# Himmelskierper

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen **Astronomiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

En **Himmelskierper** ass en **astronomeschen Objet**, dee vun der Astronomie an der Astrophysik ënnersicht gëtt.

Astronomesch Objeten ëmfaassen *Himmelskierper*, *Raumfluchkierper*, *kosmologesch Objeten* an *astronomesch Elementer* vun der Himmelsmechanik.

## Himmelskierper

*Himmelskierper* ass eng Sammelbezeechnung fir all ausserierdesch natierlech Kierpere wéi Planéiten, Mounden, Asteroiden, Koméiten, Meteoritten, Meteoroiden, Stären (z. B. d'Sonn) a Stäresystemer.

| Observatioun am Sonnesystem | Observatioun baussent dem Sonnesystem |
| --- | --- |
| Eenzelobjeten | Systemer | Strukturen |
| * Sonn
* Planéiten
	+ Merkur
	+ Venus
	+ Äerd
	+ Mars
	+ Jupiter
	+ Saturn
	+ Uranus
	+ Neptun
* Zwergplanéiten
	+ Ceres
	+ Pluto
	+ Eris
* Klengkierper
	+ Koméiten
	+ Asteroiden
	+ Meteoritten
* Mounden
* Planéiterank
* Kuiperceinture/ Transneptunesch Objeten
	+ Quaoar
	+ Sedna
* Oort-Wollek
 | * Exoplanéiten
* Stären
	+ Haaptreistären
	+ Blo Zwergen
	+ Wäiss Zwergen
	+ Giel Zwergen
	+ Rout Zwergen
	+ Brong Zwergen
	+ Schwaarz Zwergen
	+ Rout Risen
	+ Blo Risen
	+ Rout Iwwerrisen
	+ Neutronestären
		- Pulsaren
		- Magnetaren
	+ Lëscht vun de gréisste Stären
* Verännerlech Stären
	+ Bedeckungsverännerlecher
	+ Pulsatiounsverännerlecher
	+ Eruptiounsverännerlecher
* Schwaarz Lächer
* Novaen
	+ Zwergnovaen
* Supernovaen
 | * Planéitesystemer
* Duebelstären
* Stärekéip
* Haloen
* Galaxien
* Quasaren
* Galaxiëkéip
* Superkéip
 | * Niwwelen
	+ Emissiounsniwwelen
	+ H-II-Gebidder
	+ Planetaresch Niwwelen
	+ Reflexiounsniwwelen
* Donkelniwwelen (Donkelwollek)
* Moleküllwolleken
* Globulen
* Filamenter a Voids
 |

* D'Fro, ob Schwaarz Lächer och zu den Himmelskierper gezielt ginn, ass ongekläert.

## Raumfluchkierper

Objeten am Sënn vun der Raumfaart si *Raumfluchkierper*.

* Satellitten
* Raumfären: Bis elo ass nëmmen de Space Shuttle (USA) zum Asaz komm.
* An dem zukünftege Sënn all Raumschëffer
* Raumstatiounen: Saljut 1–7 (UdSSR) (1971 bis 1986, †1991), Skylab (USA) (1973–1974, †1979), Mir (UdSSR) (1986–1999, †2001), ISS (international) (1998)
* Raumsonden

## Kosmologesch Objeten

Dat sinn Objete vun der Kosmologie, wéi déi prinzipiell Strukture vum Universum, (Filamenter a Voids) an – bis elo – nach hypothetesch oder an hirer Natur nach net ganz geklärten Objeten, wéi Schwaarz Lächer, Donkel Matière; kuckt och: Urknall, Stréngtheorie.

## Andeelung no der Distanz

Eng Orientéierung vun eenzele Fachgebidder vun der Astronomie:

**Objeten no bei der Äerd**:

* Atmosphäresch Objeten: Bis zu der Exosphär (500 an 1000 km)
	+ Meteoren (Stäreschnäizen), Boliden, Meteoriten, Low-Earth-Orbit-Satellitten
* Äerdorbital Objeten: Bis zur Distanz vun enger geostationärer Ëmlafbunn (zirka 36.000 km)
	+ méi héich Äerdsatellitten, Orbitalmissiounen
* äerdno Objeten: Bis zur Moundbunn (ëm déi 400.000 km) oder – no anere Gesiichtspunkten – bis zum bannenzege Lagrangepunkt (also virrangeg dem Äerdmagnetismus ënnerworf: zirka 1,5 Milliounen km vun der Äerd)
	+ Äerdmound, Raumfaartmissioune vun der Moundfuerschung, Äerdbunnnkraizer

