Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oscar Wilde

| Oscar Wilde |
| --- |
|  |
| Gebuertsnumm |
Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde |
| Pseudonym |
С.3.3., Sebastian Melmoth |
| Gebuer |
16. Oktober 1854 Dublin |
| Gestuerwen |
30. November 1900 6. Arrondissement |
| Nationalitéit |
Vereenegt Kinnekräich, Irland, Vereenegt Kinnekräich, Frankräich |
| Educatioun |
Magdalen College, Trinity College Dublin |
| Aktivitéit |
Dichter, Dramatiker, Novellist, Kannerbuchauteur, Romancier, Schrëftsteller, Auteur, Prosaist, Publizist, Essayist, Fabeldichter, Librettist, Dréibuchauteur |
| Famill |
| Bestuet mat |
Constance Wilde (29.5.1884–) |
| Liewenspartner(in) |
Alfred Douglas |
| Papp |
William Wilde |
| Mamm |
Jane Wilde |
| Geschwëster |
Willie Wilde |
| Kanner |
Vyvyan Holland, Cyril Holland |
| Websäit |
 |
|
 |

Den **Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde**, gebuer de 16. Oktober 1854 zu Dublin, a gestuerwen den 30. November 1900 zu Paräis, war een iresch-engleschen Auteur.

Géint 1880 gouf den Oscar Wilde duerch säin extravagante Liewensstil zu London bekannt. Hien huet säi Bekanntheetsgrad duerch Reesen duerch England an Nordamerika nach vergréissert.

Hie gouf 1895 wéinst Homosexualitéit zu enger zweejäreger Prisongsstrof verurteelt. Wéi hien 1897 aus dem Prisong erauskoum war hie gesellschaftlech a finanziell ruinéiert an hien huet zulescht ënner dem Pseudonym *Sebastien Melmoth* a ganz aarmséilege Verhältnesser zu Paräis gelieft.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Oscar Wilde** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Regierung

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Politiksartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

D'**Regierung** oder de **Gouvernement** ass déi iewescht Institutioun vun engem Staat. Si leet an iwwerwaacht d'Gesamtpolitik vum Staat. D'Regierung, hir Organisatioun a Funktioun stinn an enker Bezéiung mat der Herrschaftsstruktur, déi an der entspriechender Gesellschaft besteet, a mat der sozio-ekonomescher Uerdnung.

A modernen, demokratesche Staaten ass mat *Regierung* meeschtens d'Exekutiv vun engem Staat oder vun enger Gebittseenheet vun engem Staat gemengt.

### zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg setzt sech d'Exekutivorgan aus dem Groussherzog an de Ministeren zesummen. Op Grond vun der Constitutioun ass et de Grand-Duc eleng, deen d'Exekutiv ausüübt, mä all Decisioun muss vun engem Regierungsmember contresignéiert ginn. De Grand-Duc reegelt d'Organisatioun vu senger Regierung, déi op d'mannst aus dräi Membere bestoe muss, an ernennt deemno d'Ministeren. Hien huet theoreetesch déi fräi Wiel fir déi Leit erauszesichen déi zesumme mat him, als Minister, d'Exekutiv bilden. An der Praxis ass de Grand-Duc awer a sengem Choix limitéiert well d'demokratesch Prinzippie verlaangen, datt d'Ministeren net nëmmen d'Vertraue vum Grand-Duc, ma och vun der Chamber mussen hunn. No den allgemenge Gewunnechten ass et esou, datt de Grand-Duc just de President vun der Regierung (Premierminister) eraussicht, deen da seng Mataarbechter proposéiert fir eng Regierung op d'Been ze stellen, déi vun der Chamber ugeholl gëtt. De Grand-Duc ernennt déi Perséinlechkeeten déi him vum Regierungspresident proposéiert ginn.

 Méi Informatioun doriwwer am Artikel **Regierung (Lëtzebuerg)** an am Artikel **Lëscht vun de Lëtzebuerger Regierungen**.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Regierung** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# 1799

◄ |
17. Joerhonnert |
**18. Joerhonnert**
| 19. Joerhonnert
| ►

◄◄ |
◄ |
1795 |
1796 |
1797 |
1798 |
**1799**
| 1800
| 1801
| 1802
| 1803
| ►
| ►►

*Dës Säit befaasst sech mam Joer 1799.*

## Evenementer

### Europa

#### Frankräich

* 07. Mäerz: Um Glacis ginn eelef *Klëppelmänner* mat der Guillotine higeriicht.
* 09. Oktober: Den Napoleon kënnt zu Saint-Raphaël un.
* 16. Oktober: Den Napoleon ass zu Paräis.
* 01. November: Den Napoleon begéint dem Sieyès.
* 9.-10. November: Coup d'État vum 18. an 19. Brumaire: Den Napoleon setzt dem Regimm vum Directoire en Enn.
* 11. November: De provisoresche *Consulat* gëtt an d'Liewe geruff.
* 13.-15. Dezember: Proklamatioun vun der Constitutioun vum Joer VIII.
* 27. Dezember: Installatioun vum Senat dee vum Sieyès presidéiert gëtt.

