Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Saargebitt

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geschichtsartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

D'**Saargebitt** war vum 10. Januar 1920 bis den 1. Mäerz 1935, deen Deel vu Westdäitschtland op der Grenz mat Frankräich, dee wéi et am Traité vu Versailles vun 1919 festgehale war als Krichschuedersatz fir d'Zerstéierung vun de Kuelegrouwen an Nordfrankräich, fir 15 Joer als Vëlkerbondsmandat soll u Frankräich goen.

An där Zäit konnt Frankräich all d'Kuelegrouwen op deem Territoire exploitéieren sou wéi en am Artikel 48 beschriwwe gouf. Däitschland huet zu Gonschte vum Vëlkerbond als Momper op d'Regierung vun deem Gebitt verzicht an no deene 15 Joer sollt iwwer e Referendum festgestallt ginn ënner watereng Souverainitéit d'Bevëlkerung sech stelle wollt.

Vun 1922 u gouf et e Lokalparlament (Landesrat) mat begrenzte Vollmuechten.

* Maria Zenner, Parteien und Politik im Saargebiet unter dem Völkerbundsregime 1920-1935, Köln 1966, S. 316-317
* Dieter Muskalla, NS-Politik an der Saar unter Josef Bürckel, Saarbrücken 1995, S. 46-48
* Markus Gestier, Die christlichen Parteien an der Saar und ihr Verhältnis zum deutschen Nationalstaat in den Abstimmungskämpfen 1935 und 1955, Saarbrücken 1991
* Sarah Wambaugh, Plebiscites Since the World War, Washington 1933, Bd. 1 411-441, Bd. 2 491-540

* (de) Traité vu Versailles
# Juli

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Juli** | >> |
| Mé | Dë | Më | Do | Fr | Sa | So |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| **2026** |

Duerstellung vum Juli am *Les Très Riches Heures du duc de Berry*
De **Juli**, och **Heemount**, ass de siwente Mount am Joer am Gregorianesche Kalenner.

Den Numm kënnt vum laténgesche *Julius*, an de Mount gouf zu Éiere vum Julius Cäsar 44 v. Chr. ëmbenannt, wéi den Cäsar de Julianesche Kalenner agefouert huet.

Virdrun huet de Mount Juli *Quintilis* am Réimesche Kalenner geheescht a war de fënnefte (*quintus*) Mount am Joer.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Juli** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* (de) Interkulturelle Festkalenner
# Zeitung

E Koup Zeitungen.
Eng **Zeitung** (méi sielen *Zeidonk* oder *Zeitonk*) ass e vervillfältegt Dokument, an deem Informatiounen, Neiegkeeten, Kommentaren a Meenungen iwwer Evenementer aus enger bestëmmter Zäitperiod presentéiert ginn. Dat kënnen Informatiounen aus der Vergaangenheet, mee och iwwer d'Zukunft sinn.

D'Wuert "Zeitung" hat am Däitsche bis an d'18. Joerhonnert just d'Bedeitung vun "Noriicht", wéi dat am Lëtzebuergesche bis an den Ufank vum 20. Joerhonnert mam Wuert *"Zeideng"*, resp. *"Zëddeng"* de Fall war.

Vill Zeitunge sinn **Dageszeitungen** (wéi zum Beispill zu Lëtzebuerg d'Tageblatt oder d'Luxemburger Wort), an deenen d'Evenementer vum Dag virdrun an dem Publikatiounsdag presentéiert ginn, oder **Wochenzeitungen** (wéi zum Beispill d'Lëtzebuerger Land oder woxx), an deem d'Informatiounen aus där Woch an där virdrun oder duerno presentéiert ginn. Déi éischt Dageszeitung, d'*Einkommende Zeitungen*, gouf 1650 zu Leipzig verëffentlecht an ass sechsmol an der Woch erauskomm.

Traditionell gëtt d'Zeitung op Pabeier verëffentlecht. Zënter dem Enn vun den 1990er an dem Ufank vun den 2000er Joren hunn déi meescht Zeitungen donieft awer eng online Presenz a ginn och an digitaler Form publizéiert.

