Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Steiermark

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel iwwer Éisträich** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Steiermark |
| --- |
|  |
|  |
| Allgemenges |
| Chef-lieu |
Graz |
| Landeshaaptmann |
Christopher Drexler |
| Bezierker |
Graz |
| Jumeléiert mat |
Tainan, Częstochowa |
| Landeshymn |
Dachsteinlied |
| Websäit |
 |
| Demographie |
| Awunner |
1.271.716 |
|   |
1. Januar 2025 |
| Geographie |
| Koordinaten |
47°15'N, 15°10'O |
| Fläch |
16.399,40 km² |
| Grenzt un |
Kärnten, Salzburg, Ueweréisträich, Nidderéisträich, Burgenland, Pomurska |
|  |
| Steiermark an Éisträich |
|  |

D'**Steiermark** ass eent vun den néng éisträichesche Bundeslänner. Et huet 1.271.716 Awunner (Stand 1. Januar 2025).

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Steiermark** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Offiziell Websäit vun der Steiermark

## Referenzen
# Nelly Sachs

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel iwwer en **Auteur** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Nelly Sachs |
| --- |
|  |
| Gebuertsnumm |
Leonie Sachs |
| Gebuer |
10. Dezember 1891 Schöneberg |
| Gestuerwen |
12. Mee 1970 Stockholm |
| Doudesursaach |
Daarmkriibs |
| Nationalitéit |
Däitschland, Schweden |
| Aktivitéit |
Dichterin, Dramatikerin, Iwwersetzerin, Schrëftstellerin, Librettistin |
| Member vun |
Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung, Bayerische Akademie der Schönen Künste |
| Auszeechnungen |
Nobelpräis fir Literatur, Nelly-Sachs-Präis |
|
 |

D'Nelly Sachs (1966)
D'**Leonie** genannt **Nelly Sachs**, gebuer den 10. Dezember 1891 zu Berlin, a gestuerwen den 12. Mee 1970 zu Stockholm, war eng däitsch - jiddesch Schrëftstellerin a Lyrikerin, déi zanter 1940 a Schweden gewunnt huet, an 1953 d'schwedesch Nationalitéit krut.

1966 krut si zesumme mam Samuel Joseph Agnon den Nobelpräis fir Literatur.

## Kuckt och

Lëscht vun de Laureate vum Nobelpräis fir Literatur

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Nelly Sachs** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Landkrees

|  |
| --- |
|
Vertikal Verwaltungsstruktur vun Däitschland |

E **Landkrees** (an Nordrhein-Westfalen, Schleswig-Holstein an deelweis Hessen einfach **Krees** genannt) ass eng territorial Ënnerandeelung vun engem däitsche Bundesland, déi rechtlech gesinn d'Form vun enger Gebittskierperschaft huet an där hire Sënn an Zweck et ass, verschidden Aufgabe fir d'Gemengen z'erleedegen, déi an der Verwaltungsstruktur ënner hir stinn.

De Landkrees ass ëmmer da fir eng Aufgab zoustänneg, wann d'Leeschtungsfäegkeet vun der Gemeng net duergeet, wann e finanziellen Ausgläich fir d'Schafe vu gläichwäertege Liewensverhältnisser am Krees néideg ass, a wann eenheetlech Léisungen iwwer d'Gemengegrenzen ewech gefuerdert sinn.

Dës éischter partnerschaftlech Aufgabendeelung ass deemno net fix, a sou kënne gréisser an domat och méi leeschtungsfäeg Gemengen zousätzlech Aufgaben iwwerhuelen, déi bei méi klenge Gemenge vum Krees gedroe ginn.

Typesch Aufgabe vun engem Landkrees si virun allem Déngschtleeschtungen: de Bau an den Ënnerhalt vu Kreesstroossen, d'Führerschäiwiesen, d'Gesondheetswiesen, de Katastropheschutz, d'Liewensmëtteliwwerwaachung, d'Dreckseliminatioun, den Ëffentlechen Transport, d'Sozialhëllef, d'Rettungswiesen, den Déiereschutz, asw.