**Solar Objeten**:

* Objete vum bannenzege Sonnesystem: Bis zu der Haaptasteroidenceinture (ongeféier 450 Milliounen km = 3 AE)
	+ D'Sonn, bannenzeg Planéiten an hir Mounden, Äerdno Asteroiden: Amor-Asteroiden, Apollo-Asteroisen, Aten-Asteroiden, Arjuna-Asteroiden a Mars-Trojaner
* **D'*Haaptasteroidenceinture als Grenz tëscht bannezegem a baussenzegem Sonnesystem, (1) Ceres
* Baussenzege Sonnesystem: 7,5 Milliarden km = 50 AE
	+ **Baussenzeg Planéiten** an hir Mounden, Jupiter- an Neptun-Trojaner
	+ Transneptunesch Objeten (Kuiperceintureobjeten) baussenzeg vun der Neptunbunn (30–50 AE): D'Kuiperceinture mat dem Pluto an Eris (Zwergplanéiten) als Haaptvertrieder,
* Randberäich vum Sonnesystem: Sonnewäit Objete bis zu der Heliopaus, ongeféier 100.000 AE = 1,5 Liichtjoere
	+ D'Oort-Wollek
* Laangperiodesch **Koméiten** an aperiodesch Koméite mat hyperbolescher oder parabolescher Bunn, déi d'Sonnesystem wäitleefeg duerchfléien.

Extrasolar Objeten: Objete baussenzeg vun der Grenz vun eisem Sonnesystem (Deep-Sky-Objete).

* Objete vun der galaktescher Noperschaft*:**
	+ No Stären (ronn 15 Lj)
	+ Déi Lokal Blos (ëm déi 300 Lj)
* Galaktesch Objeten: E Beräich vun 100.000 Lj (30 kpc)
	+ D'Mëllechstrooss an hir direkt Begleeder, wéi d'Grouss Magellanesch Wollek an déi Kleng Magellanesch Wollek
* Extragalaktesch Objeten:
	+ Lokal Grupp (den Andromedaniwwel an e puer kleng Objeten)
	+ Virgo-Superkoup (ongeféier 100 Galaxiëkéip, ronn 200 Millioune Liichtjoer Duerchmiesser), Grouss Mauer (Astronomie)
	+ Filamenter a Voids (déi gréisst bis elo bekannt Strukture vum Universum)

## Astronomesch Elementer

Astronomesch Elementer sinn ausgewielt immateriell geometresch Objeten. Si hëllefe bei der Definitioun vun Astronomesche Koordinatesystemer an der Lag zoueneen, fir d'Ëmrechnung vun de Koordinaten, fir d'Referenzéierung a fir d'Berechnung vu Bunnnelementer a Bunndate vun engem Objet, dem Zäitpunkt vun Astronomeschen Evenementer souwéi de Beweegungen an de Positioune relativ zum Standpunkt vum Beobachter (*Ephemeriden*). Rechentechnesch gi s'awer geneesou wéi materiell Objete behandelt.

Referenzpunkten
* Baryzentre vu Systemer, Schwéierpunkte vun Objeten, Galaktesche Mëttelpunkt
* Haaptstellungen: Fréijoers- an Hierschtpunkt, Summer- a Wantersonnewenn, Apsiden (Apoapsis, Periapsis), Kniet (besonnesch de Moundknuet), Kulminatiounspunkt, Konstellatiounen: Konjunktioun, Oppositioun (Syzygium), z. B. Vollmound, Neit Liicht.
* Polen (Ekliptikpolen, Himmelspolen, Zenit, Nadir), Himmelsrichtungen (Südpunkt, Nordpunkt, Ostpunkt, Westpunkt)

Referenzlinnen
* Solsticelinn, Apsidelinn, Knuetlinn; Viséierlinn (Bléckrichtung), Loutrichtung

Raumbouenideal an oskuléierend Béi
* Ëmlafbunn (Orbit), Keplerbunn, Hodograph

ReferenzplangPläng, déi *mëttel Zoustänn* gestéiert Bunnen, d'azimutaalt Koordinatesystem vun engem Objet oder aneren Date beschreiwen
* Galaktesche Plang, Ekliptik, Orbitalplang; Equatorniveau (Himmelsequator), Horizont, Meridianplang

ReferenzflächenKierper, déi am Allgemengen dozou dengen, fiktiv *Mëttel Objeten* ze definéieren:
* Geoid, Selenoid

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Himmelskierper** – Biller, Videoen oder Audiodateien |