Eng Zeitung kann universell sinn, dat heescht eng grouss Rei Theemen ofdecken, oder op een Theema spezialiséiert sinn, zum Beispill op Sport oder Kultur. Et entscheet een och tëscht regionalen an iwwerregionalen Zeitungen; déi éischt konzentréieren sech op lokal Neiegkeeten, déi aner op landeswäit oder international Noriichten. Wéinst der Gréisst vum Land sinn Zeitungen zu Lëtzebuerg déi zwee zesummen.

Zeitungen zielen zu de Print- a Massemedien.

## Kuckt och

* Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Zeitungen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Kathedral

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel iwwer e **reliéist Gebai** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Kathedral vun Uppsala a Schweden
Eng **Kathedral** ass eng kathoulesch Kierch, déi de Sëtz vun engem Bëschof ass. Si behält meeschtens den Numm och wann dem Bëschof seng Kierch eng aner gouf oder d'Diözees net méi besteet, sou wéi z:B zu Malmedy.

Et handelt sech also ëm d'Haaptkierch vun engem Bistum (Diözees).

Sou kënnt et, datt an enger Kathedral iergendwou am Chouer de "materielle" Sëtz (*cathedra*) vum Bëschof ze gesinn ass, meeschtens mam Wope vum Bëschof driwwer.

## Kuckt och

* Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg
* Kathedral vu Malmedy

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Kathedralen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Montenegro

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel iwwer Europa** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |
| --- |
| **Република Црна Гора Republika Crna Gora** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|
Detailer | Detailer |

 |
|  |
| **Offiziell Sprooch**: | Montenegrinesch |
| **Haaptstad**: | Podgorica |
|  |
| **Staatsform:** | Parlamentaresch Republik |
|  • President: | Jakov Milatović |
|  • Premierminister: | Milojko Spajić |
|  |
| **Fläch:** | 13.812 km² |
|  • Dovu Waasser: | 1,5 % |
|  |
| **Bevëlkerung:** | 620.145 |
|  • Bevëlkerungsdicht: | 45/km² |
|  |
| **Onofhängegkeet:** | vu Serbien a Montenegro, den 3. Juni 2006 |
| **Nationalfeierdag:** | 13. Juli |
| **Nationalhymn:** | Oj svijetla majska zoro |
| **Wärung:** | Euro, mä net Member vun der Eurozon |
| **Zäitzon:** | UTC +1 (+2 am Summer) |
| **Internet TLD:** | .me |
| **InternationalenTelefonsprefix**: | +382 |
|  |

**Montenegro** (an der Landessprooch **Crna Gora**; kyrillech **Црна Гора** ['t͡sr̩naː 'ɡɔra]) ass eng Republik a Südosteuropa, déi u Kroatien, Bosnien an Herzegowina, Serbien an Albanien grenzt. Am südwestlechen Deel vum Land mécht d'Adriatescht Mier eng natierlech Grenz. Montenegro, dat en Deelstaat vum fréiere Jugoslawien an duerno vu Serbien a Montenegro war, ass zanter 2006 en onofhängege Staat.

D'Republik huet 620.000 Awunner, eng Fläch vu ronn 14.000 km², a gehéiert domat zu de klenge Staaten an Europa. D'Land besteet haaptsächlech aus Bierglandschaften an ass dënn besidelt. D'Haaptstad vu Montenegro ass Podgorica.

