Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Norwegesch

| Norwegesch |
| --- |
| Gëtt geschwat an: |
Norwegen |
| Regioun |
Nordeuropa |
| Gëtt geschwat vun: |
5 Millioune Mammesproochler |
| Klassement |
136 |
| Klassifikatioun no Sproochfamill: |
Indoeuropäesch
* Germanesch
	+ Nordgermanesch Sproochen
		- **Norwegesch**
 |
| Offizielle Status |
| Reglementéiert vun: |
Norwegescht Sproochegesetz |
| Sproochcoden |

**Norwegesch** (op Norwegesch: *norsk*), dat déi béid Standardvarianten *bokmål* ['buːkmoːl] an *nynorsk* ['nyːnɔʃk] oder ['nyːnɔʀsk] erfaasst, gehéiert zum nordgermaneschen Aascht vun den indogermanesche Sproochen.

Norwegesch gëtt vun eppes fënnef Milliounen Norweger als Mammesprooch geschwat.

Et ass och d'Aarbechts- a Korrespondenzsprooch am Nordesche Rot.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia op Bokmål** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia op Nynorsk** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Norwegesch** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Norwegesch Wikipedia** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Bokmål-Wikipedia** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Nynorsk-Wikipedia** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Dänesch

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Sproochen- a Linguistikartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Dänesch |
| --- |
| Gëtt geschwat an: |  Dänemark  Färöer  Grönland  Däitschland  Europa  Nordesche Rot

---

an och an:  Kanada  Argentinien  USA  Schweden |
| Regioun |
Nordeuropa |
| Gëtt geschwat vun: |
5.292.000 (1993) |
| Klassifikatioun no Sproochfamill: |
Indoeuropäesch
* Germanesch
	+ Nordgermanesch Sproochen
		- **dansk**
 |
| Offizielle Status |
| Reglementéiert vun: |
Dansk Sprognævn |
| Sproochcoden |
| ISO 639-2 |
dan |
| ISO 639-3 |
dan |

**Dänesch** ((da) dansk) gehéiert zum nordgermaneschen Ënneraascht vun den indoeuropäesche Sproochen.

D'dänesch Sprooch gëtt vu ronn 5–6 Milliounen Awunner als Mammesprooch geschwat.

Et ass d'offiziell Sprooch an Dänemark an op de Färöer, an et ass och d'Aarbechts- a Korrespondenzsprooch am Nordesche Rot an an der Europäescher Unioun.

## Textbeispill

Universal Deklaratioun vun de Mënscherechter (Artikel 1)| Dänesch | Lëtzebuergesch |
| --- | --- |
| Alle mennesker er født frie og lige i værdighed og rettigheder. De er udstyret med fornuft og samvittighed, og de bør handle mod hverandre i en broderskabets ånd. | All Mënsch kënnt fräi a mat der selwechter Dignitéit an deene selwechte Rechter op d'Welt. Jiddereen huet säi Verstand a säi Gewësse krut a soll an engem Geescht vu Bridderlechkeet deenen anere géintiwwer handelen. |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia op Dänesch** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Dänesch** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Fiche op Ethnologue.com (en)

## Referenzen an Notten
# Schweedesch

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Sproochen- a Linguistikartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Schweedesch |
| --- |
| Gëtt geschwat an: |
Schweden, Finnland |
| Regioun |
Nordeuropa |
| Gëtt geschwat vun: |
10 Millioune Mammesproochler |
| Klassement |
89. |
| Klassifikatioun no Sproochfamill: |
Indoeuropäesch
* Germanesch
	+ Nordgermanesch Sproochen
		- **Schweedesch**
 |
| Offizielle Status |
| Reglementéiert vun: |
Schweedescht Sproochegesetz |
| Sproochcoden |
| ISO 639-2 |
swe |
| ISO 639-3 |
swe |

**Schweedesch** (sv: svenska) gehéiert zum nordgermaneschen Ënneraascht vun den indoeuropäesche Sproochen. D'Sprooch gläicht deenen anere skandinavesche Sproochen.

D'schweedesch Sprooch gëtt vu ronn 10 Milliounen Awunner als Mammesprooch geschwat. Ausser a Schweden selwer ass dat de Fall am südwestleche Wupp vu Finnland, an op Åland.

