Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zäit

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Physikalesch Gréisst |
| --- |
| Numm | **Zäit** |
| Formelzeeche vun der Gréisst |  *WIKINIUM\_MATH\_PH\_0*  |
| Formelzeeche vun der Dimensioun | T |
|

| Gréissten- an Eenheetesystem | Eenheet | Dimensioun |
| --- | --- | --- |
| SI | s | T |
| CGS | s | T |
| Planck | Planck-Zäit | ħ1/2·G1/2·c-5/2 |

 |

D'**Zäit** ass eng physikalesch Gréisst. D'Formelzeeche vun der Zäit ass *t*, hir SI-Eenheet ass d'Sekonn s. Ënner „Zäit“ versteet een d'Phenomeen vun der Verännerung, dat als Iwwergank vun der Vergaangenheet iwwer d'Géigewaart an d'Zukunft opgeholl gëtt. D'Vergaangenheet ass dobäi de Beräich vun den Tatsaachen, d'Zukunft de Beräich vun de Méiglechkeeten. D'Vergoe vun der Zäit mécht aus Méiglechkeeten Tatsaachen, aus Zukunft Vergaangenheet. D'Fro nom *Wiese vun der Zäit* gehéiert zu den eelste Froe vun der Philosophie.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Zäit** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Film

*Film* bezeechent d'Zelluloidmedium op dat d'Filmbiller gedréckt ginn
De **Film** ass eng Konschtform, déi hiren Ausdrock an der Produktioun vu beweegte Biller fënnt. An der Reegel ginn d'Biller mat engem Projekter op eng Leinwand geworf oder op engem Bildschierm gemaach, vu wou aus de Betruechter se erfaasst.

Déi vun der Filmkonscht geschaf Biller sinn ni real beweegt. Et ass éischter sou datt d'Illusioun vun enger Beweegung doduerch entsteet, datt Eenzelbiller (Frames) a séierer Offolleg gewise ginn. Ënnerscheeder an de Biller gi wéinst der Nobildwierkung op der Netzhaut vum mënschlechen A vun enger Vitess vun ongeféier 12 Biller pro Sekonn als Beweegung erfaasst.

## Wiese vun der Filmkonscht

D'Filmkonscht erfuerdert en Zesummewierke vu verschiddene kënschtleresche Fäegkeeten, ënner anerem an de Beräicher Dramaturgie, Fotografie (Liichtdesign, Astellungsgréissten) an Tounkonscht. E Filmregisseur leet de Filmprojet, bal d'selwecht wéi en Theaterregisseur.

## Geschicht

   Haaptartikel zu dësem Theema: **Geschicht vum Film**

D'Technik vum Film baut u sech op d'Fotografie op. Alles ass ugaange mat der Entdeckung vum *Stroboskopeffet*, also dem Fait, datt Eenzelbiller am mënschleche Gehier zu enger Beweegung verschmëlzen, wa se séier genuch ofgespillt ginn.

Den Thomas Edison krut 1891 e Patent fir säi Kinetoskop, mat deem awer just eng Persoun gläichzäiteg e Film kucke konnt. D'Bridder Auguste a Louis Lumière waren déi éischt déi et fäerdeg bruecht hunn, mat dem *Cinématographe Lumière* déi beweegte Biller op eng Leinwand ze projezéieren. Den 28. Dezember 1895 weise se mat hirem Apparat am Salon vum Grand Café zu Paräis deen éischte kommerzielle Film géint Entrée.

1909 gëtt zu Paräis de 35-mm-Film mat der Edisonperforatioun norméiert.

Ufanks konnte Filmer just a Kinoe gewise ginn. An der spéider éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert koum du mam *Schlappekino*, also dem Fernsee, déi éischt elektresch/elektronesche Variant vum Film op de Maart. An den 1960er-Joren huet d'Filmkonscht erëm e Saz no vir gemaach mat der Aféierung vun der Videotechnik, an an den 1990er-Joren nees ee amt der Entwécklung vun der Digitaltechnik an der DVD.

## Kuckt och

* Lëscht vun alle Filmartikelen
* Lëscht vun alle Schauspillerartikelen
* Lëscht vun alle Schauspillerinnenartikelen
* Lëscht vun allen Televisiounsserienartikelen
* Lëscht vun alle Regisseursartikelen
* Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen
* Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Film** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Republik Korea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel iwwer Asien** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

|  |
| --- |
| **대한민국 大韓民國 Daehan Minguk Republik Korea** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|
Detailer | Detailer |

 |
|  |
| **Offiziell Sprooch**: | Koreanesch |
| **Haaptstad**: | Seoul |
|  |
| **Staatsform:** | Presidialrepublik |
|  • President: | Lee Jae-myung |
|  • Premierminister: | Lee Jae-myung |
|  |
| **Fläch:** | 99.392 km² |
|  |
| **Bevëlkerung:** | 49.024.737 (Stand Februar 2007) |
|  • Bevëlkerungsdicht: | 489/km² |
|  |
| **Onofhängegkeet:** | 15. August 1948 |
| **Nationalfeierdag:** | 15. August, (Onofhängegkeetsdag) |
| **Wärung:** | Südkoreanesche Won |
| **Zäitzon:** | UTC +9 (KST) |
| **Internet TLD:** | .kr |
| **InternationalenTelefonsprefix**: | +82 |
|  |
|  |

D'**Republik Korea** (op Koreanesch: *Daehan Minguk*), och **Südkorea** genannt, ass e Staat an Ostasien.