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* 11. Januar: Jean Conzemius, lëtzebuergesche Politiker.
* 06. Januar: Charles Metz, lëtzebuergesche Politiker, Entreprener an Industriepionéier.
* 22. Mäerz: Friedrich Wilhelm August Argelander, däitschen Astronom.
* 26. Mäerz: Jean-Pierre Brimmeyr, lëtzebuergeschen Apdikter, Politiker, Historiker an Naturwëssenschaftler.
* 07. Mee: Auguste Engelspach-Larivière, belsche Geolog a Mineralog.
* 14. Mee: Alphonse de Prémorel, Grondbesëtzer zu Déifferdeng.
* 20. Mee: Honoré de Balzac, franséische Schrëftsteller.
* 06. Juni: Alexander Sergejewitsch Puschkin, russeschen Dichter.
* 14. Juni: Mathias Hertert, Lëtzebuerger Politiker.
* 18. Juni: William Lassell, britteschen Astronom a Physiker.
* 08. Juli: Eugène Joseph Verboeckhoven, belsche Moler.
* 01. August: Sophie de Ségur, franséisch Schrëftstellerin.
* 15. August: Wilhelm Achtermann, däitsche Sculpteur.
* 11. November: Jean-Charles Mathieu, lëtzebuergesche Politiker.
* 31. Dezember: Joseph Tschiderer, lëtzebuergeschen Händler a Politiker.

## Gestuerwen

* 20. Mee: Michel Pintz, dee bekanntste Lëtzebuerger aus dem Klëppelkrich.
* 14. Dezember: George Washington, éischten US-amerikanesche President.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: 1799** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Andalusien

|  |
| --- |
| **Andalusien** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |

 |
|   Land |  Spuenien |
|   Haaptstad | Sevilla |
|   Offiziell Sprooch(en)  | Spuenesch |
|   Fläch  | 87.268 km² |
|   Awunner  | 8.059.431  INE 2007) |
|   Bevëlkerungsdicht  | 92,12 Aw. / km² |
|   Autonome Statut  | 19. Mäerz 2007 |
|   Offizielle Feierdag  | 28. Februar |
|   President  | Susana Díaz  (PSOE)  |
|  Lag vun Andalusien a SpuenienLag vun Andalusien a Spuenien |
| Autonom Gemeinschafte vu Spuenien |

**Andalusien(sp: Andalucía*) ass eng Regioun an eng autonom Gemeinschaft a Spuenien.

## Geographie

Andalusien läit am Süde vu Spuenien a grenzt am Norden u Kastilien-La Mancha an un Extremadura, am Süden un d'Mëttelmier an am Westen u Portugal. Andalusien huet eng Fläch vun 87.268 km² an hëlt domat 17,2 % vu Spuenien an. D'Haaptstad ass Sevilla.

### Andeelungen

Andalusien ass an 8 Provënzen agedeelt, déi hirersäits a 770 Gemengen agedeelt sinn.

| Numm | Haaptstad | Provënz | Haaptstad |
| --- | --- | --- | --- |
| **Andalusien** | Sevilla | Almería | Almería |
| Cádiz | Cádiz |
| Córdoba | Córdoba |
| Granada | Granada |
| Huelva | Huelva |
| Jaén | Jaén |
| Málaga | Málaga |
| Sevilla | Sevilla |

## Geschicht

D'Regioun Andalusien ass zanter dem 11. Januar 1982 eng autonom Gemeinschaft.

## Politik

De President ass den José Antonio Griñán *(PSOE)*.
Parlementaresch Vertriedung am spuenesche Kongress huet 62 Sëtz an am Senat sinn et der 8.

## Demographie

Am Joer 2007 ass d'Awunnerzuel 8.059.431. Domat ass Andalusien déi meescht bevëlkert Regioun a Spuenien.