Et ass zanter 2009 d'offiziell Sprooch a Schweden an a Finnland, an et ass och d'Aarbechts- a Korrespondenzsprooch am Nordesche Rot.
Bis 2009 hat Schweden nach keng offiziell Sprooch. Schweedesch war *de facto* déi Sprooch, déi historesch do entstanen a gewuess ass an am Alldag och als dominant Landessprooch fungéiert huet. Zanter dem 1. Juli 2009 ass *de jure* festgeluecht ginn, datt Schweedesch déi offiziell Sprooch vu Schweden ass.

D'Sproochkaart vun der Sprooch

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia op Schweedesch** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Schweedesch** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Fiche op Ethnologue.com (en)
# Hollännesch

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Sproochen- a Linguistikartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Hollännesch |
| --- |
| Gëtt geschwat an: |  Holland  Aruba  Belsch  Curaçao  Däitschland  Frankräich  Sint Maarten  Surinam an an anere Länner |
| Regioun |
Europa, Karibik |
| Gëtt geschwat vun: |
30.000.000 Mammesprooch: 25.000.000 |
| Klassement |
37 |
| Klassifikatioun no Sproochfamill: |
Indoeuropäesch
* Germanesch
	+ West-Germanesch
		- Nidderfränkesch
			* Neihollännesch
				+ **Hollännesch**
 |
| Offizielle Status |
| Reglementéiert vun: |
- |
| Sproochcoden |
| ISO 639-2 |
dut |
| ISO 639-3 |
nld |

**Hollännesch** ((nl): *Nederlands*, *Nederlandse taal*) ass eng westgermanesch Sprooch, déi weltwäit vun ongeféier 30 Millioune Leit geschwat; fir ronn 25 Millioune Leit ass et d'Mammesprooch.

## Offiziell Sprooch

Hollännesch ass eng vun den offizielle Sprooche vun der Europäescher Unioun. Et gëtt offiziell an Holland, an der Belsch, an ausserdeem och zu Kleve (Däitschland) an a *Frans-Vlaanderen*, am Nordweste vu Frankräich geschwat.

Baussent Europa gëtt Hollännesch och nach op Aruba, Sint Maarten a Curaçao (*status aparte* vum Kinnekräich Holland), an am Surinam geschwat.

Afrikaans, dat a Südafrika an an Namibie geschwat gëtt, ass eng Duechtersprooch vum Hollänneschen.

## Geographesch Verbreedung

### Diffusioun vum Hollänneschen

* ██ Mammen- a Majoritéitssprooch ██ Offiziell Sprooch (administrativ) ██ Afrikaans (Duechtersprooch) ██ Zweet oder net-offiziell Sprooch oder weiderhin nach Kenntnis

## Schreifweis an Aussprooch

D'Orthographie vun der Standardsprooch, d'*Algemeen Nederlands*, gëtt vun der Nederlandse Taalunie (*Hollännesch Sproochenunioun*) festgeluecht. D'Nederlandistik fuerscht, dokumentéiert a vermëttelt d'hollännesch Sprooch an d'Literatur an hiren historeschen an zäitgenëssesche Formen.

### Alphabet

D'Hollännesch Sprooch gëtt mam Laténgeschen Alphabet geschriwwen.

### Grammaire

|  |
| --- |
|  00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren. |

### Textbeispill

Universal Deklaratioun vun de Mënscherechter (Artikel 1)| Hollännesch | Lëtzebuergesch |
| --- | --- |
| Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.
 | All Mënsch kënnt fräi a mat der selwechter Dignitéit an deene selwechte Rechter op d'Welt. Jiddereen huet säi Verstand a säi Gewësse krut a soll an engem Geescht vu Bridderlechkeet deenen anere géintiwwer handelen. |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia op Hollännesch** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Hollännesch** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# Brennpunkt (Ellips)

Punkt F ass e Fokuspunkt fir déi rout Ellips, gréng fir Parabol a blo fir Hyperbel.
Als **Brennpunkte** vun der geometrescher Figur vun enger Ellips bezeechent een déi béid Punkte, vun deenen all Punkte op der Ellips eng bestëmmt Distanz, meeschtens als WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 bezeechnen, opweisen.

Een Ofstand vun de béide Brennpunkte zum Mëttelpunkt vun der Ellips, gewéinlech mat *e* gezeechent, gëtt linear Exzentrizitéit genannt.

Och eng Hyperbol huet zwéi Brennpunkten; an dësem Fall ass fir all Punkt vun der Hyperbel d'Ofstands*differenz* vun dëse Punkte konstant.

