Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden

|  |
| --- |
| **Vereenegt Kinnekräich vun den NidderlandenKoningrijk der Nederlanden*
*Royaume des Belgiques* |
|  *Fändel* |
|  Holland (**1** an **2**), Belsch (**3** a **4**) a Lëtzebuerg (**5**) 1839. |
| **Offiziell Sproochen** | Hollännesch a Franséisch |
| **Haaptstad** | Amsterdam Regierungssëtz: ofwiesselnd Den Haag a Bréissel |

Nei Kaart vum Kinnekräich vun den Nidderlanden an dem Groussherzogtum Lëtzebuerg, 1815
D'**Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden** (nl.: *Koningrijk der Nederlanden*, fr: *Royaume des Belgiques* bestoung vun 1815 bis 1830 (1839). Den Zousaz *verenigd* koum am Laf vun der Zäit derbäi, fir et vum haitege *Koninkrijk der Nederlanden* z'ënnerscheeden.

Et war en neien europäesche Staat, deen um Wiener Kongress 1815 gegrënnt gi war. Dee Staat huet sech aus de fréieren Éisträicheschen Nidderlanden – zesumme mam fréiere Prënzbistum Léck, mat der fréierer Fürstabtei Stavelot-Malmedy am Süden – an aus der fréierer Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen am Norden zesummegesat.

D'geopolitescht Zil war et, e staarke liewensfäege Staat nërdlech vu Frankräich ze hunn, dee verhënnere sollt, datt Frankräich nees probéiere géif, sech dohin auszebreeden. Allerdéngs huet d'Zesummepraffe vun engersäits der aler onofhängeger a biergerlecher Handelsrepublik (den hollännesch-friseschen Norden) mat anerersäits enger fréierer Confederatioun vun ënnerschiddleche Principautéiten (de wallounesch-flämesche Süde viru 1794) séier zu Spannunge gefouert. Déi hu schliisslech 1830 dozou gefouert, datt déi südlech Provënze sech an der belscher Revolutioun ofgetrennt hunn, fir de Staat Belsch ze grënnen.

D'belsch Onofhängegkeet gouf awer eréischt 1838 vum Wëllem I. unerkannt, wéi en dem Kompromëss zougestëmmt huet, datt d'Provënz Limburg an d'Groussherzogtum Lëtzebuerg sollte gedeelt ginn, wat dunn 1839 geschitt ass. Am Norden ass dunn dat aktuellt Kinnekräich vun den Nidderlanden Rescht bliwwen.

Lëtzebuerg huet net zum Vereenegte Kinnekräich gehéiert, et war als Groussherzogtum e Member vum Däitsche Bond. Den hollännesche Kinnek war allerdéngs a Personalunioun och Groussherzog vu Lëtzebuerg, an huet Lëtzebuerg de facto wéi eng hollännesch Provënz behandelt.

## Kuckt och

* Benelux
* Geschicht vun Holland
* Geschicht vun der Belsch
* Geschicht vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# Alsteenzäit

|  |
| --- |
| **Virgeschicht** |
| **Holozen** | *(➚ Fréigeschicht)* |
| **Eisenzäit** |
|   Spéit Bronzezäit |   |
|   Mëttel Bronzezäit |
|   Fréi Bronzezäit |
| **Bronzezäit** |
|     Koffersteenzäit |   |   |
|   Jongsteenzäit |
| Mëttelsteenzäit Epipaleolithikum |
| **Pleistozen** |     Jonkpaleolithikum |   |
|     Mëttelpaleolithikum |
|     Alpaleolithikum |
|   Alsteenzäit |
| **Steenzäit** |

D'**Al- oder Fréisteenzäit**, den eelsten Deel vun der Steenzäit huet an Europa vu ronn 2.500.000 bis 8.000 v. Chr. gedauert (ongeféier bis d'Enn vun der leschter Äiszäit) an ëmfaasst domat dee gréissten Deel vun der Mënschheetsgeschicht.

D'Alsteenzäit oder Paleolithikum gëtt nach eng Kéier agedeelt an Alpaleolithikum, Mëttlere Paleolithikum a Jonkpaleolithikum.

D'Alpaleolithikum fänkt per Definitiounn do un, wou d'Mënschen ugefaangen hunn, Steng als Geschier ze gebrauchen. Laang waren dës Steng net besonnesch sophistikéiert, mä virun ongeféier 600.000 Joer, am Acheuléen, koumen déi éischt Fauschtkäiler op. Dës Period huet ronn 500.000 Joer gedauert, ouni datt sech villes geännert hätt.

Am Alpaleolithikum hunn d'Mënschen och eng éischt Kéier d'Feier benotzt, wat eng wichteg Viraussetzung war, sech a méi kale Géigenden néierzeloossen, an och Fleesch (duerch Kachen oder Broden) besser verdaulech ze maachen.

