Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Holz (Material)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat dem **Material Holz**. Fir d'Uertschaft an der Gemeng Rammerech kuckt Holz (Rammerech) a fir aner Begrëffer, kuckt wgl. Holz. |

16 ënnerschiddlech Zorten Holz
**Holz** ass e poröst Material aus Faseren, dat een am Stamm, den Äscht an an de Wuerzele vu Beem an aneren Holzplanze fënnt. Et gëtt zënter Dausende vu Joren als Brenn- an als Baumaterial benotzt an ass en organescht Material.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Holz (Material)** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Rabbiner

E **Rabbiner** ass e Fonctionnaire vun der jiddescher Relioun. Dëse reliéisen Titel aus dem Juddentum ass vum hebräesche *Rav* oder dem aramäesche *Rabbuni* ("Meeschter") ofgeleet. Déi sephardesch Rabbiner gi **Chacham** genannt.

**Rabbi** war bis an d'Mëttelalter eran en Éierentitel fir besonnesch Tora-Geléiertheet. Souguer de Jesus vun Nazaret gëtt am Neien Testament als Rabbi ugesprach.

D'Rabbiner hunn e besonnesche Stand an der Bibel erreecht zanter der Zäit vum babyloneschen Exil am Buch Esra 7,6.11. De Priister Esra gëtt an där Iwwerliwwerung als erfuerene Geléierte vun der Schrëft ernimmt.

## Kuckt och

* Lëscht vun de Groussrabbiner vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Rabbiner** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Feierwaff

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Waffenartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Feierwaff |
| --- |
|  |
| Allgemeng Informatiounen |
| Geschicht |
| Technesch Detailer |
|  |

Exemplairë vu Feierwaffen aus der Zäit vum 2. Weltkrich am Nationale Militärgeschichtsmusée zu Dikrech
Eng **Feierwaff** ass eng Waff, déi aus engem Zylinder besteet, an dee Polver an een oder méi Projektiler gestach ginn (fréier eenzel, hautdesdaags meeschtens en engem Stéck als Patrounen, déi dann duerch d'Explosioun vum Polver an déi doduerch entstanen Explosiounsgasen no vir geschleidert ginn.

Et ënnerscheet een tëscht de relativ klengen Handfeierwaffen an de schwéiere Geschëtzer.

Am Géigesaz zu de Feierwaffe bauen d'blank Waffen eleng op d'mechanesch Force vum Mënsch.

## Kuckt och

* Kanoun

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Feierwaffen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# McDonald's

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen **Ekonomiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| McDonald's  |
| --- |
|  |
|  |
| Grënnungsdatum |
15. Mee 1940 |
| Grënner |
Ray Kroc |
| Land |
Vereenegt Staate vun Amerika |
| Sëtz |
Chicago |
| Besëtzer |
The Vanguard Group, BlackRock, State Street Corporation |
| Generaldirekter |
Don Thompson, Ray Kroc |
| Mataarbechter |
200.000 |
|   |
(31. Dezember 2020) |
| Ëmsaz |
25.920.000.000 US-Dollar |
|   |
(2024) |
| Branche |
Gastronomie |
| Homepage |
 |
|  |

**McDonald's** ass eng US-amerikanesch Fastfoodketten. Et ass déi gréisst Hamburgerketten op der Welt an zerwéiert all Dag ongeféier 47 Millioune Clienten (Stand: 2025).

Et gi ronn 31.000 McDonald's Restaurante weltwäit. Vill vun de Restaurante vun der Firma ginn ënner Franchise bedriwwen. Besonnesch verkeeft McDonald's Hamburger (dorënner de Big Mac), Cheeseburger, Poulet, Fritten, Limonad, Milkshaken an Desserten.

## Geschicht

|  |
| --- |
|  00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren. |

D'Firma gouf 1940 vum Richard a Maurice McDonald gegrënnt wéi se den éischte McDonald's Restaurant zu San Bernardino, Kalifornien, USA opgemaach hunn.