Eng Parabol huet nëmmen ee **Brennpunkt**, well si als Grenzfall vun enger Ellips entsteet, wann een den zweete Brennpunkt an dat Onendlecht setzt. De Brennpunkt vun enger Parabel mat der Equatioun WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 (Scheetpunkt am Urspronk) gëtt ausgedréckt duerch WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 .

De Krees kann als weidere Grenzfall vun enger Ellips opgefaasst ginn, bei deem hir zwéi Brennpunkten (am Kreesmëttelpunkt) zesummefalen.
# Geographesch Längt

Längekreesser
Usiicht vun enger Kugel.
Den Equator (blo) deelt d'Kugel an zwou Hallschente a kräizt de Längtekrees (giel) ënner 90°. All duerchgezunne Linnen um Bild si Grousskreesser. Déi gestréchelt Linne sinn d'Breetekreesser.
Den historeschen Nullmeridian um Flamsteed House zu Greenwich (um Buedem an um Gebai markéiert)
D'**geographesch Längt** (och: „Längegrad“), λ, international mat **long.** (*longitudo* = lon., *longitude* = engl., frz. etc. „Längt“) ofgekierzt, beschreift eng vun de béide Koordinate vun enger Plaz op der Äerduewerfläch, an zwar seng Positioun ëstlech oder westlech vum Nullmeridian. Si gouf fréier als **Längegrad** bezeechent.
Déi geographesch Längt ass e Wénkel, dee vum Nullmeridian aus (0°) bis 180° an ëstlecher an 180° a westlecher Richtung gemooss gëtt. De Scheetpunkt vun dësem Wénkel ass de Mëttelpunkt vun der geduechter Äerdkugel, d'Schenkele gi vum Mëttelpunkt aus duerch de Nullmeridian resp. de Meridian, op deem d'Plaz läit, deem seng geographesch Längt ugesot soll ginn. Amplaz vum Virzeechen (traditionell +Ost, −West) ass och E resp. W zoulässeg (d'Ofkierzung "O" gëtt wéinst der Verwiesselungsgefor ënnerlooss).

* Plaze mat der selwechter Längt leien op engem *Meridian*. E Meridian verleeft vu Pol zu Pol an ass d'Hallschent vun engem Längtekrees. Op der Äerdkugel e Längtekrees e Grousskrees deen aus zwéi Meridiane besteet déi sech vis-à-vis leien.
* Fir d'Bestëmmung vun engem Punkt op der Äerduewerfläch – zu derr Bezeechnung vu senger geographescher Lag – gëtt zousätzlech d'Angab vu senger geographescher Breet als zweet Koordinate gebraucht.

## Kuckt och

* Meridian

 **Portal Astronomie Dava Sobel: *Längengrad.* Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Illustrierte Ausgabe ISBN 3-8270-0364-4)

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Longitudes** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* (de) Längten- a Breetegrade einfach erkläert
* Amtliches Geodatenzentrum für Deutschland
* www.geonames.org 6,1 Mio. freie Geodaten weltweit
* Abbildung Geographische Länge und Breite
* Konferenz-Protokoll von Washington 1884
* Geographische Koordinaten für Orte auf der ganzen Welt
* Arte – Mission X: Entscheidung Längengrad
# Sonnenauer

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Eng Sonnenauer
Eng **Sonnenauer** ass en einfachen an och deen eelste System fir d'Dageszäit ze moossen, deen aus enger Skala mat Auerzäiten an engem Staf besteet, deen e Schiet op dës Skala geheit.

De Prinzip vun der Sonnenauer baséiert op d'Äerdrotatioun, well d'Sonn, vun der Äerd aus gekuckt, am Dag eng Bunn vun Osten no Westen iwwer den Himmel zitt a sou de Schiet, jee no Dageszäit, variéiert.

## Sonnenaueren zu Lëtzebuerg an an der Noperschaft

* Am Marscherwald
* Um Kiischpelter Sonnekrees
* Op der Kierch vun Œutrange
* Um Maartkräiz zu Tréier

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Sonnenaueren** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Sonnenaueren zu Lëtzebuerg** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Himmelsequator

Den **Himmelsequator** ass de Grousskrees op der geduechter Himmelskugel, op deem um se vum Plang vum Äerdequator geschnidde gëtt. Anescht ausgedréckt: wann een an de Mëttelpunkt vun enger gliesener Äerdkugel eng Luuchtt stellt, ass den Himmelsequator d'Projektioun vum Äerdequator. Hien deelt d'Himmelskugel an eng Nord- an an eng Südhallschent.