Den Ufank vum Mëttelpaleolithikum, virun ongeféier 120.000-130.000 Joer, gëtt doru festgeluecht, datt d'Fauschtkäiler engersäits eng méi asymmetresch Form kruten an och Stécker vum Steen, déi ofgebrach goufen, villsäiteg als Geschier zum Asaz koumen. D'Mënsche waren nach ëmmer Jeeër a Sammler. Se hate Waffen, déi aus Steen an Holz zesummegesat waren; éischt Konschtwierker a Museksinstrumenter (Flütten aus Schank) si beluecht. Déi Doudeg goufe begruewen an et goufen hinne Saache mat an d'Graf geluecht.

Am Jongpaleolithikum, deem säin Ufank virun enger 40.000 Joer festgeluecht gëtt, kënnen eng éischt Kéier regional Ënnerscheeder an der Entwécklung festgestallt ginn. Am Aurignacien dauchen a Mëttel-, West- a Südeuropa laang, schmuel Lamën a Messeren op, fréi Fielsmolereie vun deemools goufen a Frankräich entdeckt. Aus där Period ass och ëmmer méi Geschier aus organeschem Material (Holz, Schank, Har) erhalen. Vu virun ongeféier 28.000 bis virun 21.000 Joer u gëtt et Fruchtbarkeetssymboler oder méiglecherweis och Representatioune vu Gëttinnen, wéi d'Venus vu Willendorf. Hielemolereien, Bijouen a méi raffinéiert Geschier ginn ëmmer méi heefeg.
# Anglizismus

Ënner **Anglizismus** versteet een e Wuert, eng Formuléierung oder eng Sazkonstruktioun, déi aus dem Engleschen an eng aner Sprooch, z. B. d'Lëtzebuergescht, iwwerholl ginn ass.

## Formen

Ee Grond fir dësen Afloss ass den héije Prestige, deen d'Englescht genéisst. Englesch Wierder sinn dacks méi kuerz, prezis a klénge besser (cf. single/eleng, air conditioning/Klimaanlag...). Dës Neierungen ënnerleien dacks *Konventionaliséierungsprozessen*, dat heescht datt dës Begrëfflechkeete fir d'éischt vun de Spriecher *akzeptéiert* musse ginn, ier se zu enger Sprooch gehéieren. Virun allem an de Beräicher vu Computer, Sport, Kosmeetik, Internet, Telefonie a Musek dauche sou Begrëffer op.

Ënner *Schäinanglizismen* versteet ee Wierder, déi no Englesch kléngen, mä déi et awer sou net am Englesche gëtt. Beispiller dofir sinn "Handy", "Soft-ice" oder "Swimming pool" (steet am Englesche fir privat wéi ëffentlech Schwämmen).

Déi meescht Verben, déi iwwerholl ginn, ginn einfach wéi aner lëtzebuergesch Verbe konjugéiert. Dëse Phenomeen nënnt ee *Barbariséierung*.
z. B. chill-*en* (vun "to chill"):
ech chillen,
du chills,
hien huet gechillt,
mir hate gechillt,
asw.

## Beispiller

* Musek
	+ Techno
	+ R'n'B
	+ Rock
* Kosmeetik
	+ Make-up
	+ Hoer-Spray
	+ After-Shave
* Computer
	+ Software
	+ Harddisk
	+ Scanner
	+ Mauspad
* Internet
	+ Spam
	+ Provider
* Sport
	+ Fitness
	+ Walking
	+ Joggen
	+ Golf
* Moud
	+ Jeans
	+ Pullover
	+ Jogging
* Aner Gebidder
	+ Sënn maachen (to make sense)
	+ Last-minute
	+ Thriller
	+ Manager
	+ Terminal
# Collage

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse Konschtartikel ass eréischt just eng Skizz. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

E Collage vum Majid Farahani.
E **Collage** ass e Begrëff aus der Konscht. E gouf ëm 1910 fir d'éischt gebraucht, fir dem Pablo Picasso an dem Georges Braque hir kubistesch Biller ze beschreiwen, op déi Deeler vun Zeitungen, vu Fotoen oder Tapéit gepecht waren, fir sou en eegestännegt Konschtwierk duerzestellen.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Collagen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Thomas Alva Edison

| Thomas Alva Edison |
| --- |
|  |
| Gebuer |
11. Februar 1847 Milan |
| Gestuerwen |
18. Oktober 1931 |
| Nationalitéit |
USA |
| Aktivitéit |
Ingenieur, Erfinder, Entreprener, Physiker, Mathematiker, Dréibuchauteur, Filmregisseur, Filmproduzent |
| Member vun |
National Academy of Sciences, Schweedesch Akademie vun de Wëssenschaften, American Philosophical Society, Wëssenschaftsakademie vun der URSS, Russesch Akademie vun de Wëssenschaften |
| Auszeechnungen |
Commandeur vun der Légion d'honneur, Benjamin Franklin Medal, Rumford-Präis, John Scott Award, Franklin-Medail, Albert Medal, John Fritz Medal, Stär um Hollywood Walk of Fame, Chevalier vun der Légion d'honneur‎, Officier vun der Légion d'honneur, John Scott Award |
| Famill |
| Bestuet mat |
Mary Stilwell (1871–9.8.1884), Mina Miller (1886–1931) |
| Kanner |
Charles Edison |
|
 |

Dauer: 23 Minutten a(n) 45 Sekonnen.23:45(en) *A Day with Thomas Edison* (1922)
Den **Thomas Alva Edison**, gebuer den 11. Februar 1847 zu Milan (Ohio), a gestuerwen den 18. Oktober 1931 zu West-Orange, engem Township vum Essex County am US-Bundesstaat New Jersey, war en US-amerikaneschen Erfinder an Ingenieur.