Fir d'Verwaltung vum Landkrees ass um Sëtz vun der Gebittskierperschaft, an der sougenannter Kreesstad, eng Administratioun ageriicht (*Landrotsamt*, *Kreesverwaltung*, *Kreeshaus*, etc.). Hei huet och de Landrot säin Déngschtsëtz.

## Kuckt och

* Lëscht vun de Landkreesser an Däitschland
# Dänesch Kroun

Dänesch Kroun| Typ |
Wärung |
| Land |
Dänemark |
| Ënnereenheet |
50 öre, Öre |
| ISO-Code |
DKK |
| Zentralbank |
Dänesch Nationalbank |
| Agefouert |
27. Mee 1873 |
| ersetzt |
Dänesche Schilling |
|  |

Eng *Corona Danica* (Dänesch Kroun) vu 1618
D'**Dänesch Kroun** (DKK) ass zanter dem 1. Januar 1875 déi offiziell Wärung vun Dänemark.

1 Dänesch Kroun ass an 100 Ören ënnerdeelt.

## Geschicht

Den 1. Januar 1875 gouf d'Dänesch Kroun offiziell agefouert.

All d'Memberstaate vun der Europäescher Unioun mussen den Euro aféieren, soubal wéi se d'Konvergenzkrittären erfëllen. Allerdéngs huet Dänemark als eenzegt Land en Opt-Out, wat bedeit, datt et den Euro net aféiere muss.

## Kuckt och

* Euro

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Dänesch Kroun** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal

Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal ass de kompletten Numm vun deem gréissten Dictionnaire vun der moderner hollännescher Sprooch.

Déi aktuell Oplo ass déi 15. vun 2015. Déi 14. vun 2005 war an dräi Bänn ze kréie mat enger CD-Rom op där dat ganz Wierderbuch drop ass. Si hat op 4.464 Säiten 268.826 Lemmata, an domat eng 9.000 méi wéi déi vireg Editioun. Nei waren ënner aneren *ietsisme*, *regenboogcoalitie*, *kofferbakhandel* an d'Schreifweis ass déi nei "offiziell" vun 2005 vun der Nederlandse Taalunie.

Den Dictionnaire ass nom Johan Hendrik van Dale genannt, deen 1872 dat aalt *Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal*, dat den I. M. Calisch an den N. S. Calisch 1864 erausginn haten, an dat sech sengersäits op en alen Iwwersetzungsdictionnaire Hollännesch-Franséisch stäipt, komplett iwwerschafft hat.

## Um Spaweck

* Websäit vum Verlag *Van Dale*
# Armeenier

|  |  |
| --- | --- |
| Armeenier (ëm 1890) | Armeenierin (1883) |
| Traditionellt Gezei |

D'**Armeenier** (Armeenesch Հայեր - *Hajer*) sinn e Vollek, dat zanter iwwer 2700 Joer am Gebitt tëscht dem Héichland vun Ostanatolien an dem Südkaukasus doheem ass.

An Armenien sinn déi meescht Awunner Armeenier (zesumme ronn 3,4 Milliounen, Stand 2010). Mat 5-7 Milliounen ass et awer d'Diaspora déi de gréissten Deel vun den haitegen Armeenier ëmfaasst, dëst och als Resultat vum tierkesche Genozid un den Armeenier, wouduerch vill Iwwerliewend sech an aner Länner gerett hunn. Déi gréisst armeenesch Populatioune baussent dem Kärland existéieren haut a Russland, USA, Frankräich, Georgien, Iran, Libanon a Syrien.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| D'Kinnekräich vun Armenien a senger gréisster Ausdeenung (95-66 v. Chr.) | Historescht an aktuellt Kärland vun den Armeenier

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Fréit 20. Jh.: | ██ >50% | ██ 25-50% | ██ <25% |
| ██ Haut |

 | Kaart vun der haiteger Diaspora |

Déi meescht Armeenier gehéieren zur Armeenesch Apostoulescher Kierch, déi och déi eelst national Kierch vun der Welt ass. D'Chrëschtentum huet sech an Armenien, kuerz nom Jesus sengem Doud verbreet, duerch d'Efforte vun zwéi vu sengen Apostelen, dem hl. Thaddäus an dem hl. Bartholomäus. Am fréie 4. Joerhonnert ass d'Kinnekräich Armenien dat éischt Vollek gewiescht dat d'Chrëschtentum als Staatsrelioun ugeholl huet.

