Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Capybara

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dësen Artikel beschäftegt sech mat der Déierenaart Capybara. Fir de Verlag, kuckt wgl. Capybara Books. |

| Capybara Waasserschwäin |
| --- |
|  Capybara (*Hydrochoerus hydrochaeris*)Capybara (*Hydrochoerus hydrochaeris*) |
| **Systematik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Räich: | Déiereräich  |
| Stamm: | Chordata  |
| Klass: | Mamendéieren  |
| Uerdnung: | Knabberdéieren  |
| Famill: | Mierschwéngercher (Caviidae)  |
| Gattung: | *Hydrochoerus*  |

 |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Hydrochoerus hydrochaeris Linnaeus, 1766) |

Capybara
D'**Capybara** oder **Waasserschwäin** (*Hydrochoerus hydrochaeris*) ass eng Mamendéierenaart aus der Famill vun de Mierschwéngercher (Caviidae). Zesumme mam Panama-Capybara (*Hydrochoerus isthmius*) bilt et d'Gattung *Hydrochoerus*. Et ass dat gréisst Knabberdéier dat haut lieft.

D'Capybara wunnt a fiichte Regioune vu Südamerika an ass vum Kierperbau hier optimal u seng Liewensweis, déi sech eng grouss Zäit am Waasser ofspillt, ugepasst: Et huet Schwammhait tëscht den Zéiwen; an d'Aen, d'Oueren an d'Nueslächer sinn op enger Linn, sou datt et de Kapp bal ganz ënner Waasser zappe kann.

Erwuessen Exemplare gi vu Kapp bis Schwanz 100 bis 134 Zentimeter laang an op der Schëller 50 bis 62 Zentimeter héich, woubäi d'Weibchercher eppes méi grouss sinn. Si kënne bis zu 75 Kilogramm schwéier ginn.

Capybarae si frëndlech sozial Knabberdéieren a stelle keng Bedroung fir aner Déieren duer.

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Capybara** – Biller, Videoen oder Audiodateien |

## Referenzen
# Goldmantelziesel

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Goldmantelziesel |
| --- |
|  GoldmantelzieselGoldmantelziesel |
| **Systematik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Räich: | Déiereräich  |
| Stamm: | Chordata  |
| Klass: | Mamendéieren  |
| Uerdnung: | Knabberdéieren  |
| Famill: | Kaweechelcher  |
| Ënnerfamill: | Äerdkaweechelcher  |
| Gattung: | *Ziesel*  |
| Aart: | *Goldmantelziesel*  |

 |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Spermophilus lateralis  |

E **Goldmantelziesel** ass eng Aart aus der Famill vun de Kaweechelcher.
# Kräid (Geologie)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| N | **spéider** | **spéider** |
| Ä E R D M Ë T T E L A L T E R | **PeriodKräid** | **Iewescht** |
| **Ënnescht** |
| **PeriodJura** | **Malm** |
| **Dogger** |
| **Lias** |
| **PeriodTrias** | **Ieweschten** |
| **Mëttelsen** |
| **Ënneschten** |
| N | **éischter** | **éischter** |

D'Period vun der **Kräid** ass déi jéngst Period aus dem Äerdmëttelalter. Si huet virun ongeféier 145 Millioune Joer ugefaangen a bis viru 65 Millioune Joer gedauert.

Si steet am Zäitalter nom Jura a virum Paleogen a gëtt an zwou Epochen agedeelt: der Ieweschter Kräidepoch an der Ënneschter.

Si ass den Iwwergang vum Äerdmëttelalter an der Äerdneizäit, bei der dräi Véirels vun all de Liewewiese verschwonne sinn.
D'Grenz ass duerch d'Tounschicht definéiert, déi déi kallekräich Sedimenter vun der Kräid-Period vun deene vun der nofollgender Epoch trennt.

## Iewescht Kräidepoch

Dës Epoch huet vu virun ongeféier 99,6 bis virun 65,0 Millioune Joer gedauert.

