Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Virgeschicht

D'**Virgeschicht** oder **Urgeschicht** ass de längsten Deel (méi wéi 99%) vun der Mënschheetsgeschicht. Eigentlech ass de Begrëff *Virgeschicht* absurd well et keng Geschicht virun der Geschicht gëtt. Trotzdeem ass en duerch d'Fuerschung kloer definéiert. Traditionell fänkt d'Virgeschicht mam éischte Geschier aus Steen virun ongeféier 2,5 Millioune Joren un, an hält beim Opdauche vun den éischte Schrëften op, dem Ufank vun der Protogeschicht. Et ass dann och verständlech datt dës Datatioun weltwäit verschidden ass.

Vum Ufank vun der Mënschheet bis zur Aféierung vun der Metallurgie (a Mëtteleuropa viru ronn 4.000 Joer) nenne mir d'Steenzäit. A Mëtteleuropa ginn als éischt Koffer, da Bronze a schliisslech Eise verschafft. An anere Regioune feelen d'Koffer- an/oder Bronzezäit.

## Um Spaweck

* Löwenmensch

## Literatur zum Theema

* Martin Kuckenberg, *Vom Steinzeitlager zur Keltenstadt - Siedlungen der Vorgeschichte in Deutschland*, Konrad Theiss Verlag, Stuttgart, 2000.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Virgeschicht** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Kolumbien

|  |
| --- |
| **República de Colombia fr: République de Colombie lb: Republik Kolumbien de: Republik Kolumbien** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|
Detailer | Detailer |

 |
|  |
| **Offiziell Sprooch**: | Spuenesch |
| **Haaptstad**: | Bogotá |
|  • Koordinaten: | 4° 36’ 35’’ N       74° 04’ 54’’ W |
|  |
| **Staatsform:** | Presidentiell Republik |
|  • President: | Gustavo Petro |
|  • Vizepresident: | Francia Márquez |
|  |
| **Fläch:** | 1.141.748 km² |
|  • Dovu Waasser: | 8,8 % |
|  |
| **Bevëlkerung:** | 52.321.152 (2023) |
|  |
| **Onofhängegkeet:** | 20. Juli 1810 vu Spuenien |
| **Wärung:** | Kolumbianesche Peso (COP) |
| **Zäitzon:** | UTC -5 |
| **Internet TLD:** | .co |
| **InternationalenTelefonsprefix**: | +57 |

**Kolumbien**, op Spuenesch *República de Colombia*, ass e Staat a Südamerika. D'Haaptstad ass Bogotá.

## Geschicht

### Prekolumbianesch Ära

D'Geschicht vun den éischte Siidler um haitegen Territoire vu Kolumbien, gouf an dräi Etappe vun der pre-kolumbianescher Ära opgedeelt: Paleolithikum (15.000-7000 v.Chr.), Archaesch Ande-Period (7000 bis 2000 v. Chr.), a Formatiounszäit vun Amerika (2000 v. Chr. bis 16. Joerhonnert). Déi éischt Presenz vu Mënschen am Territoire geet op ongeféier 10.000 a 15.000 Joer zeréck.

## Sproochen

Déi offiziell Sprooch a Kolumbien ass Spuenesch.

## Staats- a Regierungsform

Kolumbien ass zanter 1886 eng Presidialrepublik.

Staats- a Regierungschef ass zanter dem 7. August 2022 de Gustavo Petro. D'Francia Márquez ass déi aktuell Vizepresidentin an domat déi éischt afrokolumbianesch Fra an dësem Amt.

## Onofhängegkeet

Kolumbien, eng fréier spuenesch Kolonie, huet den 20. Juli 1810 seng Onofhängkeet proklaméiert. De facto war et de 7. August 1819 sou wäit.