Armeenesch ass eng indoeuropäesch isoléiert Sprooch. Si huet zwou géigesäiteg verständlech a geschriwwe Formen: Ostarmeenesch, wat haut haaptsächlech an Armenien, Biergkarabach, Iran an an de fréiere Sowjetrepublike geschwat gëtt, a Westarmeenesch, wat am historesche Westarmenien an, nom Genozid, an der Diaspora geschwat gëtt. Dat eenzegaartegt Armeenescht Alphabet gouf am Joer 405 n. Chr. vum Hellegen a Linguist Mesrop Maschtoz geschaf.

## Kuckt och

* Lëscht vu bekannten Armeenier
* Armeenesche Vëlkermuerd

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Armeenier** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Luna 25

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen **Astronomiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Luna 25 |
| --- |
| Maquette vun der Luna 25 (2015) |
| Missiounszil | Äerdmound |
| Land |  Russland |
| Agentur | Russesch Akademie vun de Wëssenschaften |
| Startmass | 1.750 kg |
| Start | 10. August 2023, 23:10 UTC |
| Enddatum | 19. oder 20. August 2023 |
| Startplaz | Weltraumgare Wostotschny |
| Drorakéit | Sojus-2.1 b |
| Status | erofgefall |

**Luna 25** oder **Luna-25** (fréier **Luna-Glob**, Russesch Луна-Глоб) war eng russesch Moundsond, déi geduecht war fir Methoden ze testen, fir beim -70° Breedegrad um Mound ze landen. Do dernieft sollt se och de Regolith an d'Exosphär op der Landeplaz ënnersichen.

Se gouf den 10. August 2023 mat enger Drorakéit vum Typ Sojus-2.1 b vun der Weltraumgare Wostotschny gestart a sollt den 21. August 2023 beim Krater Boguslawsky landen. D'Missioun war awer den 19. oder 20. August 2023 eriwwer, well d'Luna 25 op de Mound erofgefall ass.

Luna 25 war déi éischt Moundmissioun no der sowjetescher Moundsond Luna 24 am Joer 1976. Am Fong hätt se 2012 scho solle starten, den Termäin gouf awer e puermol geréckelt. Uganks huet déi russesch Raumfaartagence Roskosmos mat der europäescher Agence ESA zesummen um Moundprogramm geschafft; d'Kooperatioun gouf awer wéinst dem Ugrëffskrich vu Russland op d'Ukrain am Joer 2022 vun der ESA gekënnegt.

## Kuckt och

 **Portal Astronomie Chronologie vun de Mound-Missiounen
* Onbemannt Raumfaartrekorder
* Sowjetesch Raumfaart

## Um Spaweck

* Sonde „Luna-25“ bei Aufprall auf Mondoberfläche zerstört, wort.lu, 20.08.2023
# Antarktis

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat der **geographescher Zon** ëm de Südpol. Fir de südlechste **Kontinent** op der Äerd, kuckt wgl. Antarktika. |

D'Antarktis mat der Antarktescher Konvergenz an der Ofgrenzung zu aneren Ozeanen
D'**Antarktis** (vum Algriicheschen ἀνταρκτικός antarktikos, iwwersat „géigeniwwer vun der Arktis“) ass eng geographesch Zon ëm de Südpol, déi engersäits d'Land- a Mieresgebidder, also graff gesinn, de Kontinent Antarktika, an anersäits den Antarkteschen Ozean (*Südpolarmier*) ëmfaasst. D'Antarktis ass domat ee vun de zwéi Polargebidder.

Vun 1820 un ass d'Antarktis vu verschiddene Séifuerer a Fuerscher befuer an ënnersicht ginn. Si ass den Antipod vun der Arktis, déi op der Nordhallefkugel iwwer dem Nordpol läit.

1959 goufen am Antarktika-Traité Reegele fir eng friddlech Notzung a Fuerschung vun der Regioun opgestallt. Zënterhier gëllt d'Antarktis als dat gréisst Naturschutzgebitt vun der Welt.