* Maastrichtium
* Campanium
* Santonium
* Coniacium
* Turonium
* Cenomanium

## Ënnescht Kräidepoch

Dës Epoch huet vu virun ongeféier 145,0 bis virun 99,6 Millioune Joer gedauert.

* Alb
* Apt
* Barrême
* Hauterive
* Valangin
* Berrias

## Fauna a Flora

Déi gréisst Aartevillfalt vun den Dinosaurier ass entstanen. D'Bléieplanzen hunn eng Allianz mat den Insekte gebilt: si hunn hinne Pollen an Nektar ugebueden, am Géigenzug si si vun hinne bestäubt ginn.
D'Plazenta- an d'Béideldéieren hu sech vun den Urmamendéieren ofgezweigt.
Beim fënnefte Massestierwe vun der Äerdgeschicht gi bis zu dräi véirels vun allen Déieren- a Planzenaarte verluer.

### Wichteg Déieren a Planzen aus där Zäit

* Panzersaurier (*Ankylosaurus*)
* Fëschsaurier (*Ichthyosaurus*)
* Raubsaurier (*Tyrannosaurus*)
* Dräiharsaurier (*Triceratops*)
* Fächerpalm
* Bamfar

## Kuckt och

* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Kräid (Geologie)** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Paleozen

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ä E R D N E I Z Ä I T | **PeriodQuartär** | **Holozen** |
| **Äiszäitalter** (Pleistozen) |
| **PeriodNeogen** | **Pliozen** |
| **Miozen** |
| **PeriodPaleogen** | **Oligozen** |
| **Eozen** |
| **Paleozen** |
| N | **éischter** | **éischter** |

D'Epoch vum **Paleozen** war déi éischt aus der Äerdneizäit an aus der Period vum Paleogen. Si huet d'Epoch vun der Kräid viru 65 Millioune Joer ofgeléist an huet bis viru 55,8 Millioune Joer gedauert.

## Klima

## Fauna a Flora

## Ënnerdeelungen

## Kuckt och

* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Paleocene** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Eozen

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ä E R D N E I Z Ä I T | **PeriodQuartär** | **Holozen** |
| **Äiszäitalter** (Pleistozen) |
| **PeriodNeogen** | **Pliozen** |
| **Miozen** |
| **PeriodPaleogen** | **Oligozen** |
| **Eozen** |
| **Paleozen** |
| N | **éischter** | **éischter** |

D'Epoch vum **Eozen** ass déi zweeteelst aus der Äerdneizäit an aus der Period vum Paleogen. Si huet d'Epoch vum Paleozen viru 55,8 Millioune Joer ofgeléist an huet bis virun 33,9 Millioune Joer gedauert.

## Kuckt och

* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Eocene** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Oligozen

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ä E R D N E I Z Ä I T | **PeriodQuartär** | **Holozen** |
| **Äiszäitalter** (Pleistozen) |
| **PeriodNeogen** | **Pliozen** |
| **Miozen** |
| **PeriodPaleogen** | **Oligozen** |
| **Eozen** |
| **Paleozen** |
| N | **éischter** | **éischter** |

D'Epoch vum **Oligozen** ass déi jéngst vun der Period vum Paleogen an déi drëtteelst aus der Äerdneizäit. Si huet virun 33,9 Milloune Joer nom Eozän ugefaangen a bis virun 23 Millioune Joer gedauert.

## Klima

An der Epoch vum Oligozen war den Nordpol am Géigesaz zum Südpol net mat Äis iwwerdeckt. Nordamerika an Europa hunn aus tropesche Bëscher bestanen.