## McDonald's zu Lëtzebuerg

Zu Lëtzebuerg huet déi éischt McDonald's-Filial de 17. Juli 1985 an der Stad, an der Aler Avenue, opgemaach.

2025 gouf et am Land 12 Filialen. Si ginn als Franchise vun der *Moore Food Sàrl* bedriwwen.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: McDonald's** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Prosa

**Prosa** (vum laténgeschen: *prorsus/prodeo -sënngeméiss: riicht eraus* bezeechent déi fräi Ried, am Géigesaz zur Versform, oder der bewosst rhythmescher Sprooch.

Am Géigesaz zum Vers, dee (mat Ausnamen) a metresch geglidderter Form, also an engem gewësse Rhythmus, geschriwwe gëtt, gëtt d'Prosa a Sätz, Ofschnëtter a meeschtens Kapitelen ënnerdeelt.

Wéinst der Komplexitéit vun der Prosa, ass et schwéier eng genee Definitioun ze formuléieren. Am Fong kann ee just de Molière zitéieren, dee sot:

*"Tout ce qui n'est pas prose est vers et tout ce qui n'est point vers est prose"* Molière, Le bourgeois gentilhomme.

## Beispiller vu Prosa

* De Roman (Eng fiktiv Geschicht)
* D'Erzielung
* D'Kuerzgeschicht
* D'Biographie (déi sech éischter op e ganzt Liewen oder e Liewensofschnëtt bezitt)
* De Bréif
* D'Saachliteratur (z. B. iwwer Wëssenschaft, Hobby, Sport, Beruff, Gesetzestexter...)

Et ass och méiglech Prosa a Vers mateneen ze vermëschen. De franséische Poet Louis Jacques Napoléon Bertrand, genannt Aloysius Bertrand, huet déi Kombinatioun vun deenen zwou Kategorien als Éischte bewosst benotzt. Allerdéngs kann een och z. B. dem Beaudelaire säi Gedicht *"Le Spleen de Paris"* zu där Kategorie rechnen, woubäi ee soe muss datt net dat ganzt Wierk *"Petits poèmes en prose"* als Vermëschung vu Poesie a Vers consideréiert ka ginn.

Hautdesdaags kann ee soen, datt een déi dräi Literaturformen souwuel a Prosa, wéi och a Versform verfaasse kann. Deemno kéint een eng Gebrauchsuweisung vun enger Wäschmaschinn, e legalen Text aus dem Mémorial oder den Harry Potter och a Versform schreiwen. An e Gedicht ka sech deemno liese wéi en Artikel an der Zeitung iwwer e Foussballmatch.

De Francis Ponge schléit vir, déi Kombinatioun vu Prosa a Vers "Proème" ze nennen.

Et existéiert och eng Programméiersprooch déi Prosa-300 heescht.

## Kuckt och:

Literatur

Literaturgattungen

Vers

Lyrik

Dramatik

Eepik
# Verhalenskodex

De Wikimedia-Verhalenskodex um *Wikipedia Day 2025* zu *New York*
E **Verhalenskodex** oder **Behuelenskodex** (op Franséisch: *code de conduite*) ass e schrëftlecht Reegelwierk, dat Standarden am Behuelen an ethesch Leetlinne fir Eenzelpersounen an Organisatiounen definéiert. Esou e Kodex déngt dozou, Erwaardungen un d'Behuelen a bestëmmte Kontexter – zum Beispill op der Schaff, an Institutiounen, oder am ëffentleche Liewen – kloer ze formuléieren. En huet och d'Zil, Transparenz a Verantwortlechkeet ze fërderen.

Am Behuelenskodex kënnen ënnerschiddlech Reegele stoen. Zum Beispill geet et doran dacks ëm Éierlechkeet, an och dorëm, Interessekonflikter ze vermeiden, vertraulech Informatiounen ze schützen an all Mënsche fair ze behandelen. An internationalen Organisatiounen oder an Entreprisë stinn am Verhalenskodex och dacks Richtlinne fir de respektvollen Ëmgang mat mënschlecher Diversitéit, fir d'Antikorruptioun a fir richtegt Behuelen a Krisesituatiounen. E gëllt dobäi generell fir all d'Mataarbechter oder d'Vertrieder vun enger Organisatioun, an e funktionéiert nëmmen, wa jiddereen de Contenu vum Kodex kennt an deem zougestëmmt huet.

