

* "Wéi kulturellt Wëssen entsteet" (SPON Artikel)

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Knowledge** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Persona

Persona| Film |
| --- |
| Produktiounsland |
Schweden |
| Produktiounsjoer |
1966 |
| Première |
18. Oktober 1966 |
| Dauer |
84 min |
| Faarf |
Schwaarz-Wäiss |
| Format |
1,37:1 - |
| Filmformat |
35 mm |
| Originalsprooch |
Schweedesch |
| Ekipp |
| Regie |
Ingmar Bergman |
| Dréibuch |
Ingmar Bergman |
| Fotografie |
Sven Nykvist |
| Musek |
Lars Johan Werle |
| Schnëtt |
Ulla Ryghe |
| Dekoren |
Bibi Lindström |
| Costumedesign |
Max Goldstein |
| Produzent |
Ingmar Bergman Svensk Filmindustri (SF) |
| Schauspiller |
|
Bibi Andersson als Alma Liv Ullmann als Elisabet Vogler Gunnar Björnstrand als Vogler Margaretha Krook als Docter |
|
Filmportal - Filmer no Joren - Film no Länner - Film no Genre  |

**Persona**, ass e schweedesche Film vum Ingmar Bergman aus dem Joer 1966.

## Ëm wat geet et am Film?

D'Krankeschwëster Alma (Bibi Andersson) muss sech ëm eng krank Fra këmmeren. Et ass d'Schauspillerin Elisabet Vogler (Liv Ullmann) , déi op der Bün an engem Theaterstéck op eemol opgehalen huet ze schwätzen. No der Diagnos ass d'Elisabet Vogler gesond, si ass och net hysteresch. D'Alma hëlt d'Elisabet mat an hiert Weekendhaus um Mier. Do erzielt d'Alma der Elisabet aus hirem Liewen, vun hiren intimen an eroteschen Erliefnesser, vun hirer Ofdreiwung. No an no fënnt si datt d'Elisabet a si sech ëmmer méi gläichen…

## Um Spaweck

* De Film op Filmzentrale
# Johann Gottfried Herder

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Philosophiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Johann Gottfried Herder |
| --- |
|  |
| Gebuer |
25. August 1744 |
| Gestuerwen |
18. Dezember 1803 Weimar |
| Nationalitéit |
Kinnekräich Preisen |
| Aktivitéit |
Philosoph, Theolog, Dichter, Iwwersetzer, Schrëftsteller, Literaturkritiker, Literaturwëssenschaftler, Publizist, Schouldirekter |
| Fonctioun |
Paschtouer |
| Member vun |
Preisesch Wëssenschaftsakademie |
| Famill |
| Bestuet mat |
Maria Karoline Flachsland |
| Papp |
Gottfried Herder |
| Mamm |
Anna Elisabeth Herder |
| Kanner |
Rinaldo von Herder |
|
 |

De **Johann Gottfried** (**von**) **Herder**, gebuer de 25. August 1744 zu Mohrungen an Ostpreisen, a gestuerwen den 18. Dezember 1803 zu Weimar, war en däitschen Dichter, Theolog a Geschichts- a Kultur-Philosoph.
Hie war ee vun den aflossräichste Schrëftsteller a Philsophen an däitscher Sprooch am Zäitalter vun der Opklärung.

Hie war mam jonke Goethe befrënnt, an e Schüler vum Immanuel Kant, a gëllt als Inspiréierer vum *Sturm und Drang*. Zesumme mam Christoph Martin Wieland, Johann Wolfgang Goethe a Friedrich Schiller zielt een als ee vun de Véier vun der Weimarer Klassik.

Säin Haaptwierk, *Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit* (1784–1791), beschreift seng Erkenntnesser iwwer d'Äerd an de Mënsch, "deem seng eenzeg Raison d'être drop ausgeriicht ass, d'Humanitéit ze bilden, där all niddreg Bediefnesser vun der Äerd just déngen, a selwer zu hir féiere sollen."

## Liewen

|  |
| --- |
|  00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren. |

## Wierk

|  |
| --- |
|  00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren. |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Johann Gottfried Herder** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Kierper (Biologie)

D'Kierperdeeler vum mënschleche Kierper
E **Kierper** (lat.: *Corpus*) ass, am biologesche Sënn, déi materiell Form vun engem Liewewiesen. De Begrëff gëtt nëmme fir Liewewiese benotzt, déi an engem Deel oder als Ganzt existéieren. Et gëtt Liewewiesen, déi sech aus eenzelen Zellen zu engem ganzen Organismus entwéckelen, zum Beispill Schläimchampignonen (*Mycetozoa* oder *Eumycetozoa*). Fir si géif de Begrëff Kierper de méizellege Stadium bezeechnen.

De Kierper vun engem doudege Mënsch gëtt Läich genannt, dee vun engem Déier Kadaver. D'Léier vum Kierper ass d'Anatomie. D'Léier vun der Funktiounsweis vum Kierper ass d'Physiologie.

## Kuckt och

* Mënschleche Kierper

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Kierper** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Sproochpolitik

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

**Sproochpolitik** ass:

* Politesch Moossnamen, virun allem a multilinguale Länner, déi op d'Aféierung, d'Entwécklung an Duerchsetze vun eenzele Sprooche geriicht sinn.
* D'Kontroll a Beaflossung vum ëffentleche Sproochgebrauch, och duerch Strofen a Sanktiounen.

*Beispiller:*

* + D'Unerkennung vun Amts- an Aarbechtssproochen an internationalen Organisatiounen.
	+ Schoulsproochepolitik (Reegelungen, déi d'Sproochen, déi an der Schoul solle geléiert ginn, uginn)
* vgl. d'Sproochpolitik zu der Zäit vum Nationalsozialismus oder och Bespiller vun haut: *Ethnische* *Säuberung* amplaz *Völkermord*; *Luftschlag* amplaz *Bombenkrieg*

## Sproochpolitik zu Lëtzebuerg

D'Situatioun vun der Méisproochegkeet zu Lëtzebuerg, a speziell d'Roll vum Lëtzebuergeschen, als eng Sprooch, déi prioritär geschwat gëtt, maachen eng national Sproochpolitik noutwenneg.

Dat wuel bescht Beispill fir Sproochpolitik, ass d'Sproochegesetz vun 1984, wat an där Form eigentlech eenzegaarteg ass.

### Conseil permanent de la langue luxembourgeoise (CPLL)

De CPLL ass eng staatlech Institutioun, déi hiren Zweck selwer sou beschreift:

*"De CPLL iwwerwaacht d'Lëtzebuerger Sprooch an huet als besonnesch Missioun, d'Sprooch ze studéieren, se schrëftlech festzehalen an ze verbreeden. Hien organiséiert Aarbecht vu verschiddenen Aarbechtsgruppen, déi vun der Regierung ugestallt goufen, fir nei Lëtzebuerger Dictionnairen auszeschaffen an och soss dofir ze suergen, datt d'Lëtzebuerger Sprooch méi bekannt gemaach gëtt" (CPLL.1998. Règlement grand-ducal)*

* Gegrënnt ginn de 5. Januar 1998 (am Zesummenhang mam Sproochegesetz vun 1984).
* Gegrënnt vum *Ministère de la Culture, de l'Enseignement supérieur et de la Recherche.*
* Sëtz am CNL zu Miersch

**Projeten D'Ausschaffe vu lëtzebuergesche Dictionnairen.
* De Projet CORTINA: E lëtzebuergesche Softwareprogramm, Spellchecker, deen déi lëtzebuergesch Orthographie ka verbesseren.