Well d'Äerdachs géintiwwer vum Plang vum Sonnesystem schréi steet, schneit den Himmelsequator d'Ekliptik – de visuellen Niveau vun der Ëmlafbunn vun der Sonn ëm d'Äerd – an engem Wénkel vun 23,44° (*Schréicht vun der Ekliptik*). Déi béid Schnëttpunkte gi *Fréijoerspunkt* oder *Hierschtpunkt* genannt, well en an hinnen d'Projektioun vun der Sonn un déi visuell Himmelskugel, bei den Equinoxen am Fréijoer oder am Hierscht fënnt.

Well d'Äerdachs eng Prezessiounsbeweegung mécht, ännert sech am Laf vun der Zäit och den Himmelsequator.

* Joachim Herrmann: *dtv-Atlas Astronomie*. Dtv, Mäerz 2005. ISBN 3423032677
# Universum

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen **Astronomiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Den **Universum**, oder **Weltall**, **den All**, oder **d'Welt** ass e grondsätzleche Begrëff an der Astronomie an an der Philosophie, ouni spezifesch Definitioun. An der astronomescher Hisiicht ass et alles wat an der Welt existéiert: all Planéiten, Stären, Galaxien, asw., an och all Matièren, Raim an Energie. De philosopheschen a reliéise Bezuch op den Universum ass ganz verschidden.

Theoreetesch kann et en ettlech oder ganz vill parallel Universume ginn. Déi Hypothees nennt ee Multiversum.

## Trivia

* D'fiktiv Welte vu verschiddene Filmer, Televisiounsserien, Bicher a Computerspiller ginn och *Universume* genannt.

## Kuckt och

* Kosmologie
* Weltraum

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Universum** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Kelvin

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat der Temperatureenheet **Kelvin**. Fir aner Bedeitungen, kuckt wgl. Kelvin (Homonymie). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

William Thomson, Lord Kelvin (1824–1907)
De **Kelvin** (Eenheetenzeechen: K) ass eng Eenheet fir thermodynamesch Temperaturen, déi fir d'Ausdrécke vun Temperaturdifferenze benotzt gëtt. Et ass eng Basiseenheet am internationalen Eenheetesystem (SI).

## Definitioun

De Kelvin gëtt duerch d'Boltzmann-Konstant WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 definéiert. Dës Konstant gouf am Kader vun der Revisioun vum SI am Joer 2019 op de Wäert WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 festgeluecht.

Ee Kelvin ass also déi Ännerung vun der thermodynamescher Temperatur *T*, déi enger Ännerung vun der thermescher Energie *k*B*T* vun exakt WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 Joule entsprécht.

## Zesummenhang mam Grad Celsius

Thermodynamesch Temperaturen an Celsius-Temperaturen hunn déi selwecht Skaléierung:

* 0 K = −273,15 °C (dat ass den absolutten Nullpunkt);
* 273,15 K = 0 °C;
* 274,15 K sinn 1 °C asw.;
* Eng Temperaturdifferenz vun 10 K ass d'selwecht wéi eng Differenz vun 10 °C.

De Kelvin gouf nom William Thomson, dem spéidere Lord Kelvin, genannt, dee mat 24 Joer déi thermodynamesch Temperaturskala agefouert huet.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Kelvin** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Newton (Eenheet)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat der SI-Eenheet Newton. Fir aner Bedeitungen, kuckt wgl. Newton. |

Héchst Notzlaascht 2.000 Kilopond oder 20.000 Newton
**Newton** ass am Internationalen Eenheetesystem (SI) d'Eenheet vun der physikalescher Gréisst Kraaft. Se gouf nom englesche Physiker Isaac Newton (1642jul. – 1643greg.) genannt. Als Eenheetssymbol gëtt de grousse Buschtaf „N“ gebraucht.

## Definitioun

En Newton ass d'Gréisst vun der Kraaft, déi néideg ass, fir e rouende Kierper mat enger Mass vun 1 Kilo bannent enger Sekonn gläichméisseg op eng Vitess vun WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ze beschleunegen.