Verhalenskodexe ginn dacks vun Entreprisen, Associatiounen, ONGen, Beruffsverbänn, staatlechen oder internationalen Ariichtungen agefouert. Si kënnen eng gesetzlech Basis hunn oder als fräiwëlleg Selbstverflichtung ausgesat sinn. Hire Respekt gëtt deels duerch intern Kontrollmechanismussen, Formatiounen oder Mechanismusse fir den Traitement vu Plaintë séchergestallt.

A bestëmmte Beräicher, wéi der humanitärer Hëllef oder der Fuerschung, gëlle secteuriwwergräifend Coden. Ee Beispill ass de *Behuelenskodex vun der Internationaler Beweegung vum Roude Kräiz an dem Rouden Hallefmound a fir Netregierungsorganisatiounen an der Katastrophenhëllef*, dee Mindeststandarde fir d'Behuele vun humanitären Acteure festleet.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Verhalenskodex** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Normandie

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat der administrativer Regioun **Normandie**. Fir aner Bedeitungen, kuckt wgl. Normandie (Homonymie). |

Déi nei Regioun (rout)
D'**Normandie** ass eng franséisch Regioun. Si ass 2014 mat enger Territorialreform duerch d'Fusioun vun de Regioune Basse-Normandie an Haute-Normandie entstanen. Si gouf no de Regionalwalen am Dezember 2015 aktiv.

## Referenzen
# Forint

Forint|  |
| Typ |
Wärung |
| Land |
Ungarn |
| ISO-Code |
HUF |
| Zentralbank |
Magyar Nemzeti Bank |
| Agefouert |
1. August 1946 |
| ersetzt |
Adópengő |
|  |

De **Forint** (HUF) ass zanter dem 1. August 1946 déi offiziell Wärung vun Ungarn.

1 Forint ass an 100 Fillér ënnerdeelt.

## Geschicht

De Forint war vun 1921 bis 1924 d'Wärung an Ungarn. E gouf 1924 mam Pengő ersat. 1946 gouf de Forint nom Zerfall vum Nazidäischland erëm agefouert.

## Billjeeën am Ëmlaf

| Wäert | Motiv Recto | Motiv Verso | Beschreiwung Recto | Beschreiwung Verso |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **500 Forint** |  |  | Portrait vum Ferenc II. Rákóczi, gemoolt vum Adam Manyoki | D'Buerg Rákóczi zu Sárospatak |
| **1000 Forint** |  |  | De Kinnek Matthias Corvinus | Den Herkules-Buer um Schlass zu Visegrád |
| **2000 Forint** |  |  | De Fürst Gábor Bethlen | De Gabor Bethlen mat senge Wëssenschaftler, gemoolt vum Viktor Madarász |
| **5000 Forint** |  |  | Portrait vum Staatsreformer István Széchenyi, gemoolt vum Friedrich von Amerling | D'Schlass Széchenyi zu Nagycenk |
| **10000 Forint** |  |  | De Kinnek Stephan I. | Bléck iwwer Esztergom, gemoolt vum Hubert Sattler |
| **20000 Forint** |  |  | De Politiker Ferenc Deák | Aalt Regierungsgebai zu Pest |

## Kuckt och

* Euro

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Forint** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Däitschen Zentrum fir Loft- a Raumfaart

German Space Operations Center (GSOC), Oberpfaffenhofen (München)
Den **Däitschen Zentrum fir Loft- a Raumfaart** (de: **Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt e. V.**), ofgekierzt **DLR**, ass e Fuerschungszentrum vun der Bundesrepublik Däitschland fir Loft- a Raumfaart, Energie a Verkéier.

