Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Planzeräich

Planzeräich| Fënneffangerfar |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Plantae |
| Haeckel |
|
Moosplanzen Gefäässplanzen Gréngalgen |
|  |

D'**Planzeräich** oder *Plantae*, ass eent vun de véier Räicher vun den Eukaryoten.
D'Naturwëssenschaft vun de Planzen ass d'Botanik.

Viru méi wéi 400 Millioune Joer huet sech d'Flora entwéckelt. Si erniert d'Welt. D'Planze sinn d'Primärproduzente vun der Biosphär. Si wandelen d'Liicht vun der Sonn an eege Kierpersubstanz ëm a bilden domat d'Ernierungsgrondlag fir Déieren, Pilzer a vill Mikroorganismen.

## Opbau a Funktiounen

Et existéiert eng grouss Terminologie fir d'Planzen an alle Variatiounen ze beschreiwen. Dofir hei nëmmen dat Wichtegst. Eng typesch Bléieplanz besteet aus enger Wuerzel, engem Stamm oder Still, Blieder a Bléien, aus deenen och deelweis Friichte kënnen entstoen. Donieft gëtt et nach d'Hoer, d'Stachelen an d'Dären.

D'Wuerzele vun de Planzen hu sech entwéckelt, well si op d'Waasser an d'Mineralstoffer aus dem Buedem ugewise waren. Déi Stoffer, déi si doduerch ophuelen, ginn iwwer speziell Réiercher an den ieweschten Deel vun de Planze weidergeleet. De Still ass do fir d'Blieder ze halen, déi d'Energie vun der Luucht afänken, aus der Loft Kuelendioxid ophuelen a Waasser a Sauerstoff ofginn.

Eng zweet Aufgab vun de Wuerzelen ass et d'Planz am Buedem festzehalen.

## Systematik

Bis 2004 ware ronn 287.650 Planzen identifizéiert. D'Wëssenschaftler ginn dovun aus datt et der bis 350.000 kéinte ginn.Et kann en se an 12 Ofdeelungen trennen. Néng dovu gehéieren zu den Algen. Déi aner dräi bilden zesummen déi gréng Landplanzen, déi, vum Moos ofgesinn, Odere fir de Waassertransport hunn, an dofir vum Buedem ewech no uewe wuesse kënnen.

**Planzeräich Ënnerräich Gefäässplanzen (Tracheobionta)
	+ Iwwerofdeelung Somplanzen (Spermatophyta)
		- * Ofdeelung Bléieplanzen (Magnoliophyta)
		- Gymnospermen
			* Ofdeelung Palmfar (Cycadophyta)
			* Ofdeelung Nolholzplanzen (Coniferophyta)
			* Ofdeelung Ginkoplanzen (Ginkgophyta) (1 lieweg Aart)
			* Ofdeelung Gnetumplanzen (Gnetophyta) (3 Gattungen)
	+ Iwwerofdeelung Gefäässsporeplanzen (Tracheobionta)
		- * Ofdeelung Bärlapp (Lycophyta)
			* Ofdeelung Schachtelhalm (Sphenophyta)
			* Ofdeelung Far (Pterophyta)
			* Ofdeelung Urfar (Psilophyta)
* Ënnerräich Gréngalgen (Chlorophyta)
* Stamm Moosplanzen (Bryophyta)
	+ Klass Hornmoos (Anthocerotae)
	+ Klass Liewermoos (Hepaticae)
	+ Klass Lafmoos (Musci)

## Kuckt och

* Systematik vun de Bléieplanzen
* Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Plantae** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Planzen am DMOZ

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Déi véier Räicher vun den Eukaryoten** |

 |
|
Déiereräich - Planzeräich - Protisten - Pilzeräich |
# Landplanzen

D'**Landplanzen** (Embryophyta) sinn eng Grupp vu Planzen (Plantae), déi aus de Gréngalgen (Chlorophyta) entstane sinn.
Déi éischt Noweiser vun de Landplanze stamen aus dem äerdgeschichtlechen Zäitalter vum spéiden Ordovizium. Et handelt sech dobäi ëm moosähnlech Organismen.