An de Basiseenheete Kilogramm (kg), Meter (m) a Sekonn (s) ausgedréckt, ass d'Definitioun:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
## Gebräichlech dezimal Andeelungen

| Prefix-Schreifweis | Dezimal |
| --- | --- |
| 1 mN (Millinewton) | 0,001 Newton |
| 1 cN (Centinewton) | 0,01 Newton |
| 1 N (Newton) | 1 Newton |
| 1 daN (Dekanewton) | 10 Newton |
| 1 kN (Kilonewton) | 1 000 Newton |
| 1 MN (Meganewton) | 1 000 000 Newton |

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Newton (Eenheet)** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# Bureau international des poids et mesures

Gebai vum BIPM
Original-Logo vum BIPM
De **Bureau international des poids et mesures** (BIPM) oder (**Internationale Büro fir Moossen a Gewiichter**) ass eng International Organisatioun mat der Aufgab, e weltwäit eenheetlecht an eendeitegt System vu Moossen op der Basis vum Internationalen Eenheetesystem zur Dispositioun ze stellen.

## Iwwersiicht

De BIPM gouf zesumme mat der Meterkonventioun den 20. Mee 1875 gegrënnt a schafft ënner der Opsiicht vum "Internationale Kommitee fir Moossen a Gewiichter" (*CIPM*). De Kommitee huet säi Sëtz am 'Pavillon de Breteuil' zu Sèvres bei Paräis, Frankräich. All véier Joer ass eng Generalkonferenz fir Moossen a Gewiichter (*CGPM*), bei där déi zentral Uleiesse vum BIPM entscheet ginn.

Fir d'Sécherung vun der Eenheetlechkeet vum Mooss- an Eenheetesystem koordinéiert de BIPM d'Duerstellunge vun der Eenheetenormale verschiddener metrologescher Staatsinstituter („National Metrological Institute“; kuerz: NMI). D'SI-Sekonn baséiert zum Beispill op enger atomarer Naturkonstant. Weltwäit stellen ettlech Zäitinstituter d'SI-Sekonn mat Hëllef vun Atomaueren duer, de BIPM iwwerhëlt den Ofgläich vun deene Duerstellungen. Bei Eenheeten, déi duerch e kierperlecht Normal definéiert sinn (oder waren), ass de BIPM driwwer eraus fir d'Versuerge vum Referenzkierper zoustänneg, zum Beispill vum Kilogrammnormal (Urkilogramm) a Form vun engem Platin-Iridium-Zylinder, oder dem bis 1960 als Meternormal (Urmeter) benotzten Platin-Iridium-Staf.

## Internationale Kommitee

Den Internationale Kommitee fir Moossen a Gewiichter (franséisch „Comité international des poids et mesures“; kuerz: **CIPM**) setzt sech aus 18 Persoune vu verschiddene bäigetruedene Länner zesummen. Den CIPM huet all Joer eng Sitzung am BIPM.

## Generalkonferenz

D'international Generalkonferenz fir Moossen a Gewiichter (vum franséischen: „Conférence Générale des Poids et Mesures“; kuerz: **CGPM**) ass dat héchst Organ vun der Meterkonventioun. Si gëtt am Ofstand vu véier bis sechs Joer ofgehalen. Hir gehéieren Delegéiert vun alle Staaten un, déi d'Statutte vum Kommitee ënnerzeechent hunn. Déi éischt Sitzung war am Joer 1889. Do goufe Meter, Kilogramm a Sekonn als international Basiseenheete (vergläichbar mat häitegen SI-Eenheeten) festgeluecht.

## Um Spaweck

* (en) (fr) BIPM: Bureau International des Poids et Mesures – Offiziell Websäit
* Artikel iwwer den Ur-Meter (Spiegel-online)
# Geologie

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

E Geolog an der romantescher Molerei
Carl Spitzweg (zirka 1860)
D'**Geologie** (vum griicheschen *γη*, *ge* „Äerd“ a *λογος*, *logos* „Wuert“) ass d'Wëssenschaft vum Opbau, vun der Zesummesetzung a Struktur vun der Äerd, hir physikalesch Eegenschaften an hirer Entwécklungsgeschicht, souwéi vun de Prozesser, déi si geformt hunn an och haut nach formen.
D'Geologie ass en Deelgebitt vun de Geowëssenschaften.