Den DLR ass an Däitschland op 16 Standplaze vertrueden, den Haaptsëtz ass zu Köln. Seng ëmfangräich Fuerschungs- an Entwécklungsaarbechte sinn an national an international Kooperatiounen agebonnen.

Iwwer déi eege Fuerschung eraus ass den DLR als Raumfaartagentur am Optrag vun der däitscher Bundesregierung fir de Programm an d'Ëmsetzung vun den däitsche Raumfaartaktivitéiten zoustänneg. Weiderhi koordinéiert den DLR als Projetdréier déi fachlech an organisatoresch Ëmsetzung vu Fërderprojete vu verschiddene Ministère vun der Bundesrepublik Däitschland (ë. a. vum BMBF a BMWi).

## Kuckt och

 **Portal Astronomie Däitsch Raumfaart
* Weltraumorganisatioun

* Niklas Reinke: *Geschichte der deutschen Raumfahrtpolitik. Konzepte, Einflussfaktoren und Interdependenzen: 1923-2002*, München 2004, ISBN 3-486-56842-6

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* DLR-Homepage
* DLR School Lab-Homepage
* 100 Jahre Luft- und Raumfahrtforschung in Deutschland
* Projektträger im DLR
* Historie des DLR - Gesellschaft von Freunden des DLR e. V.
* Forschungsflugzeugflotte des Deutschen Zentrum für Luft- und Raumfahrt
* DLR\_next - Das Jugendportal des DLR
# Olymp

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel iwwer Griicheland** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Haaptgipfelen
Den **Olymp** (gr. Όλυμπος) ass den héchste Bierg a Griicheland. De Massif läit no un der griichescher Ostküst, net wäit ewech vu Litochoron, 50 km nërdlech vun der Stad Larissa. Déi héchst Biergspëtze sinn de *Mytikas* (och: Mitikas) mat 2.917,727 m, gefollegt vum *Skolio* mat 2.905,45 m, dem *Stefani* mat 2.909,94 m (deen heiansdo och als Troun vum Zeus bezeechent ginn ass) an dem *Skala* mat 2.866 m. Den éischte bekannten um Bierg war den Heinrich Barth 1862, deen awer d'Haaptspëtz Mytikas net erreecht hat. Dat huet eréischt de Christos Kakalos zesumme mam Frédéric Boissonas an Daniel Baud Bovy den 2. August 1913 fäerdegbruecht.

Den Olympmassif huet besonnesch geologesch Formatiounen an eng ganz eege Flora a Fauna. Dofir ass e schonn 1938 ënner Naturschutz gestallt an 1981 vun der UNESCO als Biosphärereservat erkläert ginn.

## Mythologie

An der griichescher Mythologie ass den Olymp de Sëtz vun de Gëtter. Etymologesch gesi bedeit de Begrëff souvill wéi "voll vu Liicht". Sou gouf sech de Bierg vun de Gëtter als spirituell, liichterfëllt Plaz virgestallt.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Mount Olympus** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* www.antike-mythologie.de
* www.summitpost.org
# National Science Foundation

De Logo vun der NSF
Déngschtgebai vun der Haaptadministratioun
D'**National Science Foundation** (**NSF**) ass eng onofhängeg Ariichtung vun der US-Regierung mat Sëtz zu Arlington, Virginia. Hir Aufgab ass et, d'Fuerschung a Bildung op alle Felder vun de Wëssenschaften, mat Ausnam vun der Medezin, finanziell z'ënnerstëtzen. Si gouf den 10. Mee 1950 gegrënnt.
Mat engem Joresbudget vu ronn 6,9 Milliarden Dollar (2010) representéiert si 20 Prozent vun all de Subventioune vun der US-Regierung fir Grondlagefuerschung op Héichschoulen. A verschiddene Beräicher wéi Mathematik, Informatik, Wirtschaftswëssenschaften a Sozialwëssenschaften ass d'NSF d'Haaptdrëttmëttelquell fir Fuerschung. Pro Joer gi ronn 40.000 Projete presentéiert, vun deenen der ongeféier 10.000 gesponsert ginn. Zanter Oktober 2010 féiert de Subra Suresh den NSF.

