# Meter

De **Meter** (v. griich.: μέτρον/métron = Mooss, -miesser) ass d'SI-Basisunitéit vun der Längt. D'Eenheetenzeeche vum Meter ass *m* an d'Formelzeeche vun der Längt ass *l*.

## Aktuell Definitioun

De Meter ass definéiert als „déi Distanz, déi d'Liicht am Vakuum an enger Zäit vun 1/299.792.458 Sekonn zeréckleet“.

## Al Definitiounen

Am 17. Joerhonnert gouf et déi éischt Iwwerleeungen, eng universell Längteneeenheet ze definéieren, déi onofhängeg vun engem Kierperdeel (Iel, Fouss) vun deem Herrscher wier, dee grad un der Muecht war. Den Abbé Jean Picard huet zum Beispill 1668 proposéiert, d'Längt vun engem Pendel ze huelen, deem seng hallef Period 1 Sekonn wier. De Begrëff *Meter* gouf fir d'éischt vum Tito Livio Burattini am Joer 1675 gebraucht.

Ee vun de wéinegen erhalenen ëffentleche Meteren, déi 1795 installéiert goufen, zu Paräis an der Rue Vaugirard an den eenzegen deen nach nach op der Originalplaz ass
Am Joer 1793 gouf de Meter dunn als de 40-milliounsten Deel vun der Längt vum Äerdmeridian, op deem Paräis läit, deemno op den zéngmilliounsten Deel vun der Distanz vum Pol bis zum Equator, festgeluecht. Am Joer 1795 gouf e Prototyp vun dësem Meter a Messeng, 1799 als *Urmeter* a Platin gegoss. Fir d'Längt vum Urmeter ze definéieren, hunn de Jean Baptiste Joseph Delambre an de Pierre Méchain tëscht 1792 a 1799 de Meridianbou tëscht Dunkerque a Barcelona vermooss. Spéider ass erausfonnt ginn, datt se sech liicht vermooss haten, de Meter deemno ëm 0,2 mm ze kuerz gerode war.

Per Gesetz gouf de Meter a Frankräich 1795 duerchgesat. Dofir goufen op ëffentleche Plazen a Stee gravéiert Linne vun engem Meter Längt opgehaangen, fir datt d'Leit kéinten nomoossen a kontrolléieren, wéi grouss dat da wier.

*Internationale Meterprototyp*, Standardbarren aus Platin-Iridium. Dëse war de Standard bis 1960 (NIST).
1889 gouf vum an der Tëschenzäit gegrënntene *Bureau International des Poids et Mesures* en neie Standard agefouert. Dofir gouf en Internationale Meterprototyp fabrizéiert, e Staf, dee queesch gekuckt an x-Form war, aus engem Platin-Iridiumalliage an de Proportiounen 90:10. Ee Meter gouf festgeluecht als Distanz tëscht 2 Strécher op deem Staf, bei enger Temperatur vun 0 °C. Vill Staaten op der Welt krute Kopien dovun.

Vun 1960 bis 1983 war ee Meter dat 1.650.763,73-facht vun der Wellelängt vun der Stralung am Vakuum, déi vun Atome vum Krypton-86 Nuklid beim Iwwergank vum Zoustand 5d5 zum Zoustand 2p10 ausgestraalt gëtt.

Well d'Zäit ëmmer méi prezis gemooss konnt ginn, ass d'Definitioun vum Meter un dës gebonne ginn: Zanter 1983 gëtt en als déi Distanz definéiert, déi d'Luucht am Vakuum an enger Zäit vun 1/299.792.458 Sekonn zeréckleet.

## Moosseenheeten, déi vum Meter ofgeleet ginn

* Ee **Kilometer**, ofgekierzt *km*, entsprécht 1.000 Meter: 1 km = 103m.
* Een **Zentimeter**, ofgekierzt *cm*, entsprécht dem Honnertstel vun engem Meter: 1 cm = 10−2 m oder 0,01 m.
* Ee **Millimeter**, ofgekierzt *mm*, entsprécht dem Dausendstel vun engem Meter: 1 mm = 10−3 m oder 0,001 m.
* Ee **Mikrometer** (viraals och *Mikron* oder *My*, nom griichesche Buschtaf µ), ofgekierzt *µm*, entsprécht dem Milliounstel vun engem Meter: 1 µm = 10−6 m = 0,000 001 m. Oder 1 µm = 10−3 mm, also een dausendstel Millimeter.
* Een **Nanometer**, ofgekierzt *nm*, entsprécht dem Milliardstel vun engem Meter: 1 nm = 10−9 m. Oder 1 nm = 10−6 mm, also ee milliounstel Millimeter.
* Een **Ångström** (Eenheetenzeechen: Å), ass den zéng-milliardstel Deel vun engem Meter 1 Å = 10−10 m.
* Ee **Pikometer**, ofgekierzt *pm*, entsprécht dem Billiounstel vun engem Meter: 1  pm = 10−12 m.
* Ee **Femtometer** (Eenheetenzeechen: fm), ass de billiardstel Deel vun engem Meter an ee Billiounstel vun engem Millimeter 1 fm = 10−15 m.

## Dezimal Diversitéiten

| Bezeechnung | Eenheet | Faktor | Diversitéit | Bemierkung |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Yottameter | Ym | 10240 |   |  |
| Zettameter | Zm | 10210 |   |  |
| Exameter | Em | 10180 |   |  |
| Petameter | Pm | 10150 |   |  |
| Terameter | Tm | 10120 |   |  |
| Gigameter | Gm | 1090 | 1.000.000 km |  |
| Megameter | Mm | 1060 | 1.000 km | gëtt an der Ozeanologie gebraucht |
| Myriameter |  | 1040 | 10 km | vereelzt, kuckt Myriametersteen |
| Kilometer | km | 1030 | 1.000 m |  |
| Hektometer | hm | 1020 | 100 m | Virun allem bei der Artillerie a bei der Marinn gebraucht |
| Dekameter | dam | 1010 | 10 m |  |
| Meter |  m | 100 |  | Grondmooss |
| Dezimeter | dm | 10−1 | 10 cm |  |
| Zentimeter | cm | 10−2 | 10 mm |  |
| Millimeter | mm | 10−3 | 1.000 µm | 10 Millimeter sinn 1 Zentimeter. |
| Mikrometer | µm | 10-60 | 0,001 mm | vereelzt Bezeechnung fir: Mikron. |
| Nanometer | nm | 10-90 |  | Entsprécht engem Milliardstel Meter (engem Milliounstel Millimeter). |
| Ångström | Å | 10−10 | 100 pm | gebräichlech an der Atomphysik an an der Kristallographie |
| Pikometer | pm | 10−12 |  | Entsprécht engem Billiounstel Meter (engem Milliardstel Millimeter). |
| Femtometer | fm | 10−15 |  | Ënner der vereelzter Bezeechnung *Fermi* an der Kärphysik an an der Deelerchersphysik gebräichlech. |
| Attometer | am | 10−18 |  |  |
| Zeptometer | zm | 10−21 |  |  |
| Yoktometer | ym | 10−24 |  |  |

## Kuckt och

* Internationalen Eenheetesystem
* Lëscht vun de Prefixe fir Moosseenheeten

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Meter** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Informatiounen iwwer de Meter op der Websäit vum *Bureau International des Poids et Mesures*