## Geographie

Als geographesch-astronomesch Zon gëtt d'Antarktis duerch de südleche Polarkrees begrenzt a geet domat vum Südpol bis op 66° 33' südlecher Breet. Als ozeanographesch Grenz gëllt d'Antarktesch Konvergenz bei ronn 50 ° südlecher Breet, wou dat kaalt antarktescht Uewerflächewaasser ënner dat méi waarmt subtropescht erofgeet. D'Zon tëscht 50 ° Süd an dem Polarkrees gëtt och subantarktesch genannt.

D'Antarktis huet, vu 66,6° südlecher Breet aus bis op de Südpol, eng Fläch vun 21,2 Millioune Quadratkilometer; vu 50 ° südlecher Breet aus sinn et 52 Millioune km², wouvun de gréissten Deel Ozean ass.

Déi am nooste geleeë Landmasse sinn: Feierland op der südlecher Spëtzt vu Südamerika, de Kap Agulhas a Südafrika gradewéi d'Inselen Tasmanien an Neiséiland.

* D'Antarktis mat Südamerika…
* … Afrika
* an Australien.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Antarktis** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# Grad Fahrenheit

**Grad Fahrenheit** (Symbol: **°F**) ass eng Moosseenheet fir d'Temperatur, déi vum däitsche Physiker Gabriel Fahrenheit 1724 proposéiert gouf. Op senger Skala louch de Gefréierpunkt vum Waasser bei 32 °F an de Punkt, wou et kacht, bei 212 °F. Haut gëtt d'Fahrenheit-Skala vun der Celsius-Skala ofgeleet, an zwar: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .

De Fahrenheit hat ursprénglech 0 °F als déi keelst Temperatur, déi bis dohi gemooss gouf, festgeluecht, a 96 °F als déi vum Blutt vun engem Päerd (96 an net 100, well en d'Skala an 12 gedeelt huet, an déi dann nach eng Kéier an Aachtel dovun).

Länner, an deenen d'Fahrenheit-Skala gebräichlech ass:

██ Länner déi d'Fahrenheit-Skala benotzen.
██ Länner déi d'Fahrenheit- an d'Celsius-Skala benotzen.
██ Länner déi d'Celsius-Skala benotzen.

D'Skala a Grad Fahrenheit gëtt haut just nach an de Vereenegte Staaten, am Belize an op de Kaimaninsele benotzt.

## Ëmrechnen a Grad Celsius

Fir eng Temperatur vu Grad Fahrenheit a Grad Celsius ëmzerechnen, muss een 32 ofzéien an d'Resultat duerch 1,8 dividéieren:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 .
Ee Rechebeispill: Fir 50 °F rechent ee fir d'éischt WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 an dann WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 . Deemno kritt een als Resultat 10 °C.
# Angelo Secchi

| Angelo Secchi |
| --- |
|  |
| Gebuer |
18. Juni 1818 Reggio nell’Emilia |
| Gestuerwen |
26. Februar 1878 Roum |
| Nationalitéit |
Kinnekräich Italien |
| Aktivitéit |
Astronom, Physiker |
| Member vun |
Royal Society, Académie des sciences, Russesch Akademie vun de Wëssenschaften, Accademia Nazionale delle Scienze, Bayeresch Wëssenschaftsakademie, Accademia delle Scienze di Torino |
| Auszeechnungen |
Foreign Member of the Royal Society |
|
 |

Den **Angelo Secchi**, gebuer den 29. Juni 1818 zu Reggio Emilia, a gestuerwen de 26. Februar 1878 zu Roum, war en italieeneschen Astronom a Jesuittepater.

De Secchi ass schonn am Alter vu 15 Joer dem Jesuittenuerde bäigetratt a gouf mat 17 Student um Collegio Romano. Do krut hien nieft der Uerdensausbildung d'Méiglechkeet fir Astronomie ze studéieren.

Zu der Zäit vun der revolutionärer Réimescher Republik Roum hunn d'Jesuitten d'Stad misse verloossen an de Secchi goung mat e puer Jesuitten an den Exil. An där Zäit schafft hien an den Observatoirë vu Stonyhurst an England souwéi am Georgetown College zu Washington D.C., an den USA

Wéi hien zeréck op Roum koum, huet hien 1850 d'Leedung vum Observatoire Collegio Romano iwwerholl.