## Fuerschungsdirektorater

D'NSF ass a 7 Direktorater organiséiert:

* Biological Sciences (Molekularbiologie, Zellbiologie an organesch Biologie, Ëmweltwëssenschaft)
* Computer and Information Science and Engineering (Informatik a kënschtlech Intelligenz)
* Engineering (Biotechnologie, Ekologie, Infrastruktur, Chimie, Transportwiesen, Elektroingenieurswiesen, Noriichtentechnik, industriell Entwécklung a Produktioun)
* Geosciences (Geologie, Meteorologie an Marinewëssenschaften)
* Mathematical and Physical Sciences (Mathematik, Astronomie, Physik, Chimie a Materialwëssenschaft)
* Social, Behavioral and Economic Sciences (Neurologie, Psychologie, Sozialwëssenschaften, Anthropologie a Wirtschaftswëssenschaft)
* Education and Human Resources (Wëssenschaftspedagogik a Pedagogik vun der Mathematik fir all Alter)

Aner national Fuerschungsfërderungsariichtunge vun den USA sinn d'National Aeronautics and Space Administration (NASA) an d'National Institutes of Health (NIH). Op militäreschem Gebitt ass d'Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) bedeitend.

Vergläichbar Ariichtunge sinn d'Deutsche Forschungsgemeinschaft, de Schwäizer Nationalfonds an déi brittesch Royal Academy of Engineering.

## Kuckt och

* National Academy of Sciences
* Europäesche Fuerschungsrot

## Um Spaweck

* |  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: National Science Foundation** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
* (en) Websäit vum NSF

## Referenzen
# Meteor vun Tscheljabinsk

D'Spur vum Meteorit
D'Drockwell vum Meteor hat vill Fënstere gebrach (hei: den Dramatheater Tscheljabinsk). Déi meescht Blesse waren op Schnëtt duerch Schierbelen zeréckzeféieren.
De **Meteor vum 15. Februar 2013** war e Meteor, dee géint 9:15 Auer Lokalzäit (4:15 h MEZ) deen Dag am Oblast Tscheljabinsk ronderëm d'Stad Tscheljabinsk am russeschen Ural observéiert gouf. De Meteoroid soll an enger Héicht vu ronn zéng Kilometer iwwer der Äerduewerfläch zerbrach sinn an hat no der russescher Wëssenschaftakademie eng Mass vun zéng Tonnen.

De Meteor gouf vu ville Leit observéiert a gefilmt. Et gouf vun engem kräftege Knuppert, enger Drockwell a ville futtisse Fënsteren erzielt. Den Daach vun enger Zénkfabrik ass zesummegefall. Iwwer 1000 Leit goufe blesséiert, virun allem duerch Schnëttwonnen a Prellungen. An d'Äiscouche um Tschebarkul-Séi no bei der Stad mam selwechten Numm, ongeféier 80 Kilometer südwestlech vun Tscheljabinsk, gouf e Lach vu sechs Meter Duerchmiesser geschloen.

D'Evenement ass nëmme wéineg Stonne virum Rendez-vous vum 2012 DA14 – dee mat enger geschatener Mass vu ronn 130.000 Tonne méi grouss a méi schwéier ass – geschitt. No enger éischter Aschätzung vun der Europäescher Weltraumorganisatioun hu béid Evenementer wéinst der Fluchbunn an der Plaz vum Antrieden an d'Atmosphär näischt mateneen ze dinn.