## Paleontologie

## Fauna a Flora

## Ënnerdeelungen

|  |  |
| --- | --- |
| Chattian | (virun ongeféier 28.4 - 23.03 Millioune Joer) |
| Rupelian | (virun ongeféier 33.9 - 28.4 Millioune Joer) |

## Kuckt och

* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Oligocene** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Miozen

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ä E R D N E I Z Ä I T | **PeriodQuartär** | **Holozen** |
| **Äiszäitalter** (Pleistozen) |
| **PeriodNeogen** | **Pliozen** |
| **Miozen** |
| **PeriodPaleogen** | **Oligozen** |
| **Eozen** |
| **Paleozen** |
| N | **éischter** | **éischter** |

D'Epoch vum **Miozen** ass déi eelst Epoch aus der Period Neogen. Si huet virun 23 Millioune Joer ugefaangen an huet bis zur Epoch Pliozen viru 5,3 Millioune Joer gedauert.

Virun hir war d'Epoch Oligozen aus der Period Paleogen.

Fréier war de Miozen déi véiert Epoch vum Tertiär, haut gëtt si awer als éischt Epoch vum Neogen ugesinn.

## Klima

D'Klima zur Zäit vum Miozen war e bësse méi waarm wéi haut. Et goufe bis wäit an England erop Krokodiller a Palmen. Dofir huet et an Australien méi gereent.

## Paleographie

## Fauna a Flora

## Ënnerdeelungen

|  |  |
| --- | --- |
| Messinian | (viru 7.246 - 5.332 Millioune Joer) |
| Tortonian | (virun 11.608 - 7.246 Millioune Joer) |
| Serravallian | (virun 13.65 - 11.608 Millioune Joer) |
| Langhian | (viru 15.97 - 13.65 Millioune Joer) |
| Burdigalian | (virun 20.43 - 15.97 Millioune Joer) |
| Aquitanian | (virun 23.03 - 20.43 Millioune Joer) |

## Kuckt och

* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Miocene** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Pliozen

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ä E R D N E I Z Ä I T | **PeriodQuartär** | **Holozen** |
| **Äiszäitalter** (Pleistozen) |
| **PeriodNeogen** | **Pliozen** |
| **Miozen** |
| **PeriodPaleogen** | **Oligozen** |
| **Eozen** |
| **Paleozen** |
| N | **éischter** | **éischter** |

D'Epoch vum **Pliozen** ass déi zweeteelst Epoch aus der Period Neogen. Si huet viru 5,3 Milioune Joer ugefaangen an huet bis d'Epoch vum Pleistozen virun 1,6 Millioune Joer gedauert.

Et ass d'Period vun de Grieser, de Steppen an de Savannen. D'Trennung vun der Entwécklungslinn vu Mënsch a Schimpans ass entstanen.

Virum Pliozen ass d'Epoch Miozen. Fréier gouf s'als lescht Epoch vum Tertiär ugesinn, direkt virum Quartär.

## Klima

## Paleontologie

## Fauna a Flora

## Ënnerdeelungen

## Kuckt och

Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Pliocene** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Äiszäitalter

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ä E R D N E I Z Ä I T | **PeriodQuartär** | **Holozen** |
| **Äiszäitalter** (Pleistozen) |
| **PeriodNeogen** | **Pliozen** |
| **Miozen** |
| **PeriodPaleogen** | **Oligozen** |
| **Eozen** |
| **Paleozen** |
| N | **éischter** | **éischter** |

De **Pleistozen** oder **Äiszäitalter** ass eng Epoch an der Äerdgeschicht déi virun 2,58 Millioune Joer ugefaangen a bis virun 11.700 Joer gedauert huet. Wärend dem Pleistozen hunn sech Äiszäiten a Waarmzäiten ofgeléist.

Den Ufank vum Pleistozen (-2.58 Mio Joer) ass duerch déi éischt Äiszäit nom Pliozen (déi lescht Epoch vum Neogen) markéiert. D'Enn vum Pleistozen (-11.700 Joer) fällt mam Enn vun der leschter Äiszäit zesummen. Nom Pleistozen kënnt den Holozen, dee bis haut dauert. De Pleistozen an den Holozen maachen zesummen de Quartär aus.