Eng Uertschaft, déi wéinst hirer Alstad vill vun Touriste besicht gëtt, ass Kotor. Duerch hir kulturell a musikalesch Offere beim Jonktem beléift ass dogéint Budva op der Adria. Eng grouss reliéis Bedeitung net nëmme fir déi orthodox Kierch huet Klouschter Ostrog dat matzen an de Fiels gebaut gouf. Haaptatout vu Montenegro ass awer seng Natur, wou besonnesch d'Naturschutz- a Schigebitt Durmitor, déi bis zu 1300 m déif Taraschlucht an de fëschräiche Skutariséi ervirstiechen.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Montenegro** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

(en) Offiziell Säit vun der Regierung vu Montenegro

## Referenzen an Notten
# Kommunismus

**Kommunismus** ass eng ekonomesch a sozial Theorie vun enger internationaler Gesellschaft ouni Klassen, an där jiddwereen d'selwecht fir seng Aarbecht entlount gëtt, an an där d'Mënschen hir Talenter zum Wuel vun der Allgemengheet asetze sollen. Et soll also eng sozial Gläichstellung vun alle Mënschen erreecht ginn, andeems jiddwereen no senge Méiglechkeeten e wirtschaftleche Bäitrag leescht, deen dann ënner der Bevëlkerung no den eenzelen Noutwennegkeete verdeelt gëtt. Dëst ass eng Utopie, déi wéinst der Schwächt vun de Mënschen net als Politik an d'Praxis ëmgesat ka ginn. An deem Kontext ass och ze bemierken, datt et an all de sougenannte *kommunistesche Staaten* wéi z. B. Kuba ni d'kommunistesch Theorie gouf, mä just eng extreem Form vu Sozialismus, déi déi éischt Etapp a Richtung Kommunismus duerstellt.

Sozialkritik a kommunistesch Experimenter gouf et schonn an der Antiquitéit an am Mëttelalter, mä eréischt d'Opklärung an de revolutionäre Geescht Enn des 18. an am 19. Joerhonnert hunn eng ganz Rëtsch vu gréissere politeschen Antikapitalismusbeweegungen ervirbruecht. Besonnesch ervirzehiewe sinn do dem Karl Marx an dem Friedrich Engels hiert Kommunistescht Manifest, dat den 21. Februar 1848 zu London verëffentlecht gouf, an dem Marx säi Kapital vun 1867. Déi Wierker enthalen eng Etüd vun den deemolege Liewensverhältnesser a vum Kapitalismus a schléisse mat der Fuerderung, de Kapitalismus ofzeschafen, an duerch nei kommunistesch Liewensverhältnesser z'ersetzen, fir sou alle Klassekämpf en Enn ze setzen.

Op där Basis hu sech eng ganz Rei Stréimungen entwéckelt, dorënner de Marxismus, de Leninismus, de Luxemburgismus, de Stalinismus, den Trotzkismus, den Titismus (deen den 3. Wee, also e Wee tëscht dem Kommunismus an dem Kapitalismus probéiert huet, auszebauen), de Maoismus etc. Mat der russescher Oktoberrevolutioun 1917 an der Schafung vun der Sowjetunioun koum et dann och zum éischte sougenannte kommunistesche Staat, deem China, Nordkorea, Vietnam, Laos, Kambodja, Angola a Kuba nokomme sollten.

Spéitstens mat der Opléisung vun der Sowjetunioun 1991, haaptsächlech wéinst onauswäichleche wirtschaftleche Problemer, huet sech déi praktesch Ëmsetzbarkeet vum Kommunismus awer als bis ewell onëmsetzbar gewisen.

## Kuckt och

* Kommunistesch Partei Lëtzebuerg
* Jeunesse communiste luxembourgoise

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Kommunismus** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Harry S. Truman

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel iwwer e **Politiker** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Harry S. Truman |
| --- |
|  |
| Funktioun |
|
33. President vun den USA |
|
12. Abrëll 1945 - 20. Januar 1953 |
| Virgänger |
Franklin D. Roosevelt |
| Nofollger |
Dwight D. Eisenhower |
|
34. Vizepresident vun den USA |
|
20. Januar 1945 - 12. Abrëll 1945 |
| Virgänger |
Henry A. Wallace |
| Nofollger |
Alben W. Barkley |
|  |
|  |
| Partei |
Democratic Party |
| Biographie |
| Gebuer |
8. Mee 1884 |
| Gestuerwen |
26. Dezember 1972 Kansas City |
| Doudesursaach |
Longenentzündung |
| Nationalitéit |
USA |
| Bestuet mat |
Bess Truman (28.6.1919–26.12.1972) |
| Papp |
John Anderson Truman |
| Mamm |
Martha Ellen Young Truman |
|  |