E Stéck vum Meteorit, opfonnt beim Tschebarkulséi an der Géigend vum Meteor-Aschlag.
## Auswäertung

No der US-Weltraumagentur NASA hat de Meteorit viru sengem Antrëtt an d'Atmosphär vun eiser Äerd en Duerchmiesser vu ronn 17 Meter an hat ronn 10.000 Tonne gewien. Beim Auseneebriechen ass dann en TNT-Equivalent vu bal 500 Kilotonne fräigesat ginn, méi wéi 30 Mol souvill wéi beim Atombommenofworf op Hiroshima. En Evenement vun dëser Gréisst geschitt ongeféier eemol an engem Joerhonnert an de Meteorit vu Russland ass och dee gréissten, zanter dem Tunguska-Evenement am Joer 1908.

## Kuckt och

 **Portal Astronomie**

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: 2013 Russian meteor event** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Russesche Blogger mat ville Biller
* (en) Fluchbunn vum Meteorit
* (en) Russland: Viele Verletzte durch Meteoritenschauer auf heise online vom 15. Februar 2013

## Referenzen
# Dorsum (Planetologie)

Dorsa am Mare Serenitatis. Déi flaach, laanggestreckte rompeleg Récker an de Maria vum Mound ginn no hirem Virkommen och Mierréck genannt.
**Dorsum** (Plural *Dorsa*, aus lat. *Dorsum* = Réck) ass e Begrëff vun der Astrogeologie fir d'Bezeechnung vun Uewerflächestrukture vu Planéiten, Mounden oder Asteroiden. E bezeechent héich réckaarteg Strukturen, ass awer keen eigentlechen astrogeologesche Begrëff, dat heescht, e seet näischt iwwer d'Genesis vun där sou bezeechenter Struktur aus. E bekannt Beispill ass de Schiaparelli Dorsum um Mars.

## Benennungen

Fir d'Benennung vun Dorsa gëtt et follgend Konventioune vun der IAU:

* Merkur: Verstuerwe Wëssenschaftler, déi zu der Merkurfuerschung bäigedroen hunn
* Venus: Himmelsgëtter
* Äerdmound: Geowëssenschaftler; kuckt Lëscht vu Bierger um Äerdmound
* Mars: Keng eenheetlech Benennungsmethod
* Asteroiden
	+ (243) Ida: Mataarbechter vum Galileo Projet
	+ (433) Eros: Wëssenschaftler, déi zu der Erfuerschung vum Eros bäigedroen hunn
	+ (4) Vesta: Wëssenschaftler, déi zu der Erfuerschung vun der Vesta bäigedroen hunn

## Referenzen

## Kuckt och

 **Portal Astronomie**
# Alkalimetall

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Chimiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Alkalimetaller: Lag am Periodesystem
D'**Alkalimetaller** sinn eng Grupp vun de cheemeschen Elementer. Sechs Elementer sinn Alkalimetaller: Lithium, Natrium, Kalium, Rubidium, Cäsium a Franzium. Obwuel de Waasserstoff am Periodesystem vun den Elementer an der éischter Positioun an der selwechter Haaptgrupp steet, ass et keen Alkalimetall.

Am Periodesystem sti se lénks. Riets vun den Alkimetaller sinn d'Äerdalkalimetaller.

D'Alkalimetaller si staark reaktiv Metaller, déi scho mat Waasser a Sauerstoff reagéieren an dofir ënner enger Schutzflëssegkeet oder ënner Loftofschloss musse gelagert ginn.