Den Thomas Alva Edison war ee vun de produktiivsten amerikaneschen Erfinder an huet als techneschen Autodidakt méi wéi 2000 Apparater an technesch Prozedure sou wäit entwéckelt, datt hie se patentéiere konnt.

Scho mat 9 Joer huet den Thomas Alva Edison systematesch naturwëssenschaftlech Experimenter an de verschiddensten technesche Beräicher gemaach, déi hien duerch Geleeënheetsarbechte respektiv als Telegraphist finanzéiert huet.

1868 huet den Edison a verbesserten Telegraph patentéiert an domat säin éischt Patent ugemellt.

Nodeem den Thomas Alva Edison fir seng Erfindung vun engem neien Telegraph 40.000 Dollar krut, huet hien 1870 zu Newark eng elektresch Fabrick opgeriicht. 1876 huet hien zu Menlo Park e Fuerschungslaboratoire gegrënnt, dee geschwënn als *Erfinderfabrick* bekannt gouf.

1877 huet hien dem Bell säin Telefon verbessert an den éischte Phonograph entwéckelt

1878 huet hien d'elektresch Bir verbessert an eng Seriëfabrikatioun ugefaangen wat eng Verbreedung vum elektresche Liicht am private Secteur mat sech bruecht huet.

1880 huet hie als éischten en Dampschëff mat elektreschem Liicht ausgerëscht.

1882 huet hien zu New York dat éischt ëffentlecht Elektrizitéitswierk opgeriicht, dat schonn no e puer Méint de Stroum fir 5000 Stroosseluuchte geliwwert huet.

An engem weideren Atelier zu West Orange huet den Thomas Alva Edison 1889 déi éischt Lafbildkamera gebaut.

Den Edison huet sech och nach mat Methode befaasst wéi ee verschidden Äerzer mat Hëllef vu Magnéiten trenne kann. Hien huet och en Néckel-Eisen-Akku gebaut.

1883 huet hien, de spéider no him benannten Edison-Effekt, entdeckt.

Manner Succès hat den Edison, mat verschiddenen Iddien, déi hirer Zäit wäit viraus waren, wéi bei der Method fir an der Baubranche Fäerdegdeeler aus Bëtong hierzestellen déi dann op der Plaz nach just zesummegesat ginn oder bei den elektresche Lokomotiven.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Thomas Alva Edison** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Ziffer

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Mathematiksartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Eng **Ziffer** ass e Schrëftzeechen fir eng Zuel (z. B. 6 Äppel) oder eng Nummer (z. B. Hausnummer 8).

Am meeschten op der Welt ginn déi sougenannt arabesch Zifferen 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 an 9 benotzt, z. B. am dezimalen Zuelesystem. Fir hexadezimalen Zuele si 16 Zifferen néideg an hei ginn d'Zeechen 0 bis 9 an A bis F benotzt. Déi Réimesch Zuelen gi mat den Zeechen I, V, X, L, C, D an M geschriwwen.

Ziffere kënne kombinéiert gi fir méi grouss Zuelen ze schreiwen, z. B. 104 (arabesch) oder CIV (Réimesch) fir honnertvéier, oder méi laang Nummere wéi eng Telefonsnummer. Dacks ginn zousätzlechen Zeeche benotzt fir méi Prezisioun ze kréien, wéi ee "," (100,7) oder ee "+" (+352 234 987).

De Wäert, deen eng Ziffer representéiert, hänkt vum Zuelesystem of, dee benotzt gëtt, a vun der Positioun vun der Ziffer. „10“ ass Zéng an arabeschen Zifferen awer Zwee am binären Zuelesystem. D'Ziffer „3“ bedeit Drësseg an der Zuel 31 awer Dräihonnert an 311.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Zifferen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Signatur

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Dem Jan van Eyck seng Signatur matzen am Bild vun der "Arnolfini-Hochzäit"
Eng **Signatur** ass eng Zort Ënnerschrëft vun engem Kënschtler, sief et e Sculpteur, dee seng Initialen op engem Wierk hannerléisst, oder e Moler, dee säin Numm op engem Bild veréiwegt.

Jan van Eyck-Bild mat der Plaz vun der Signatur
## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Signaturen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Orange (Fruucht)

D'**Orangë** sinn d'Friichte vun den Orangëbeem.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Citrus sinensis** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Logik

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

**Logik** ass d'Léier vun de Gesetzer vum richtegen Denken an Erkennen, fir dann domat kënne widdersprochfräi Conclusiounen ze zéien.

Als Wëssenschaft gouf d'Logik fir d'éischt vum Aristoteles ausgeschafft.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Logik** – Biller, Videoen oder Audiodateien |