Sämtlech Landplanzen zeechne sech duerch eng Wuessrichtung aus, déi vun der Äerdunzéiungskraaft an dem Liichtafall bestëmmt gëtt. D'Sprosse si positiv phototrop an negativ geotrop, wuessen also vum Buedem fort a Richtung Sonnenastrahlung, fir d'Wuerzelen ass d'Tendenz ëmgedréit.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Landplanzen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Tracheobionta

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Tracheobionta|  |
| Wëssenschaftlech Klassifikatioun |
| Räich |
Planzeräich |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Tracheobionta |
| *Somplanzen* *Gefäässsporeplanzen* |
|  |

D'**Tracheobionta** sinn en Ënnerräich vum Planzeräich.

## Systematik

* Tracheobionta:
	+ Iwwerofdeelung Somplanzen (Spermatophyta)
		- Ofdeelung Bléieplanzen (Magnoliophyta)
			* + Klass Liliopsida
				+ Klass Magnoliopsida
				+ Klass Rosopsida
		- Gymnospermen
			* Ofdeelung Palmfar (Cycadophyta)
			* Ofdeelung Nolholzplanzen (Coniferophyta)
			* Ofdeelung Ginkoplanzen (Ginkgophyta) (1 lieweg Aart)
			* Ofdeelung Gnetumplanzen (Gnetophyta) (3 Gattungen)
	+ Iwwerofdeelung Gefäässsporeplanzen (Tracheobionta)
		- Ofdeelung Bärlapp (Lycophyta)
		- Ofdeelung Schachtelhalm (Sphenophyta)
		- Ofdeelung Far (Pterophyta)
		- Ofdeelung Urfar (Psilophyta)

* Colling, Guy, 2005. *Red List of the Vascular Plants of Luxembourg*. Ferrantia 42. 72p., Luxembourg. [Déi aktuellst Lëscht vun de Gefäässplanzen vu Lëtzebuerg].
* Lambinon, J., L. Delvosalle & J. Duvigneaud, 2004. *Nouvelle flore de la Belgique, du Grand-Duché de Luxembourg, du Nord de la France et des régions voisines (Ptéridophytes et Spermatophytes)*. Cinquième édition. Avec la collaboration de D. Geerinck, J. Lebeau, R. Schumacker et H. Vannerom. Préface de J. Rammeloo. - Éditions du Patrimoine du Jardin botanique national de Belgique, B-1860 Meise. ISBN 90-72619-58-7. CXXX + 1167 pp.
# Somplanzen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Somplanzen| Ieselsfouss, Ieselshouf |
| Wëssenschaftlech Klassifikatioun |
| Räich |
Planzeräich |
| Ënnerräich |
Gefäässplanzen |
| Iwwerofdeelung |
Somplanzen |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Spermatophyta |
| *Bléieplanzen* *Palmfar* *Nolholzplanzen* *Ginkoplanzen* *Gnetumplanzen* |
|  |

D'**Somplanzen** (*Spermatophyta*) sinn eng Iwwerofdeelung vun de Gefäässplanzen.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Spermatophyta** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Bléieplanzen

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Bléieplanzen| Ieselsfouss, Ieselshouf |
| Wëssenschaftlech Klassifikatioun |
| Räich |
Planzeräich |
| Ënnerräich |
Gefäässplanzen |
| Iwwerofdeelung |
Somplanzen |
| Ofdeelung |
Bléieplanzen |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Magnoliophyta |
| *Liliopsida* *Magnoliopsida* *Rosopsida* |
|  |

D'**Bléieplanze** sinn déi gréisst an déi bescht erfuerscht Ofdeelung vun de Somplanzen.
Mat gutt 80 % vun alle Planzenaarte stelle si déi gréisst Grupp bei de Gefäässplanzen.

## Liewensraum a Liewensweis

D'Bléieplanzen hunn all Bléien, Som oder Friichten. Si wuessen als Beem, Traisch, Stauden oder Kraider.
Zwee Drëttel wuessen haaptsächlech an den Tropen, obwuel ee Bléieplanzen iwwerall op der Welt ka begéinen. Typescht Kennzeeche vun de Bléieplanzen ass d'Bléi, där hir Aufgab d'Fortplanze vun der Planz duerch d'Entwécklung vum Som ass.