## Physikalesch Eegenschaften

| Element | Lithium (Li) | Natrium (Na) | Kalium (K) | Rubidium (Rb) | Cäsium (Cs) | Franzium (Fr) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Schmëlzpunkt** (1013 hPa) | 453,69 K
(180,54 °C) | 370,87 K
(97,72 °C) | 336,53 K
(63,38 °C) | 312,46 K
(39,31 °C) | 301,59 K
(28,44 °C) | 298 K
(25 °C) |
| **Kachpunkt** (1013 hPa) | 1603 K
(1330 °C) | 1163 K
(890 °C) | 1047 K
(774 °C) | 961,2 K
(688 °C) | 963,2 K
(690 °C) | 950 K
(677 °C) |
| **Kritesche Punkt** | * 3220 K (2947 °C)
* 67 MPa
 | * 2573 K (2300 °C)
* 35 MPa
 | * 2223 K (1950 °C)
* 16 MPa
 | * 2093 K (1820 °C)
* 16 MPa
 | * 1938 K (1665 °C)
* 9,4 MPa
 |  |
| **Dicht** (20 °C, 1013 hPa) | 0,534 g/cm3 | 0,968 g/cm3 | 0,856 g/cm3 | 1,532 g/cm3 | 1,90 g/cm3 | 2,48 g/cm3 |
| **Mohs-Häert** | 0,6 | 0,5 | 0,4 | 0,3 | 0,2 |  |
| **Elektresch Leetfäegkeet** | 10,6 · 106 S/m | 21 · 106 S/m | 14,3 · 106 S/m | 7,52 · 106 S/m | 4,76 · 106 S/m |  |
| **Atommass** | 6,94 u | 22,990 u | 39,098 u | 85,468 u | 132,905 u | 223,020 u |
| **Elektronegativitéit** | 0,98 | 0,93 | 0,82 | 0,82 | 0,79 | 0,70 |
| **Struktur** |  |  |  |  |  |  |
| **Kristallsystem** | kubesch raumzentréiert | kubesch raumzentréiert | kubesch raumzentréiert | kubesch raumzentréiert | kubesch raumzentréiert | kubesch raumzentréiert |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Alkalimetall** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# 310 v. Chr.

5. Joerhonnert v. Chr. |
**4. Joerhonnert v. Chr.** |
3. Joerhonnert v. Chr.

315 v. Chr. | 314 v. Chr. | 313 v. Chr. | 312 v. Chr. | 311 v. Chr. | **310 v. Chr.** | 309 v. Chr. | 308 v. Chr. | 307 v. Chr. | 306 v. Chr. | 305 v. Chr.

---

*Dës Säit befaasst sech mam Joer 310 v. Chr.*

## Evenementer

## Konscht a Kultur

## Wëssenschaft an Technik

## Gebuer

* 310 v. Chr.: Aristarchos vu Samos, griichesche Mathematiker an Astronom.

## Gestuerwen
# Schaltjoer

E **Schaltjoer** ass e Joer mat 366 amplaz vun 365 Deeg.

## Aktuell Reegel

Zanter der Aféierung vum gregorianesche Kalenner gëllt:

1. Nëmme Joren, déi ouni Rescht duerch 4 deelbar sinn, si Schaltjoren.
2. Ausnam: Joren, déi ouni Rescht duerch 100 deelbar sinn, si keng Schaltjoren.
3. Ausnam zur Ausnam: Joren, déi ouni Rescht duerch 400 deelbar sinn, si Schaltjoren.

Sou war d'Joer 2000 e Schaltjoer wéinst der 3. Reegel, 1900 dogéint war keent wéinst der 2. Reegel.

De julianesche Kalenner, de Virgänger vum gregorianeschen, huet nëmmen déi éischt Reegel kannt.

E Joer op der Äerd huet genee 365,2422 Deeg. Am julianesche Kalenner hat e Joer am Duerchschnëtt eng Längt vun 365,25 Deeg, an dat huet am Laf vu 15 Joerhonnerten zu engem Ënnerscheed vun 10 Deeg gefouert. De gregorianesche Kalenner huet dësen Ënnerscheed duerch e Joer mat 10 Deeg manner ausgeglach, an zwar 1582, wou nom 4. Oktober direkt de 15. Oktober koum. Zanterhier huet d'Joer am Duerchschnëtt 365,2425 Deeg. Dat ass zwar ëmmer nach ze vill, ma eréischt an 10.000 Joer entsteet e Feeler vun 3 Deeg.

## Schaltdag

De Schaltdag ass deen Dag, deen an engem Schaltjoer derbäigesat gëtt.

Deen Dag gëtt am Februar bäigefléckt, soudatt an engem Schaltjoer de Februar 29 amplaz vun 28 Deeg, huet.

## Kuckt och

* 30. Februar

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Schaltjoeren** – Biller, Videoen oder Audiodateien |