## Lëscht vu bedeitende Geologen

* Georgius Agricola (1494 - 1555)
* Friedrich August von Alberti (1795 - 1878)
* Leopold von Buch (1774 - 1853)
* Johann Georg von Charpentier (1786 - 1855)
* Hans Cloos (1885 - 1951)
* Alcide Dessalines d'Orbigny (1802 - 1857)
* James Dwight Dana (1813 - 1895)
* Bartholomäus Eberl (1883-1960)
* Rudolf Falb (1838-1903)
* Karl von Fritsch (1838 - 1906)
* Gerard Freiherr von de Geer (1858 - 1943)
* William F. Haxby (1949 - 2006)
* James Hutton (1726 - 1797)
* Michel Lucius (1876-1961)
* Charles Lyell (1797 - 1875)
* Albrecht Penck (1858 - 1945)
* Karl von Raumer (1783 - 1865)
* William Smith (1769 - 1839)
* Hans Stille (1876 - 1951)
* Eduard Suess (1831 - 1914)
* Otto Martin Torell (1828 - 1900)
* Alfred Wegener (1880 - 1930)
* Abraham Gottlob Werner (1749 - 1817)

## Kuckt och

* Geologie vu Lëtzebuerg

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Geologie** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Horrorfilm

Eng Zeen aus *Le Manoir du diable* (1896) vum Georges Méliès, engem vun den éischten Horrorfilmer
En **Horrorfilm** oder **Grujelfilm** ass a Filmgenre, dee versicht negativ emotional Reaktioune beim Zuschauer ervirzeruffen, andeems e mam Publikum senger Angscht spillt. En enthält dacks makaber oder iwwernatierlech Zeenen, déi iwwer dem Zuschauer seng Albdreem, seng verstoppt Angscht, säin Eekel oder säin Terror virum Onbekannten handelen.

## Kuckt och

* Zombie-Apokalyps

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Horrorfilm** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Eurasien

| Eurasien |
| --- |
|  |
|  |
| Geographie |
| Besteet aus |
Europa, Asien |
| Länner |
92 |
| Fläch |
54.759.000 km² |
| Héchste Punkt |
Mount Everest (8.848 m) |
| Déifste Punkt |
Doudegt Mier () |
| Demographie |
| Awunner |
5.348.554.000 (1. Juli 2019) |
| Bevëlkerungsdicht |
84/km² |
| Aner Informatiounen |
|  |
|  |
|  |

**Eurasien** ass en Duebelkontinent deen aus den zwéi Kontinenter Europa an Asien besteet. Den Duebelkontinent huet eng total Fläch vun ongeféier 55 Millioune km². Op deenen zwéi Kontinenter liewe méi wéi 4,7 Milliarde Mënschen.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Eurasien** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen an Notten
# The Big Heat

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel aus dem **Film- an Televisiounsberäich** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

The Big Heat|  |
| Film |
| Produktiounsland |
Vereenegt Staate vun Amerika |
| Première |
14. Oktober 1953 |
| Dauer |
89 min |
| Faarf |
Schwaarz-Wäiss |
| Format |
1,33:1 |
| Originalsprooch |
Englesch |
| Ekipp |
| Regie |
Fritz Lang |
| Dréibuch |
Sydney Boehm |
| Fotografie |
Charles Lang |
| Musek |
William Alwyn |
| Schnëtt |
Charles Nelson |
| Produzent |
Robert Arthur |
| Produktiouns- gesellschaft |
Columbia Pictures |
| Schauspiller |
|
Glenn Ford als Dave Bannion Gloria Grahame als Debby Marsh Jocelyn Brando als Katie Bannion Alexander Scourby als Mike Lagana Lee Marvin als Vince Stone Jeanette Nolan als Bertha Duncan Peter Whitney als Tierney Willis Bouchey als Ted Wilks Howard Wendell als Higgins |
|
Filmportal - Filmer no Joren - Film no Länner - Film no Genre  |

 **The Big Heat** ass en US-amerikanesche Film noir vum Fritz Lang aus dem Joer 1953 mam Glenn Ford a mat der Gloria Grahame an den Haaptrollen.

## Ëm wat geet et am Film?

|  |
| --- |
|  00Dëst Kapitel ass nach eidel oder onvollstänneg. Hëlleft wgl. mat, fir et ze komplettéieren. |

De Sergeant Dave Bannion investigéiert den Doud vun engem anere Polizist, dem Tom Duncan. Deem seng Fra Bertha behaapt, hie wier a leschter Zäit deierlech gewiescht, wat de Grond vu sengem Selbstmord gewiescht wier. Dem Tom seng Maîtresse, d'Lucy Chapman, seet hirersäits aus, den Tom wier bei beschter Gesondheet gewiescht an hätt kee Grond gehat, sech ëmzebréngen...

## Um Spaweck