## Systematik

Et gëtt ongeféier 600 Familljen an tëscht 200.000 an 300.000 Aarte vu Bléieplanzen.*[Quell?]*
Traditionell gesinn, gi s'an zwou Klassen agedeelt:

* d'Planze mat engem Kéngblat, **Monokotyledonen** (la: *Monocotyledoneae*)

* kuckt och: Liliopsida

* d'Planze mat zwee Kéngblieder, **Dikotyledonen** (la: *Dicotyledoneae*)

déi hirersäits och erëm an zwou Kategorien agedeelt sinn, an zwar a Planze mat zwee Kéngblieder a:

* mat enger Fou: Magnoliopsida *(de: Einfurchenpollen-Zweikeimblättrige)*
* mat dräi Fouen: Rosopsida *(de: Dreifurchenpollen-Zweikeimblättrige)*

Et gëtt verschidde Systemer fir d'Bléieplanzen z'ënnerdeelen.

Déi fir d'Wikipedia gängeg gebraucht Systematik ass déi vun der Angiosperm Phylogeny Group.

## Kuckt och

* Systematik vun de Bléieplanzen

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Bléieplanzen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Liliopsida

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Liliopsida| E Krokus (Crocus vernus ssp. albiflorus) |
| Wëssenschaftlech Klassifikatioun |
| Räich |
Planzeräich |
| Ënnerräich |
Gefäässplanzen |
| Iwwerofdeelung |
Somplanzen |
| Ofdeelung |
Bléieplanzen |
| Klass |
Liliopsida |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Liliopsida |
| Scop |
| *Alismatidae* *Liliidae* *Commelinidae* |
|  |

D'**Liliopsida** sinn eng Klass vun de Bléieplanzen.

## Systematik

D'Planze mat engem Keimblat ginn a follgenden Ënnerklassen agedeelt:

* Alismatidae
* Liliidae
* Commelinidae

Net zougeuerdent sinn d'Uerdnungen:

* Acorales mat der eenzeger Famill, de Kalmusplanzen (Acoraceae)
* Petrosaviales mat der Famill Petrosaviaceae

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Liliopsida** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Asparagales

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

Asparagales| Agapanthus africanus, Bléien |
| Wëssenschaftlech Klassifikatioun |
| Räich |
Planzeräich |
| Ënnerräich |
Gefäässplanzen |
| Iwwerofdeelung |
Somplanzen |
| Ofdeelung |
Bléieplanzen |
| Klass |
Liliopsida |
| Ënnerklass |
Liliidae |
| Uerdnung |
Asparagales |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Asparagales |
|  |

D'**Asparagales** sinn zesumme mat de Liliales an der Flora vu Mëtteleuropa déi wichtegst Uerdnung bannent der Ënnerklass vun de Liliidae.

## Systematik

Zur Uerdnung vun den Asparagales gehéiere 16 bis 24 Famillje mat 1.122 Gattungen, an iwwer 26.000 Aarten:

* Agapanthaceae
* Agavplanzen (Agavaceae)
* Ënneplanzen (Alliaceae)
* Amaryllisplanzen (Amaryllidaceae)
* Binsenlilieplanzen (Aphyllanthaceae)
* Spargelplanzen (Asparagaceae)
* Affodillplanzen (Asphodelaceae)
* Asteliaceae
* Blandfordiaceae
* Boryaceae
* Doryanthaceae
* Daglilieplanzen (Hemerocallidaceae)
* Hyazinthplanzen (Hyacinthaceae)
* Hypoxidaceae
* Schwäertliljeplanzen (Iridaceae)
* Ixioliriaceae
* Lanariaceae
* Laxmanniaceae
* Orchideeën (Orchidaceae)
* Ruscaceae
* Tecophilaeaceae
* Themidaceae
* Grasbamplanzen (Xanthorrhoeaceae)
* Xeronemataceae

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Asparagales** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

*
# Carl von Linné

| Carl von Linné |
| --- |
|  |
|  |
| Gebuertsnumm |
Carl Nilsson Linnaeus |
| Gebuer |
23. Mee 1707 Råshult |
| Gestuerwen |
10. Januar 1778 Uppsala |
| Nationalitéit |
Schweden |
| Educatioun |
Universitéit Lund, Universitéit Uppsala |
| Aktivitéit |
Botaniker, Dokter, Autobiograph, Biolog, Mykolog, Pteridolog, Bryolog, Zoolog, Entomolog, Ornitholog, Naturalist, Arachnolog, Mineralog, Taxonom, Universitéitsprofesser |
| Member vun |
Preisesch Wëssenschaftsakademie, Däitsch Akademie vun den Naturfuerscher Leopoldina, Royal Society, Schweedesch Akademie vun de Wëssenschaften, Sankt Petersbuerger Akademie vun de Wëssenschaften, Kinneklech dänesch Akademie vun de Wëssenschaften, Académie des sciences, American Philosophical Society |
| Famill |
| Bestuet mat |
Sara Elisabeth Moræa |
| Kanner |
Carl von Linné Jr. |
|
 |