*Sui recenti progressi della meteorologia* (1861)
De Secchi zerleet d'Liicht vun de Stären an der Sonn mat Hëllef vu Prismen. Duerch d'Verdeelung vun de Faarfmusteren an donkel Absorptiounslinne bestëmmt hien déi cheemesch Zesummesetzung vu Sonnen- a Stärenatmosphären. Hien ënnerscheet véier ënnerschiddlech Spektralklassen.

Dem Secchi seng Aarbechten op deem Gebitt ware bunnbriechend an hie gëllt als Pionéier vun der Spektralanalys.

De Secchi beschäftegt sech doriwwer eraus mat dem Afloss vun der Sonn op d'Äerdatmosphär an där hir elektresch Erscheinunge souwéi mat der Meteorologie.

De Secchi ënnersicht och d'Liichtduerchléissegkeet um Mëttelmier, wouzou hien extra e speziellt Miessverfahren entwéckelt hat. Déi vun him erfonnte sougenannt Secchischeif gëtt och haut nach an der praktescher Limnologie gebraucht.

Him zu Éiere gouf en 22 km grousse Krater souwéi eng 50 km laang Gebiergsgrupp, d'Montes Secchi, um Äerdmound genannt. Hien ass och den Entdecker vun deem no him benannte Koméit C/1853 E1.

## Kuckt och

 **Portal Astronomie**

## Um Spaweck

* (en) Angelo Secchi, S.J.
* (en) Angelo Secchi - the Catholic Encyclopedia
# Apollo-Asteroid

Radarbild vum (4179) Toutatis, engem Asteroid vum Apollotyp
**Apollo-Asteroide** sinn Asteroide mat Bunnhallefachse baussenzeg vun der Äerdbunn a mat Exzentrizitéiten, déi duergi fir trotzdeem Periheldistanze bannenzeg vun der Äerdbunn z'erreechen. Asteroide vum Apollotyp kräizen d'Äerdëmlafbunn a ginn nom Asteroid Apollo genannt. Hir Bunnen hunn e Perihel ënner 1,017 AE, wat der Aphel-Distanz vun der Äerd entsprécht.
Verschidden Objete kënnen am Perihel souguer a bannenzeg vun de Venus-Ëmlafbunne geroden. Vun Apollo-Asteroide geet als Äerdbunnkräizer e gewësse Risiko fir en Aschlag op d'Äerd aus. Den Apollo-Asteroid (29075) 1950 DA war den éischten Objet, fir deen e positive Wäert op der Palermo-Skala fir Aschlagsrisiken ermëttelt gouf.

Bunnbestëmmungen hu gewisen, datt d'Asteroide vun der Haaptceinture wéinst gravitative Stéierunge vum Jupiter op Apollobunnen iwwergoe kënnen. E Beispill dofir sinn d'Alinda-Asteroiden zu deenen e puer Objete vum Apollotyp wéi z. B. (4179) Toutatis gehéieren. Si beweege sech an 3:1-Resonanzen zum Jupiter a gi sou an hirer Bunn gestéiert, wouduerch d'Exzentrizitéite vun dësen Objete stänneg erhéicht ginn, bis d'Resonanz bei enger Approche un ee vun de bannenzege Planéiten opgeléist gëtt.

De gréissten Apollo-Asteroid ass den (1866) Sisyphus mat 8,5 km Duerchmiesser. Weider bekannt Vertrieder sinn den (2101) Adonis an (69230) Hermes, deen 1937 op enger 1,5-facher Mounddistanz un eiser Äerd laanscht gezunn, duerno als verscholle gegollt huet, an am Joer 2003 nees erëmfonnt gouf. 1990 waren 63 Apollo-Asteroide bekannt, 1999 schonn 415, am November 2003 nom Minor Planet Center (MPC) 1190 an am August 2006 waren et der 2170.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Apollo-Asteroiden** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* (en) Minor Planet Center
* (en) Closest Approaches to the Earth by Minor Planets)
* (en) Apollo Asteroids
* (en) Unusual Minor Planets
# Severn

