# Germanesch Sproochen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Sproochen- a Linguistikartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

*Dësen Artikel soll eng Iwwersiicht iwwer d'germanesch Sproochen ubidden. Déi däitsch Sprooch selwer gëtt an engem eegenen Artikel behandelt.*
D'germanesch Sproochen
D'**germanesch Sprooche** sinn eng Branche vun der indoeuropäescher Sproochefamill. Si bestinn aus ronn 20 Sprooche mat ongeféier 500 Millioune Mammesproochler.

E charakteristesche Phenomeen vun alle germanesche Sproochen ass d'Verännerung am Konsonantismus vun der germanescher Lautverrécklung – eppes, dat et an aneren indoeuropäesche Sproochen net gëtt.

## Entwécklung vum Däitschen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëst Kapitel muss iwwerschafft ginn. Dat kann dru leien, datt **Schreif- oder Tippfeeler** dran ze fanne sinn, datt den Opbau net der Wikiformatéierung entsprécht oder datt den Inhalt net ganz korrekt ass oder net explizit genuch ass, sou wéi en den Ament do steet. **Zousätzleche Grond**: schlecht Sprooch; Sätz net ze verstoen |

D'Ausglidderung an d'Konstituéierung vun der däitscher Sprooch aus dem Germanesche kéint am beschten als dräifache sproochgeschichtleche Virgank verstan ginn:
Déi zouhuelend Differenzéierung vum Spéitgemenggermaneschen iwwer d'Südgermanescht zum Elbgermaneschen an, a méi klengem Mooss, zum Rhäin-Wesergermaneschen, op deenen déi fréimëttelalterlech Stammestdialekter berouen.
D'Integratioun am fränkesche Räichsverband zum Alhéichdäitschen.
Déi schrëft- oder héichsproochlech Iwwerschichtung op héichdäitscher (méi genee: ostmëtteldäitscher a südostdäitscher) Grondlag, woubäi och d'Nidderdäitscht der däitscher Sprooch definitiv ageverleift gouf, obwuel eng Beeinflussung vum Héichdäitschen hier zënter alhéichdäitscher Zäit festzestellen ass.

## Lieweg germanesch Sproochen

* Englesch (*English*, weltwäit 360–400 Millioune Mammesproochler)
* Däitsch (*Deutsch*, ronn 90 Millioune Mammesproochler gréisstendeels an den däitschsproochege Länner)
* Hollännesch (*Nederlands*, ronn 23 Millioune Mammesproochler an den hollänneschsproochege Länner)
* Bairesch (*Boaresch*, ronn 12 Millioune Mammesproochler an Däitschland, an Éisträich an an Italien)
* Schweedesch (*Svenska*, ronn 9,1 Millioune Mammesproochler a Schweden an a Finnland)
* Afrikaans (*Afrikaans*, ronn 7,1 Milliounen a Südafrika an an Namibien)
* Dänesch (*Dansk*, ronn 5,5 Milliounen an Dänemark, Grönland, op Färöer an an Däitschland)
* Norwegesch (*Norsk*, ronn 5 Milliounen an Norwegen)
* Jiddesch (*ייִדיש*, manner wéi 1,5 Milliounen an Europa, Israel, an den USA an a Russland)
* Limburgesch (*Limburgs*, ronn 1,3 Milliounen an Holland an an der Belsch)
* Nidderdäitsch (*Plattdüütsch*, 1–2 Milliounen an Däitschland, Holland, Dänemark an an Nord- a Südamerika)
* Westfrisesch (*Frysk*, ronn 470.000 Mammesproochler an Holland)
* Lëtzebuergesch (ronn 390.000 Mammesproochler zu Lëtzebuerg an an der Belsch)
* Islännesch (*Íslenska*, ronn 331.000 Mammesproochler an Island)
* Scots (*Scots*, ronn 125.000 Mammesproochler a Groussbritannien)
* Färöesch (*Føroyskt*, ronn 66.000 Mammesproochler op Färöer)
* Nordfrisesch (*Nordfriisk*, ronn 10.000 Mammesproochler an Däitschland)
* Elvdalesch (*Övdalską*, ronn 2.400 Mammesproochler a Schweden)
* Fersentalesch (*Bersntoler Sproch / Mòcheno*, manner wéi 1.900 Mammesproochler an Italien)
* Saterlandfrisesch (*Seeltersk*, den eenzege liewegen Ostfriseschen Dialekt mat ronn 1.000 Mammesproochler an Däitschland)
* Zimbresch (*Zimbar / Tzimbar / Zimbrisch / Tàuć*, ronn 400 Mammesproochler an Italien)
* Wilamowiceësch (*Wymysiöeryś*, 70–100 Mammesproochler a Polen)