De **Carolus Linnaeus** oder **Carl Nilsson Linnaeus**, an nodeem en am Joer 1762 geadelt gouf, **Carl von Linné**, gebuer den 23. Mee 1707 zu Råshult a Südschweden, a gestuerwen den 10. Januar 1778 zu Uppsala, war e schweedeschen Naturfuerscher.

Hien huet d'Taxonomie, eng binär Nomenklatur, agefouert an huet domat d'Grondlag geschaf vun der botanescher Fachsprooch. Hien huet de Linné-System vum Planzeräich agefouert.

## Liewen

De Carl Linnaeus huet seng Medezinstudien op der Universitéit zu Lund ugefaangen. Et huet dunn awer op d'Universitéit vun Uppsala gewiesselt, well do d'Botanik, säi Liblingsfach, méi grouss geschriwwe gouf. Wärend sengem Studium huet hien eng Expeditioun a Lappland gemaach, wou hien d'Planzewelt do méi genee studéiere konnt.

Wéinst dem villen Duercherneen, deen an der Andeelung vun der Planzewelt war, huet hien ugefaangen en eegene System z'entwéckelen. Dës Systematik huet hien a sengem Wierk, dem *Systema naturae* verëffentlecht.

1751 huet hien en zweet Buch erausginn, woudran hie säi System vun den Nimm virgestallt huet. No dësem System ginn haut nach d'Aarte vun de Liewewiese benannt: all Déieren a Planzen hunn en zweedeelegen Numm, wou deen éischten Deel den Numm vun der Gattung an deen zweeten den Numm vun der Aart ass.

## Kuckt och

* Systematik (Biologie)

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Carl von Linné** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

* Déi 10. Oplo vum *Systema naturae* an digitaliséierter Form
# Narzissen

Narzissen| Ouschterblummen |
| Wëssenschaftlech Klassifikatioun |
| Räich |
Planzeräich |
| Ofdeelung |
Bléieplanzen |
| Klass |
Liliopsida |
| Uerdnung |
Asparagales |
| Famill |
Amaryllisplanzen |
| Gattung | *Narzissen* |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Narcissus |
| Linné |
|  |

D'**Narzissen** (Gattung *Narcissus*) si Bléieplanzen aus der Famill vun den Amaryllisplanzen. Et gëtt ongeféier 50 Aarten, haaptsächlech an Europa an an Nordafrika. Eng vun de bekanntsten zu Lëtzebuerg ass d'Ouschterblumm (*Narcissus pseudonarcissus*), am Éislek an der Géigend vu Lellgen als **Lorblumm** bekannt, well se do ronderëm dem Lieu-dit "Lor" an de Louhecke wiisst.

## Klasséierung vun de Gaardennarzissen

Geziicht Narzisse ginn op der Basis vun hire Bléien an 12 Gruppen agedeelt:

1. Trompetten
2. Narzisse mat enger grousser Kroun
3. Narzisse mar enger klenger Kroun
4. Narzisse mat duebele Bléien
5. Triandrus
6. Cyclamineus
7. Jonquilla
8. Tazetta
9. Poeticus
10. Wëll Narzissen
11. Narzisse mat gedeelter Kroun (Kolrett)
12. Verschiddener

## Referenzen

## Kuckt och

* Lëscht vu lëtzebuergesche Planzennimm

## Biller

* D'Lorblumme bei Lellgen
* Eng Lorblumm (Lellgen)
* *Narcissus poeticus* (Rumänien)

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Narzissen** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Tribus (Biologie)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

En **Tribus** bezeechent an der Taxonomie eng Grupp vu Gattungen.

D'Kategorie iwwer dem Tribus ass d'Ënnerfamill.

De wëssenschaftlechen Numm vun engem Tribus hält an der Zoologie mat *-ini* an an der Botanik mat *-eae* op.

## Kuckt och

* Biologesch Systematik