## Kuckt och

* Gemenge vun Andalusien
* Autonom Gemeinschafte vu Spuenien

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Andalusia** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Kot

E Koup Schofsdrecker.
Päerdsdreck
E Kéiflapp
**Kot** (lat.: *faeces*), och nach **Fäkalien** oder **Schäissdreck** a beim Mënsch **Stull** genannt, ass d'Ausscheedung vum Daarm oder der Kloake. En ass den déckflëssege Rescht vun der Narung, déi am Dënndaarm net verdaut an dann am Déckdaarm vu Bakteerien zersat gëtt.

## Zesummesetzung

Kot setzt sech zesummen aus Waasser, Daarmbakterien, ofgestoussen Zelle vun der Daarmschläimhaut, Sekreter aus de Verdauungsdrüsen, net resorbéierte Bestanddeeler vun der Narung (zum Beispill Schanken) a Gärungs- a Fäulnisprodukter. Bei Ausscheedungen iwwer d'Kloake kommen zousätzlech nach d'Produkter vun der Exkretioun dobäi. Am Allgemengen maachen d'Réckstänn vun der Narung nëmmen e klengen Deel vun der Mass aus. Méi wéi d'Hallschent ass Waasser, a ronn 20 % si Bakterien, déi sech am Daarm multipliéiert ginn. Nëmmen ongeféiert 25 % vum Kot sinn onverdaute Reschter vun deem, wat giess gouf.

Den direkte Kontakt mat Kot ka fir de Mënsch e Krankheetsrisiko duerstellen duerch Krankheetserreeger, déi vum Kot vun enger Persoun an de Mond vun enger anerer Persoun gelaangen. Haaptursaache fir esou Iwwerdrounge sinn e Mangel un adequate sanitären Ariichtungen a schlecht Hygiènespraktiken.

D'Form, d'Faarf an d'Konsistenz vum Kot hänke vun der Gesondheet an der Ernierung vum Déier oder Mënsch of.

Beim Mënsch ass de Kot vu Fleeschësser vill méi schwéier wéi dee vu Vegetarier, well d'Fleesch vill Protein huet an dowéinst méi laang am Daarm ass fir verdaut ze ginn. Wat den Narungsbräi méi laang am Daarm bleift, wat ëm méi Waasser entzunn gëtt a wat e méi haart a schwéier gëtt. Bei de Vegetarier dogéint ass d'Quantitéit vun der Ausscheedung méi grouss, well si méi Ballaststoffer ophuelen, déi net verdaut ginn an dann och méi séier duerch den Daarm fléissen.

## De Begrëff

D'Wuert „Kot“ kënnt aus dem alhéichdäitsche „*quāt*“ aus dem 10./11. Joerhonnert.

De Begrëff „Schäiss“ gëtt am Lëtzebuergeschen – wéi déi respektiv Iwwersetzungen a villen anere Sproochen – als vulgär Interjektioun gebraucht oder als Adjektiv oder Adverb fir eppes Negatives ze bezeechnen. An der Kannersprooch gëtt Kot meescht **Kacka** genannt.

Zesumme ginn de Kot an den Urin als Exkrement bezeechent.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Kot** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Abraham

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Reliouns- a Glawensartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat der biblescher Figur. Fir aner Bedeitungen, kuckt wgl. Abraham (Homonymie). |

| Abraham |
| --- |
| Rembrandt: „Den Engel verhënnert d'Affer vum Isaak“. |
| Gebuertsnumm |
אַבְרָם |
| Gebuer |
onbekannt |
| Gestuerwen |
onbekannt |
| Nationalitéit |
keng |
| Aktivitéit |
Prophéit |
| Fonctioun |
Prophéit |
| Famill |
| Bestuet mat |
Sarah, Hagar, Ketura |
|
 |

Den **Abraham** (hebr. **אַבְרָהָם** - *Avrāhām*: „Papp vun de villen (Vëlker)“, am Islam ar. إبرَاهِيم - Ibrāhīm), ass eng Haaptfigur aus dem Alen Testament an dem Tanach. Hie gëllt als Patriarch vum Vollek vun Israel.
# 1128

◄ |
11. Joerhonnert |
**12. Joerhonnert**
| 13. Joerhonnert
| ►

◄◄ |
◄ |
1124 |
1125 |
1126 |
1127 |
**1128**
| 1129
| 1130
| 1131
| 1132
| ►
| ►►

*Dës Säit befaasst sech mam Joer 1128.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

## Gestuerwen

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: 1128** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# J2000.0

Mat **J2000.0** gëtt déi aktuell gëlteg Standard-Equinoxe vun der Astronomie bezeechent, op déi sech all Himmelskoordinate vu Stären a vun de meeschten aneren Himmelkierper bezéien.