## Klima

## Paleontologie

## Fauna a Flora

## Ënnerdeelungen

## Kuckt och

* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Pleistocene** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Holozen

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ä E R D N E I Z Ä I T | **PeriodQuartär** | **Holozen** |
| **Äiszäitalter** (Pleistozen) |
| **PeriodNeogen** | **Pliozen** |
| **Miozen** |
| **PeriodPaleogen** | **Oligozen** |
| **Eozen** |
| **Paleozen** |
| N | **éischter** | **éischter** |

D'Epoch vum **Holozen** ass déi jéngst vun der Period vum Quartär. Si huet virun 11.500 Joer ugefaangen, also no der Epoch Pleistozen, an dauert nach bis haut. Fréier gouf dës Zäit och nach *Alluvium (lat. Ugeschwemmtes)* genannt.

Si fänkt mam Enn vun der leschter Äiszäit un an ass d'Zäit vum Mënsch, der Planzewelt an der Déierewelt vun haut.

## Klima

## Paleontologie

## Fauna a Flora

## Ënnerdeelungen

## Kuckt och

* Geologesch Zäitskala

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Holocene** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Landwierbeldéieren

D'Diversitéit ënnert de Landwierbeldéieren). Iewescht Rei: Amphibien. Mëttelst Rei: Mamendéieren. Ënne lénks: Reptiller. Ënne riets: Vullen.
**Landwierbeldéieren**, och nach **Tetrapoden** oder **Tetrapoda**, sinn an der biologescher Systematik d'Wierbeldéieren, déi véier Glidder (Extremitéiten) hunn. Dozou zielen d'Amphibien, d'Sauropsiden – inklusiv de Reptiller an de Vullen – an d'Mamendéieren, dorënner de Mënsch.

Am Laf vun der Evolutioun hunn e puer Gruppe Landwierbeldéieren och Gewässer an de Loftraum eruewert. Wéinst där Upassung un déi nei Liewensraim an u speziell Liewensweisen hunn net all Landwierbeldéiere véier Glidder. Schlaangen zum Beispill hunn hir Been am Laf vun der Zäit erëm verluer, a bei de Vullen hu sech déi viischt Been zu Flilleken entwéckelt. Wärend Amphibien als Larven am Waasser liewen an eréischt als erwuessen Déieren u Land ginn, sinn e puer aner Vertrieder nees zeréck zum Liewen am Waasser gaangen – entweeder deels (Pinguinen, Robben) oder komplett (Walen, Séikéi). Bei de Robbe sinn d'Féiss zu Flosse ginn, genee wéi déi viischt Féiss bei de Walen an de Séikéi, wärend déi hannescht sech zeréckentwéckelt hunn.

## Kuckt och

* Wierbeldéieren

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Landwierbeldéieren** – Biller, Videoen oder Audiodateien |
# Placentalia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dëse **Biologiesartikel** ass eréischt just eng **Skizz**. Wann Dir méi iwwer dëst Theema wësst, sidd Dir häerzlech invitéiert, aus dëse puer Sätz e richtegen Artikel ze schreiwen. Wann Dir beim Schreiwen Hëllef braucht, da luusst bis an d'FAQ eran. |

| Placentalia |
| --- |
|  Véier verschidde Placentalien, eent aus all IwweruerdnungVéier verschidde Placentalien, eent aus all Iwweruerdnung |
| **Systematik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Räich: | Déiereräich  |
| Stamm: | Chordata  |
| Ënnerstamm: | Wierbeldéieren  |
| Infraklass | Placentalia  |
| Klass: | Mamendéieren  |
| Ënnerklass | Theria  |

 |
| Wëssenschaftlechen Numm |
| Eutheria Huxley, 1880 |
| Iwweruerdnungen |
| *Afrotheria* *Euarchontoglires* *Laurasiatheria* *Niewegelenkdéieren* |

D'**Placentalia** oder *Plazentadéieren* sinn eng Infraklass vun de Mamendéieren.

## Kuckt och

* Systematik vun de Mamendéieren

## Um Spaweck

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Commons: Eutheria** – Biller, Videoen oder Audiodateien |