## Staat a Regierungsform

D'Land ass zanter dem Ausruffe vun der Republik de 15. August 1948 eng Presidialrepublik mat enger Nationalversammlung, der *Kuk Hoe*, déi 299 Memberen huet an all 4 Joer gewielt gëtt. De Staatschef, deen all 5 Joer gewielt gëtt, kann net fir d'zweet gewielt ginn.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Republik Korea** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Drama (Film)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat mam Drama als Filmgenre. Fir aner Bedeitungen, kuckt wgl. Drama. |

E **Filmdrama**, meescht einfach **Drama** genannt, ass e Genre Film, generell e Spillfilm oder e Kuerzfilm, an deem emotionell Theeme behandelt ginn an an deem tëschemënschlech Konfliktsituatiounen dominéieren. Generell gi bestëmmte perséinlech Entwécklunge vun engem oder méi Haaptpersonnage am Laf vun der Geschicht gewisen. De Genre ass dorop ausgeriicht, datt den Zuschauer sech an d'Personnage kann era fillen.

## Beschreiwung

De Genre Drama ass relativ onspezifesch an ëmfaasst e ganze Spektrum vu Filmer. Krichsdramaen, Geriichtsdramaen, historesch Dramaen a Filmbiographië gëllen all als Ënnerkategorie vum Drama. All Filmgenre kann dramatesch Elementer enthalen, beim Drama sinn déi dramatesch Elementer just den Haapttheema. Dramatesch Theeme si villfälteg a kënnen zum Beispill aktuell gesellschaftlech Problemer behandelen, oder Drogemëssbrauch an Alkoholkonsum, Aarmut, politesch Onrouen, Korruptioun vun der Muecht, Diskriminatioun (Rassismus, Antisemitismus, Sexismus), psychesch Stéierungen a vill aner Theemen.

Am Zentrum vun engem Filmdrama sti Persounen, déi eng Kris duerchliewen oder virun Erausfuerderunge stinn, déi hiert Liewe veränneren. Grond kann den Zoufall sinn, oder och Verloscht oder well si verfollegt ginn. Am Drama geet et ëm perséinlech Wäerter, an dowéinst dréint den Drama meeschtens net nëmmen ëm een Haaptpersonnage, mä och ëm deem säin Ëmfeld a wéi dat mat deem sengen Hoffnungen, Wënsch an Angscht ëmgeet.

Als Géigesaz zum Drama kann een den Actionfilm gesinn, deen haaptsächlech op séier Aktiounen a Personnagen opbaut, déi méi iwwerflächlech entwéckelt sinn.

## Referenzen
# Filmregisseur

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel aus dem **Film- an Televisiounsberäich** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

De sowjetesche Filmregisseur Oleksandr Dowschenko (Mëtt) bei den Dréiaarbechte fir e Film (1932)
E **Filmregisseur**, och nach **Realisateur** genannt, ass d'Persoun, déi d'kënschtleresch Leedung bei der Ausféierung vun engem Filmprojet huet. Si dirigéiert de Filmprozess, gëtt de Schauspiller Instruktiounen, iwwerwaacht den Dekor an d'Kostümer an all aner Funktiounen, déi fir d'Dréiaarbechten néideg sinn.

Mee och scho virun den Dréiaarbechten ass de Regisseur a villen Aspekter mat agebonnen, sou beim Casting vun de Schauspiller an dem Rekrutéiere vun den Techniker, oder bei der Fäerdegstellung vum Dréibuch.