## Haaptstied

| Haaptstied a Kolumbien |
| --- |
| N | Stad | Departement | Populatioun | N | Stad | Departement | Populatioun |
| 1 | Bogotá | Bogotá | 8.034.649 (2024) | 11 | Valledupar | Cesar | 544.134 (2021) |
| 2 | Medellín | Antioquia | 2.529.403 (2018) | 12 | Villavicencio | Meta | 664.148 (2022) |
| 3 | Cali | Valle del Cauca | 2.471.474 (2018) | 13 | Santa Marta | Magdalena | 505.915 (2025) |
| 4 | Barranquilla | Atlántico | 1.326.588 (2023) | 14 | Ibagué | Tolima | 546.003 Moosseenheet (2024) |
| 5 | Cartagena de Indias | Bolívar | 914.552 (2020) | 15 | Montería | Córdoba | 400.000 (2023) |
| 6 | Soacha | Cundinamarca | 782.647 (2023) | 16 | Pereira | Risaralda | 590.554 (2019) |
| 7 | Cúcuta | Norte de Santander | 806.378 (2023) | 17 | Manizales | Caldas | 454.494 (2023) |
| 8 | Soledad | Atlántico | 676.014 (2023) | 18 | Pasto | Nariño | 410.835 (2023) |
| 9 | Bucaramanga | Santander | 614.860 (2023) | 19 | Neiva | Huila | 380.019 (2023) |
| 10 | Bello | Antioquia | 561.955 (2023) | 20 | Palmira | Valle del Cauca | 358.895 (2023) |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Kolumbien** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Homepage vun der Regierung/President vu Kolumbien
# Heliozentrescht Weltbild

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen **Astronomiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Den heliozentresche Sonnesystem
D'Theorie vum **heliozentresche Weltbild(gr:* Helios *= "Sonn" a* kentron *= "Zentrum")* seet, datt d'Sonn de Mëttelpunkt ass, ronderëm deen all d'Planéite kreesen.

Déi Theorie gouf 1543 vum Kopernikus virgestallt a widderleet dem Aristoteles seng Theorie vum geozentresche Weltbild, wou d'Äerd den Zentrum vum Universum ass.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Heliozentrescht Weltbild** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Hermippe (Mound)

Hermippe
(Jupiter XXX)|  |
| Provisoresch oder systematesch Bezeechung |
S/2001 J 3 |
| Zentralkierper |
Jupiter |
| Eegenschafte vum Orbit |
| Grouss Hallefachs |
21.131.000 km |
| Periapsis |
16.693.500 km |
| Apoapsis |
25.568.500 km |
| Exzentrizitéit |
0,210 |
| Ëmlafzäit |
633,9 Deeg |
| Ëmlafvitess |
2,42 km/s |
| Inklinatioun |
150,7° |
| Physikalesch Donnéeën |
| Mëttleren Duerchmiesser |
4 km |
| Dicht |
~2,6 g/cm3 |
| Gravitatioun op der Uewerfläch |
? m/s2 |
| Albedo |
0,04 |
| Visuell Magnitude (mag) |
22,1 |
| Entdeckung |
| Entdecker |
IFA Hawaii |
| Entdeckungsdatum |
9. Dezember 2001 |

De Mound **Hermippe** (oder Jupiter XXX) ass ee vun de klengste bekannte baussenzegste Mounde vum Planéit Jupiter.

## Entdeckung

Den Hermippe gouf den 9. Dezember 2001 vun Astronome vun der Universitéit vun Hawaii entdeckt. Den Mound krut ufanks déi virleefeg Bezeechnung S/2001 J 3.

De Mound gouf duerno no der Hermippe genannt, enger Frëndin vum Zeus aus der griichescher Mythologie.

## Bunndaten

Den Hermippe kreest op enger mëttlerer Distanz vun 21.131.000 km a 633 Deeg an 22 Stonnen ëm de Jupiter. D'Bunn huet eng Exzentrizitéit vun 0,210. Mat enger Inklinatioun vun 150,7° géint de lokale Laplace-Plang ass d'Bunn retrograd, d. h. de Mound beweegt sech géint d'Rotatiounsrichtung vum Jupiter ëm de Planéit.

Wéinst senge Bunneegenschafte gëtt den Hermippe zu der Ananke-Grupp gezielt, genannt nom Jupitermound Ananke.

## Physikalesch Daten

Den Hermippe huet e mëttleren Duerchmiesser vu ronn 4 km. Seng Dicht gëtt op 2,6 g/cm³ geschat. En ass warscheinlech haaptsächlech aus Silikatgesteng opgebaut. Den Hermippe huet eng ganz däischter Uewerfläch mat enger Albedo vun 0,04, d. h., nëmme 4 % vum agestraalte Sonneliicht gi reflektéiert. Seng visuell Magnitude ass 22,1m.

## Kuckt och

 **Portal Astronomie**

## Um Spaweck

* MPEC 2002-J54: *Eleven new Satellites of Jupiter* 15. Mee 2002 (Entdeckung)
* MPEC 2002-V06: *S/2001 J 2, 2001 J 3* 1. November 2002 (Zeréckentdeckung)