Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Medikament

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Medezinsartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel gehéiert zur Serie vun de Medezinartikelen. Dës Informatioune si fir eng allgemeng Weiderbildung geduecht, mä ersetzen **op kee Fall** en Dokter oder Apdikter! Och d'Éischt-Hëllef-Rotschléi kënnen op kee Fall mat engem richtegen Éischt-Hëllef-Cours gläichgesat ginn! |

E Beispill vu Medikamenter a Pëlleform.
E **Medikament** oder eng **Medezin** ass eng Substanz, déi fir d'Heele vu Krankheete bestëmmt ass.

D'Lëtzebuerger Legislatioun definéiert e Medikament no zwee Krittären: wéi et presentéiert gëtt, a wéi et tatsächlech benotzt gëtt a wierkt (onofhängeg vu senger Presentatioun):

* all Substanz oder Zesummesetzung, déi als Mëttel zur Heelung oder Preventioun vu Krankheete beim Mënsch oder Déier presentéiert gëtt; an
* all Substanz oder Zesummesetzung, déi dem Mënsch oder dem Déier administréiert ka ginn, fir eng medezinesch Diagnos ze maachen oder physiologesch Funktiounen nees hierzestellen, ze korrigéieren oder ze modifizéieren.

Therapie duerch Medikamenter ass e wichtege Bestanddeel vun der Medezin. D'Pharmakologie ass d'Wëssenschaft vun de biologesche Wierkunge vun de Medikamenter (och *Pharmaka* genannt). D'Pharmazie ass d'Wëssenschaft, sech mat de stofflechen Eegenschaften, der Produktioun, dem Préiwen an dem Erausgi vu Medikamenter beschäftegt.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Medikament** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Anton Bruckner

| Anton Bruckner |
| --- |
|  |
| Gebuer |
4. September 1824 Ansfelden |
| Gestuerwen |
11. Oktober 1896 Wien |
| Nationalitéit |
Keesertum Éisträich |
| Aktivitéit |
Komponist, Musekolog, Musekstheoreetiker, Musekspedagog, Organist, Universitéitsprofesser, Enseignant, Dirigent |
| Famill |
| Papp |
Anton Bruckner |
|
 |

Den **Anton Bruckner**, gebuer de 4. September 1824 zu Ansfelden, a gestuerwen den 11. Oktober 1896 zu Wien, war en éisträichesche Komponist.

## Liewen

|  |
| --- |
|  00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren. |

## Wierk

|  |
| --- |
|  00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren. |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Anton Bruckner** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Dharma

D'Rad vum Dharma (Musée Guimet, Paräis).
**Dharma** ass en zentrale Begrëff am Hinduismus an am Buddhismus. Jee no Relioun huet dëse Begrëff verschidde Bedeitungen. Dharma steet fir Eethik a Moral, awer och fir Gesetz, Droit a reliéis Verflichtungen.
# Käik

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Eng hallefronn Käik
Eng **Käik** oder **Gaub** ass eng kleng dräieckeg oder hallefronn Fënster am Daach. Am Géigesaz zur Daachliicht déi am Plang vum Daach läit, ass eng Käik aus dem Daach erausgebaut.

## Verschidden Zorte vu Käiken

*
*
*
*
*
*

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Käiken** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Organspend

Monument fir d'Organspender zu Naarden an Nord-Holland
Eng **Organspend** ass d'Ewéchhuelen vun engem oder méi Organer aus dem Kierper vun engem Mënsch, dee kuerz virdru gestuerwen ass, oder vun engem gesonde fräiwëllege Spender, deen nach lieft. Dat Organ gëtt dann an de Kierper vun enger anerer, lieweger Persoun transplantéiert. Geleefeg Organtransplantatioune betreffen d'Nieren, d'Häerz, d'Liewer, d'Bauchspäicheldrüs, d'Däerm, d'Longen, d'Schanken, an d'Haut. Dacks ginn d'Tissuspenden (Gewebespenden) (zum Beispill Hornhaut vum Aen) och zu den Organspende gezielt, obwuel et sech net ëm Organer handelt. Donieft gëtt et och nach Bluttspenden a Knachemuerchspenden (Bluttstammzellespenden).

Bestëmmt Organer kënne vu liewege Spender kommen, wéi d'Nier oder Deeler vun der Liewer, mä déi meescht Spende geschéien eréischt nom Doud vum Spender.

All d'Organer an Tissue ginn an enger Prozedur erausgeholl, déi der Chirurgie gläicht, an all d'Schnëtt ginn no deem Agrëff nees zougemaach. An der Zäit virum Begriefnes soll net z'erkenne sinn, datt den Doudegen en Organspender war.