## Kuckt och

* Lëscht vu Filmregisseuren
* Regisseur

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Filmregisseuren** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Russesch

| Russesch |
| --- |
| Gëtt geschwat an: |
Russland, Ukrain, Wäissrussland, Kasachstan, Lettland, Estland, Moldawien, Georgien, Kirgisistan, a vun Emigranten an den USA, Israel, Däitschland an anere westeuropäesche Länner |
| Regioun |
Osteuropa an Nordasien |
| Gëtt geschwat vun: |
180 Millioune Mammesproochler, an 110 Milliounen Zweetsproochler |
| Klassement |
7 |
| Klassifikatioun no Sproochfamill: |
Indoeuropäesch
* Slawesch
	+ Ost-Slawesch
		- **Russesch**
 |
| Offizielle Status |
| Reglementéiert vun: |
Russesch Akademie vun de Wëssenschaften (*Российская Академия Наук*) |
| Sproochcoden |
| ISO 639-2 |
rus |
| ISO 639-3 |
rus |

**Russesch** (russ.: *русский язык*) ass déi meeschtgeschwat vun de slawesche Sproochen.

Si gehéiert zur Famill vun den indoeuropäesche Sproochen, gradewéi Sanskrit, Griichesch a Latäin an all déi modern germanesch, romanesch a keltesch Sproochen. Schrëftlech Beispiller vum Russesche sinn zanter dem 10. Joerhonnert beluecht.

Russesch ass offiziell Landessprooch net nëmmen a Russland, mä och a villen anere Staaten déi aus der fréierer Sowjetunioun ervirgaange sinn. Als Weltsprooch vu grousser politescher Bedeitung ass Russesch eng vun de sechs Sprooche vun der UNO.

D'Schrëft baséiert um kyrilleschen Alphabet. D'Transkriptioun an dat laténgescht Alphabet kann op sëllegen Aart a Weise geschéien - zu Lëtzebuerg gëtt sech meeschtens un d'Transkriptiounsreegele vum Duden gehalen.

## Russescht Alphabet

Russescht Alphabet

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | **Russescht Alphabet**

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Аа | Бб | Вв | Гг | Дд | Ее | Ёё |
| Жж | Зз | Ии | Йй | Кк | Лл | Мм |
| Нн | Оо | Пп | Рр | Сс | Тт | Уу |
| Фф | Хх | Цц | Чч | Шш | Щщ | Ъъ |
| Ыы | Ьь | Ээ | Юю | Яя |

 |

Russesch gëtt mam russeschen Alphabet geschriwwen (russ.: *русский алфавит* oder *русская азбука*), wat dem kyrilleschen Alphabet (russ.: *кириллический алфавит* oder *кириллица*) entstaamt.

## Russesch Grammaire

 Méi Informatioun doriwwer am Artikel: **Russesch Grammaire**.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikipedia op Russesch** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Russesch** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Busan

| Busan |
| --- |
|  |
|  |
| Land |
Südkorea |
| Vewaltungseenheet |
Südkorea |
| Chef-lieu |
Yeonje-gu |
| Awunner |
3.453.198 |
|   |
Juli 2018 |
| Fläch |
769,83 km² |
| Héicht |
30 m |
| Koordinaten |
35°10'48"N, 129°4'30"O |
| Telefonszon |
51 |
| Postcode |
46000 |
| Websäit |
 |
|  |
|  |
|  |

Den Hafe vu Busan, Bléck no Süden
**Busan** (kor. 부산|h=釜山, fréier Schreifweisen: **Pusan**; **Fusan**) ass mat ronn 3,5 Milliounen Awunner(Stand 2018) no der Haaptstad Seoul déi zweetgréisst Stad vu Südkorea a läit um südëstlechen Enn vun der Koreanescher Hallefinsel. Et ass eng vun de féierenden Industriestied vum Land.

Am Koreakrich war Busan zesumme mat Daegu déi eenzeg wichteg Stad, déi ni vun den nordkoreaneschen Truppe besat gouf.

## Geographie

Den Numm Busan heescht sou vill wéi "Kesselbierg" a spillt drop un, datt ronderëm d'Stad eng Biergkette läit, bal wéi bei engem Amphitheater.

D'Stad läit un der Mëndung vum Floss Nakdonggang an de Pazifik an huet duerch seng vill Buchten e gudden natierlechen Hafen.

Eng 50 km méi südlech ass schonn déi éischt japanesch Insel.

## Fotosalbum

* Jung Distrikt a Youngdo Distrikt mam Hafen
* Jung Distrikt a Seo Distrikt
* Tëscht den Hiwwelen
* Häipen am Staddeel Gamcheon-dong

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Busan** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Offiziell Websäit vu Busan (en)
# Seoul

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Geographiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Seoul |
| --- |
|   |
|  |
|  |
| Land |
Südkorea |
| Vewaltungseenheet |
Südkorea |
| Chef-lieu |
Jung-gu |
| Buergermeeschter |
Oh Se-hoon |
| Awunner |
9.668.465 |
|   |
2020 |
| Fläch |
605,25 km² |
| Héicht |
38 m |
| Koordinaten |
37°33'36"N, 126°59'24"O |
| Telefonszon |
02 |
| Postcode |
01000–01200 |
| Websäit |
 |
|  |
|  |
|  |

**Seoul** ass d'Haaptstad vu Südkorea, a mat ronn 10,1 Milliounen Awunner och déi gréisst Stad vum Land (Stand 2015).

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Seoul** – Biller, Videoen oder Audiodateien |