### Gesamtgermanesch Nomina

Folgend Nomina sinn a bal alle germanesche Sprooche vertrueden a kënnen och fir d'Ur-Indogermanesch rekonstruéiert ginn:

| Däitsch | Alhéich- däitsch | Lëtze- buergesch | Lim- burgesch | Hollän- nesch | Alhollän- nesch | Al- sächsesch | Englesch | Al- englesch | Schwe- desch | Islän- desch | Alnor- desch | Gotesch | (Ur-)Ger- manesch | Ur-Indo- germanesch |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vater | fater | ((Papp)) | vader/pap | vader | fader | fadar | father | fæder | far | faðir | faðir | fadar | \*fađer | \*pətér |
| Mutter | muoter | Mamm | mooder/mam | moeder | muoder | modar | mother | modor | mor | móðir | móðir | – | \*mōđer | \*mater |
| Bruder | bruoder | Brudder | broor | broe(de)r | bruother | brođar | brother | brođar | bror | bróðir | bróðir | broþar | \*brōþer | \*bhrater |
| Schwester | swester | Schwester | zös(ter) | zus(ter) | suster | swestar | sister | sweostor | syster | systir | systir | swistar | \*swester | \*suesor |
| Tochter | tohter | Duechter | dochter | dochter | dohter | dohtar | daughter | dohtar | dotter | dóttir | dóttir | dauhtar | \*duχter | \*dhugəter |
| Sohn | sunu | Bouf | zoeën | zoon | suno | sunu | son | sunu | son | sonur | sunr | sunus | \*sunuz | \*suənu |
| Herz | herza | Häerz | hert | hart | herta | herta | heart | heorte | hjärta | hjarta | hjarta | hairto | \*χertōn | \*kerd |
| Knie | knio | Knéi | kni-j | knie | kni | knio | knee | cneo | knä | kné | kné | kniu | \*knewa | \*genu |
| Fuß | fuoz | Fouss | voot/poeët | voet | fuot | fōt | foot | fot | fot | fótur | fótr | fotus | \*fōt- | \*pod |
| Aue2 | ouwi | - | gêrm | ooi | ouwi | ewwi | ewe | eowu | – | – | ær | aweþi | \*awi | \*owi |
| Kuh | kuo | Kou | kow | koe | kuo | ko | cow | cu | ko | kýr | kýr | – | \*k(w)ou | \*gwou |
| Elch | elaho, eliho | Elch | eland | eland | elo | elaho | elk | eolh, eolk | älg | elgur | elgr | – | \*elhaz, \*algiz | \*h₁élḱis, \*h₁ólḱis |
| Mähre | meriha | Mier | maer | merrie | marchi | merge | mare | mere, miere | märr | – | merr | \*marhijō | \*marḱ- |  |
| Schwein | swin | Schwäin | zwiên | zwijn | swīn | swin | swine | swin | svin | svín | svín | swein | \*swina | \*sus/suino |
| Hund | hunt | Hond | hoônd | hond | hunda | hund | hound3 | hund | hund | hundur | hundr | hunds | \*χundaz | \*kuon |
| Wasser | wazzar | Waasser | water | water | watar | watar | water | wæter | vatten | vatn | vatn | vato | \*watōr | \*wódr̥ |
| Feuer | fiur | Feier | veur | vuur | fuir | fiur | fire | fyr | fyr | – | fúrr | – | \*fōr, \*fuïr | \*péh₂ur |
| ((Bam))4 | – | (Bam) | boum | (boom) | (bom) | trio | tree | treo(w) | träd | tré | tré | triu | \*trevam | \*deru |
| ((Rad)), (Well) | – | Well | raad | wiel | wēl | – | wheel | hweol | hjul | hjól | hvél | – | \*hwehwlą | \*kʷékʷlo- |

2 neihéichdäitsch *Aue* = Mudderschof (vereelst, regional)

3 neuenglesch *hound* = Juegdhond

4 vergläich awer déi lescht Silb a *Flie-der, Holun-der*
Et gëtt awer och e puer germanesch Nomina, déi net aus dem Ur-Indogermaneschen ierf ze schénge sinn:

| Däitsch | Alhéich- däitsch | Lëtze- buergesch | Lim- burgesch | Hollän- nesch | Alhollän- nesch | Al- sächsesch | Al- englesch | Eng- lesch | Schwe- desch | Is- ländesch | Al- nordesch | Go- tesch | (Ur-) Germanesch |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pflug | pfluog | Plou | ploeg | ploeg | pluog | plōg | plōh | plough, plow | plog | plógur | plógr | \*plōgaz, \*plōguz |  |
| Hand | hant | Hand | hând | hand | ande | hond | hand | hand | hand | hönd | hönd | handus | \*χanduz |