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel** iwwer d'**Vereenegt Kinnekräich** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Severn|  |
| Längt |
354 km |
| Debit |
106,62 m³/s |
| Fläch vum Anzuchsgebitt |
11.420 km² |
| Leeft an |
Bristolkanal |
|  |
|  |
|  |
|  |

De **Severn** (englesch: *River Severn*, walisesch: *Afon Hafren*) ass de längste Floss a Groussbritannien. En entspréngt op enger Héicht vu 610 Meter a Wales, fléisst iwwer 354 Kilometer duerch eng Rei walisesch an englesch Grofschaften, a leeft schlussendlech net wäit vu Bristol ewech an den Atlantik.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Severn** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Laf vum Severn op openstreetmap

## Referenzen an Notten
# Normalspuer

D'Spuerwäite weltwäit;
██  Normalspuer
Als **Normalspuer** oder **Reegelspuer** gëtt bei den Eisebunnen eng Spuerwäit vu 1.435 mm (4' 8,5") bezeechent.

Déi Spuerwäit ass a West- a Mëtteleuropa, an an Nordamerika déi Spuer déi am meeschte gebraucht gëtt. Et gëtt se awer och nach an Nordafrika, am Noen Osten, Australien, China, a bei den Héichvitessstrecken a Japan.

## Kuckt och

* Schmuelspuer
* Kappspuer
* Breetspuer

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Normalspuer** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Luzern

| Luzern |
| --- |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Allgemenges |
| Gehéiert zu |
Walkrees Luzern-Stad |
| Haaptstad vun |
Luzern |
| Buergermeeschter |
Beat Züsli |
| Offiziell Sprooch |
Däitsch |
| Jumeléiert mat |
Guebwiller, Bournemouth, Cieszyn, Olmütz, Chicago, Potsdam |
| Telefonszon |
041 |
| Postcode |
6000, 6014, 6002, 6003, 6004, 6005, 6006, 6007, 6009, 6015 |
| Websäit |
 |
| Demographie |
| Awunner |
86.234 |
|   |
31. Dezember 2024 |
| Geographie |
| Koordinaten |
47°3'8,3"N, 8°18'21,2"O |
| Fläch |
29,11 km² |
| Grenzt un |
Adligenswil, Ebikon, Kriens, Malters, Neuenkirch, Emmen, Horw, Meggen, Ennetbürgen, Stansstad |
|  |
| Kaart mat der Lag |
|  |

D'Kapellbréck mat dem Waassertuerm zu Luzern
Luzern
**Luzern** (fr. *Lucerne*) ass d'Haaptstad vum Kanton Luzern. Luzern huet 86.234 Awunner (Stand 31. Dezember 2024) an ass de wirtschaftlechen a kulturelle Mëttelpunkt vun der Zentralschwäiz.

## Geographie

D'Stad läit um nordwestlechen Enn vum Vierwaldstätterséi a beim Ausfloss vun der Reuss. D'Reuss deelt d'Stad an d'Neistad an d'Alstad. D'Kapellbréck, déi eelst gedeckt Holzbréck vun der Welt, verbënnt d'Alstad mat der Neistad.

## Quartiere vun der Stad Luzern

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Tribschen-Langensand
* Biregghoff-Grünegg
* Altstadt
* BaBeL
* Halde-Bellerive-Lützelmatt
* Hirschmatt-Neustadt
* Hochwacht
* Hubelmatt
 | * Kleinstadt Luzern
* Luegisland
* Maihof
* Obergrund
* Rönnimoos
* Rodtegg
* Säli-Bruch-Obergütsch
* Seeburg-Würzenbach-Büttenen
 | * Sternmatt
* Udelboden
* Wesemlin-Dreilinden
* Wächter am Gütsch
* Würzenbach / Würzenbachmatte
* Geissenstein
 |

## Kuckeswäertes

* Kapellbréck
* Spreuerbréck
* Jesuittekierch
* Franziskanerkierch
* Bourbaki Panorama
* Verkéiershaus vun der Schwäiz
* Konschtsammlung Rosengart (Picasso, Braque, Klee...)
* Gletschergaart
* Léiwemonument

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Luzern** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Basel-Bernstrasse Luzern

## Referenzen an Notten
# Verkéiersreseau

**Verkéiersreseau** (oder **Transportreseau**, en: *transport network*) ass de Begrëff fir eng Verkéiersinfrastruktur, déi d'Verkéiersweeër vu Land-, Waasser-, Loft-, Leitungs- an Noriichteverkéier vernetzt.