Persounen aus allen Altersklasse kënnen Organspender ginn. Den Alter vum Donateur ass manner wichteg wéi den Zoustand vum Organ, dat gespent gëtt. Dowéinst ginn trotzdeem seelen Organer vu Leit iwwer 70 Joer benotzt.

Weltwäit gëtt et Organspender, an och Waardelëschte fir Leit, déi op en Organ waarden. Vill Patienten op sou Waardelëschte stierwen, well se keen Organ zur Zäit kréien. De 17. November 2016 zum Beispill stoungen eleng an den USA 119.905 Persounen op der Waardelëscht fir en Organ, dat hinnen d'Liewe kéint retten.

## Organspenden zu Lëtzebuerg

An Europa ass Lëtzebuerg eent vun de Länner mat de mannsten Organspender. 2015 goufen et am ganze Land nëmmen dräi Organspender. Domat war Lëtzebuerg engem Eurostat-Classement no op der leschter Plaz a weltwäit op der sechstleschter Plaz.

2022 goufen et nees 8 doudeg Organspender. Dogéint stoungen am selwechte Joer awer 105 Patienten op der Waardelëscht fir eng Transplantatioun, a 35 Awunner kruten am Ausland eng Organtransplantatioun.

Lëtzebuerg ass nieft der Belsch, Däitschland, Éisträich, Holland, Kroatien, Slowenien an Ungarn eent vun de Länner an deenen d'Organisatioun Eurotransplant aktiv ass, déi sech fir d'Promotioun vun der Organspend asetzt an d'Koordinatioun tëscht de Memberstaaten organiséiert.

Doudeg Organspender zu Lëtzebuerg (Eurotransplant)| 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 3 | 6 | 1 | 9 | 0 | 3 | 9 | 4 | 8 | 4 | 3 | 3 | 9 | 7 | 5 | 3 | 2 | 8 |

Vum Gesondheetsministère gëtt et en Organspenderpass, "Passeport de vie" genannt. An dësem dréckt de Besëtzer seng Awëllegung aus, datt him am Fall vun engem stënterlechen Doud Organer ewechgeholl a gespent kënne ginn. E Porte-parole vum Ministère sot 2015, zu Lëtzebuerg géif et d'Potential fir 10-15 Organspenden am Joer ginn.

## Referenzen
# Sprooch

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Sproochen- a Linguistikartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

D'**Sprooch** ass e Verstännegungsmëttel tëscht Mënsche mat Hëllef vu Lautzeechen. Doriwwer eraus ass Sprooch net nëmmen d'Fäegkeet ze schwätzen, mä och d'Aart a Weis, wéi geschwat gëtt.

Souguer e Verstännegungsmëttel, dat aus aneren Zeeche besteet, wéi d'Gesten, gëtt Sprooch genannt.

D'Wëssenschaft vun der Sprooch ass d'Sproochwëssenschaft, d'Linguistik.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Sprooch** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Connecticut

|  |
| --- |
| **Connecticut** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Detailer) | (Detailer) |

 |
| Spëtznumm: *The Constitution State (official) / The Nutmeg State / The Provisions State / The Land of Steady Habits* |
|  Lëscht vun alle Bundesstaaten |
| **Haaptstad**: | Hartford |
| **Gréisst Stad**: | Bridgeport |
| **Gouverneur**: | Ned Lamont |
| **Fläch**:  - Total:  - Waasser: | Op 48. Plaz 14.357 km² 12,6 % |
| **Bevëlkerung**:  - Total:  - Dicht: | Op 29. Plaz 3.605.944 (2020) 287,53/km² |
| **Opgeholl als Memberstaat**: | 9. Januar 1788 (5ten) |
| **Zäitzon**: | UTC-5/-4 |

De **Connecticut** ass e Bundesstaat am Nordoste vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Et ass ee vun den 13 Originalstaaten. D'Haaptstad ass Hartford an déi gréisst Stad ass Bridgeport.

## Populatioun

No der Vollekszielung am Joer 2020 hat de Connecticut 3.605.944 Awunner.

*First Congressional Church*, Woodstock, Connecticut
# Bermuda

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |
| --- |
| **Bermuda** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|
Detailer | Detailer |

 |
| **National Devise**: Quo Fata Ferunt (laténgesch: Wuer ons d'Schicksal dreift) |
|  |
| **Offiziell Sprooch**: | Englesch |
| **Haaptstad**: | Hamilton |
|  |
| **Staatsform:** | Brittescht Iwwerséigebitt |
|  • Kinnigin: | Elizabeth II. |
|  • Regierungschef: | Paula Cox |
|  |
| **Fläch:** | 53,3 km² |
|  |
| **Bevëlkerung:** | 67.847 |
|  |
| **Nationalfeierdag:** | 24.Mee |
| **Nationalhymn:** | God Save the King |
| **Wärung:** | Bermuda-Dollar |
| **Zäitzon:** | UTC -4 |
| **Internet TLD:** | .bm |
| **InternationalenTelefonsprefix**: | +1 (441) |
|  |

**Bermuda** ass eng Inselgrupp am Atlantik. Als brittescht Iwwerséigebitt gehéiert se zu Groussbritannien. *Bermuda* läit ëstlech vum US-Bundesstaat North-Carolina.