D'Definitioun vun "Epochen" ass noutwendeg, well sech d'Bezuchssystem vun den Himmelskoordinaten duerch d'Prezessioun an aner Effete lues dréint. De Fréijoerspunkt (Urspronk vun der RA-Koordinatenzielung) verréckelt sech doduerch ëm ronn 50" all Joer.

Mat dem Iwwergank vum Prezisiouns-Stärekatalog FK4 op den FK5, wann een interferometresch Miessungen zu extragalaktesche Radiosquellen (VLBI) mat abezitt, ass et méiglech ginn, déi Verännerunge méi genee wéi 0,01" ze definéieren.

Bis 1990 war déi allgemeng gebraucht Standardepoch den Zäitpunkt 1950.0 – op him hu sech zanter 1930 all Stärekataloge, déi meescht Bunnelementer an aner verännerlech Date bezunn. Virdru waren ë. a. d'Epochen 1920, 1900 an 1875 am Gebrauch.

J2000.0 entsprécht dem Festleeë vum Fundamentalsystem op den 1. Januar 2000 um (ongeféier) 12:00 UTC (Julianeschen Datum 2.451.545,0). De J weist un, datt et sech ëm eng julianesch Epoch handelt, wéi se zanter 1984 ugewannt gëtt - am Géigesaz zu B1950.0, déi no der zanter 1800 gebräichlecher Theorie, als der Bessel-Epoch definéiert war.

## Kuckt och

* Astronomesch Katalogen
* Rektaszensioun
* Deklinatioun
* Index-Katalog
* Messier-Katalog
* NGC-Katalog
# Horizont

Horizontlinn (Computergraphik)
Den **Horizont** (griich. *ορίζοντας* „de Gesiichtskrees“) ass d'Grenzlinn tëscht der visueller Äerd an dem Himmel.
Déi vum Horizont opgespaante Fläch ass d'**Horizontfläch**, si steet rechtwénkleg zu der Zenitrichtung.

## Prezis Definitiounen

Genee gekuckt gëtt et e puer Bedeitungen, déi sech all duerch ënnerschiddlech Siichtwäiten a visuell Distanzen zum Horizont ënnerscheeden:

* *Geometreschen Horizont*,
* *Opteschen Horizont*: Duerch d'Liichtbriechung erschéngt den Horizont méi wäit ewech an d'Äerd méi grouss.
* *Radiohorizont*: Radiowellen verhale sech änlech wéi d'Liicht. Och héi gëtt d'Briechung duerch ee gréisseren *visuellen Äerdduerchmiesser* berücksichtegt.
* *Nauteschen Horizont*, Kimmung, Kimmlinn: dee natierlechen Horizont um Mier.
* *Natierlechen* oder *Landschaftshorizont*: d'Grenzlinn tëscht Himmel an Äerd, wéi si vun de lokale Bedingungen (vun der Landschaft) ofhänkt.

Horizontfläch ass d'Fläch vum geometreschen Horizont. D'Vertikal op dëser Fläch schneit d'Himmelssphär an Zenit an Nadir.

## Horizont an der Nautik, Kimmlinn

D'**Kimm** ass déi op oppenem Mier visuell Grenzlinn tëscht Waasser an Himmel. Op si bezéie sech d'Miessunge vun Héichtewénkelen z. B. mat engem Sextant.

## Horizont an der Mathematik, Astronomie a Geodesie

Bléck op den Äerdhorizont (Space Shuttle Endeavour, 2002)
Den Horizont am mathematesche Sënn ass e Grousskrees, deen d'Sphär oder Himmelskugel an zwou gläich Hallschenten deelt.

Geometreschen Horizontee Grousskrees deen an der Astronomie zwéi Bezugspunkte kennt:
* Geozentreschen (richtegen) Horizont: d'horizontal Fläch geet duerch den Äerdmëttelpunkt
* Topozentreschen (visuellen) Horizont: duerch eng Plaz un der Äerduewerfläch, respektiv duerch d'Plaz Observateur. Den Ënnerscheed am Héichtewénkel vun engem Himmelskierper entsprécht der Parallax, wärend den Azimut dee selwechten ass.

## Kuckt och

* Dämmerung, Sonnenopgang, Sonnenënnergang
* Kënschtlechen Horizont – Miessinstrument