## Aarten

All Verkéiersaart huet en eegene Verkéiersreseau.

| Verkéiersaart | Netzwierk | Verkéiersinfrastruktur |
| --- | --- | --- |
| Stroosseverkéier | Stroossereseau | Stroossen, Stroossebrécken, Stroossentunnelen, Stroosseverkéiersrecht, Verkéiersiwwerwaachung |
| Eisebunnsverkéier | Schinnereseau, Linnereseau | Schinnen, Garen, Eisebunnsbrécken, Eisebunnstunnelen |
| Schëffsverkéier | Waasserstroossereseau | Häfen, Kanäl |
| Loftverkéier | Loftweeër | Fluchhäfen, Fluchsécherung, Loftraumiwwerwachung |
| Leitungsverkéier | Leitungsreseauen | Kanalreseauen, Stroumreseauen, Telefonsreseauen |
| Noriichteverkéier | Noriichteverkéiersreseauen | Funkreseauen Mobilfunkreseauen, Kabelfernseereseauen, Kommunikatiounsreseauen, Telefonsreseauen, Senderanlagen |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Verkéiersreseau** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Schinnelasch

Schinnelaschen, déi mat sechs Bullonge gehale sinn.
Eng **Schinnelasch** ass eng Lasch, déi gebraucht gëtt fir Eisebunnsschinnen um Stouss mateneen ze verbannen.

D'Schinnelasche ginn ëmmer als Koppel gebraucht a ginn op béide Säite vun der Schinn an d'Huelkiel tëscht dem Champignon an dem Fouss widder de Steg geluecht a gi gewéinlech mat véier oder sechs Bullonge festgezunn. Se kënne flaach sinn oder oder ausgekielt, oder och alt, bei méi ale Formen, heiansdo e Fouss hunn.

Schinnelasche ginn och agesat wann eng Weich soll sou blockéiert ginn, datt d'Zonge sech guer net méi verstelle kënnen.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Schinnelasch** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# China National Space Administration

**China National Space Administration** (**CNSA**), englesch fir *Chineesesch National Weltraum Agentur*, ass déi chineesesch Weltraumorganisatioun, déi fir d'zivil Raumfaartprogramm vun der Volleksrepublik China verantwortlech ass.

## Geschicht

Déi nationaal chineesesch Weltraumagentur gouf am Joer 1993 als Nofollger vum *Ministerium fir Loft- a Raumfaartindustrie* gegrënnt, dobäi gouf d'Industrie als *China Aerospace Corporation* (englesch fir *chineesesch Loftraum-Gesellschaft*) zesummegefaasst. 1998 gouf d'Loftraum-Gesellschaft a verschidde kleng Entreprisen ënnerdeelt. De Chef vun der CNSA ass haut de Chen Qiufa (陳求發) (Stand: 2012).

Zanter 2007 ass déi chineesesch Weltraumagentur Member vun der *Internationaler Charta fir Weltraum an Naturkatastrophen*.

### Missiounen

| Numm | Startjoer | Kuerzbeschreiwung | Bemierkung |
| --- | --- | --- | --- |
| Shenzhou 5 | 2003 | dat éischt bemannt Raumschëff (vun der CNSA) | **Erfolleg** |
| Chang'e-1 | 2007 | déi éischt Äerdmound-Sond an Optakt zum Äerdmoundprogramm | **Erfolleg** |
| Chang'e-2 | 2010 | déi zweet Äerdmound-Sond | **Erfolleg** |
| Tiangong 1 | 2011 | dat éischt Raumlabor | **Erfolleg** |
| Yinghuo 1 | 2011 | eng Mars-Sond, gestart mat Fobos-Grunt | **Feelstart** |
| Chang'e-3 | 2013 | Éischt onbemannt Moundlandung | **Erfolleg** |

## Kuckt och

 **Portal Astronomie**

## Um Spaweck

* China National Space Administration (chineesesch/englesch) – offiziell Websäit

## Referenzen