D'Bermuda-Insele si virun allem wéinst de Geschichten iwwer de Bermudadräieck bekannt ginn.

## Geographie

D'Bermuda-Insele bestinn aus ongeféier 150 Koralleninselen, vun deene Grand Bermuda mat Ofstand déi gréisst ass. Am Nordweste grenzt Somerset Island an am Nordoste Saint George's Island un d'Haaptinsel.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Bermuda** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Thriller

**Thriller** [ˈθɹɪlə] (vum englesche *thrill* - "Schudderen, Exitatioun, Sensatioun") ass souwuel e Roman- wéi och e Filmgenre.

Thrillere si vun der Geschicht hier dacks identesch mat Mystery- oder Kriminalromaner, resp. -filmer, hunn awer als zousätzlecht Element, datt se duerch d'ganz Geschicht erduerch eng Spannung provozéieren, déi mol méi, mol manner staark ass. Weider Charakteristike sinn den Asaz vu Suspense, Cliffhanger oder Red Herringen. Beim Thriller muss den Held sech dacks géint moralesch, séilesch oder physesch Gewalt vun engem Géige-Protagonist wieren, wärend a 'klassesche' Krimien méi d'Opléise vun engem oder méi Fäll am Mëttelpunkt steet. Sou ass den Héich- a Schlusspunkt vun engem Thriller net nëmmen d'Opléise vun enger Situatioun, mä och gläichzäiteg d'Victoire iwwer "dee Béisen", mat deem den Held sech, an dacks och anerer, rett. Bei Thrilleren, déi vum Film noir oder Trauerspiller beaflosst sinn, stierft den Held dacks dobäi.

Bei Thrilleren gëtt d'Spannung virun allem duerch d'Beschreiwung vun der Handlung provozéiert. Wann d'Figuren an deenen hir Psyche grad esou staark oder méi staark am Mëttelpunkt stinn, schwätzt ee vun engem *Psychothriller*. Meeschtens gëtt dann den emotionale Konflikt tëscht e puer Persounen, awer och vun enger Persoun an hiren Erliefnesser an der Vergaangenheet thematiséiert.

Et gëtt verschidde Sub-Genrë vum Thriller: de schonn ernimmte Psychothriller, de Politthriller, an deem et ëm d'Verstréckunge vu staatlechen Instanze mat illegalen Aktivitéiten, oder och ëm Theme wéi Spionage oder Terrorismus geet; an den Erotikthriller.

* Inga Golde: *Der Blick in den Psychopathen. Struktur und Wandel im Hollywood-Psychothriller.* Verlag Ludwig, Kiel 2002, ISBN 3-933598-49-4.
* Patricia Highsmith: *Suspense oder Wie man einen Thriller schreibt*. Diogenes Verlag, Zürich 1990, ISBN 3-257-21924-5.
* Thomas Koebner, Hans Jürgen Wulff (Hrsg.): *Filmgenres. Thriller.* Philipp Reclam jun., Stuttgart 2013, ISBN 978-3-15-019145-3.
* Georg Seeßlen: *Thriller. Kino der Angst*. Schüren, Marburg 1995, ISBN 3-89472-422-6.
* Hans-Peter Schwarz: *Phantastische Wirklichkeit. Das 20. Jahrhundert im Spiegel des Polit-Thrillers*, Stuttgart (DVA) 2006. ISBN 3-421-05875-X

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Thrilleren** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Psychologie

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

D'**Psychologie** ass d'Wëssenschaft vum Erliewen a Verhale vu liewegen Organismen, besonnesch vum Mënsch.

De Begrëff kënnt aus dem Algriicheschen ψυχολογία *psychología* „Séilewëssenschaft“ - zesumme gesat aus ψυχή *psyché* „Hauch“, „Séil“, „Gemitt“ a *lógos* „Léier“, „Wëssenschaft“, „Vernonft“, „Wuert“.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Psychologie** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Lëtzebuerger Gesellschaft fir Psychologie (SLP a.s.b.l.)
* Portail vun der Psychologie zu Lëtzebuerg
* Associatioun vun de Lëtzebuerger Psychologie-Studenten (ALEP)
* Uni Lëtzebuerg (UdL): Psychologie
* Educational Measurement and Applied Cognitive Science
* Lëtzebuerger Gesellschaft fir Transpersonal Psychologie MTK asbl
* Klinische Psychologie in Luxemburg im 20.Jahrhundert