Den **Harry S. Truman**, gebuer den 8. Mee 1884 zu Lamar am Bundesstaat Missouri, a gestuerwen de 26. Dezember 1972 zu Kansas City (Missouri), war en US-amerikanesche Politiker an den 33. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Hie war Member an der Demokratescher Partei.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Harry S. Truman** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Mexiko

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |
| --- |
| **Estados Unidos Mexicanos** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|
Detailer | Detailer |

 |
|  |
| **Offiziell Sprooch**: | Spuenesch (de facto) |
| **Haaptstad**: | Mexiko-Stad |
|  |
| **Staatsform:** | Federal Republik |
|  • Presidentin: | Claudia Sheinbaum |
|  |
| **Fläch:** | 1.964.375 km² |
|  |
| **Bevëlkerung:** | 112.322.757 |
|  • Bevëlkerungsdicht: | 57,2/km² |
|  |
| **Onofhängegkeet:** | vu Spuenien, 16. Sep. 1810 (deklaréiert) 27. Sep. 1821 (unerkannt) |
| **Nationalfeierdag:** | 16. September |
| **Nationalhymn:** | Himno Nacional Mexicano (Lauschteren) |
| **Wärung:** | Mexikanesche Peso (MXN) |
| **Zäitzon:** | UTC -8 bis -6 |
| **Internet TLD:** | .mx |
| **InternationalenTelefonsprefix**: | +52 |
|  |

**Mexiko**, offiziell *Estados Unidos Mexicanos* (spuenesch fir **Vereenegt Mexikanesch Staaten**), ass eng federal Republik an Nordamerika. Nopeschlänner sinn am Norden d'Vereenegt Staate vun Amerika, am Süde Belize a Guatemala. Am Weste mécht de Pazifik, am Osten den Atlantik mam Golf vu Mexiko an dem Karibesche Mier d'Grenz.

D'Haaptstad vu Mexiko ass Mexiko-Stad (Ciudad de México).

## Struktur vum Land

D'Land mat enger Fläch vun 1.964.375 km² ass an 31 Bundesstaaten agedeelt, plus den Haaptstaddistrikt, déi a verschidde *Municipios* (Arrondissementer) ënnerdeelt sinn.

### Bundesstaaten an hir jeeweileg Haaptstied

Bundesstaaten a Mexiko
* Aguascalientes mat Aguascalientes
* Baja California mat Mexicali
* Baja California Sur mat La Paz
* Campeche mat Campeche
* Chiapas mat Tuxtla Gutiérrez
* Chihuahua mat Chihuahua
* Coahuila mat Saltillo
* Colima mat Colima
* Distrito Federal
* Durango mat Victoria de Durango
* Guanajuato mat Guanajuato
* Guerrero mat Chilpancingo
* Hidalgo mat Pachuca de Soto
* Jalisco mat Guadalajara
* México mat Toluca de Lerdo
* Michoacán mat Morelia
* Morelos mat Cuernavaca
* Nayarit mat Tepic
* Nuevo León mat Monterrey
* Oaxaca mat Oaxaca de Juárez
* Puebla mat Puebla
* Querétaro mat Santiago de Querétaro
* Quintana Roo mat Chetumal
* San Luis Potosí mat San Luis Potosí
* Sinaloa mat Culiacán
* Sonora mat Hermosillo
* Tabasco mat Villahermosa
* Tamaulipas mat Ciudad Victoria
* Tlaxcala mat Tlaxcala
* Veracruz mat Xalapa de Enríquez
* Yucatán mat Mérida
* Zacatecas mat Zacatecas

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Mexiko** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

 **Wikimedia-Atlas: Mexiko** (en)

* (es) Portal vun der mexikanescher Regierung
* (es) Portal vun der mexikanescher Presidence
* (de) www.mexiko-lexikon.de Eng Zort Mexiko-Lexikon a Wiki-Form

## Referenzen