# Interpunctum

Scriptio continua manuscripti Vergiliani (saec. IV)
**Interpunctum** vel **interpunctio** est signum non alphabeticum, quo verbum in textu positum a proximo separatur intellectus causa. Interpuncta varia sunt, sicut **punctum** (.) quo finis periodi vel sententiae indicatur, aut **virgula** sive **comma** (,) quo fines incisionum vel membrorum inserticiorum denotari possunt. Variis linguis variae sunt interpungendi rationes, quas etiam grammatici praescriptionibus moderantur. Latine scribentis est potius usum editionum philologarum quam suae vernaculae observare. Interdum tamen commate sagaciter posito legentem ab ambiguitate defendere possumus. Si enim "Qui exiit cum fratre redit" scribamus, ambiguum est, utrum "Qui exiit, cum fratre redit" an "Qui exiit cum fratre, redit" intellegi debeat.

## De origine interpunctionis

Inscriptiones antiquissimae et manuscripta mediaevalia scriptione continua exarata sunt. Iam inter antiquos coeptum est **puncto** (·) singula verba a proximis separari, a quo *interpunctum* appellatum, nec non *interpunctio*, quo verbo etiam interpungendi actus significabatur. Praeter puncta alia quoque ornamenta, sicut hederae distinguentes, in usu erant. Postea quidem denuo scriptio continua in usum recepta est, quod usque in manuscriptis mediaevalibus haesit. Cui interpungendi usui postea substituta sunt **interspatia** vel spatia vacua inter verba posita.

## De usu interpunctorum

Interpunctio primum verbis separandis servivit. Nec non deerant signa elocutoria, quibus sententiarum verborumque ornamenta inlustrabantur, quo melius res ad declamandum dispositae intellegi possent. Quae signa cum elocutioni tum scriptioni proderant. Itaque vis et sensus *interpunctionis* extensa est ad alia quoque signa quae intellectui inservirent. In editionibus philologis haec interpungendi ratio originem trahit a manuscriptis mediaevalibus, quorum usus per saecula haesit. Attamen nonnulli exstiterunt loci, quos emendari oportet.

In hodiernis textuum Latinorum editionibus haec saltem interpunctorum genera in usu sunt:

| Nomen | Glypha |
| --- | --- |
| Punctum | `.` |
| Virgula | `,` |
| Virgula punctata sive semicolon | `;` |
| Bipunctum sive colon | `:` |
| Signum exclamationis | `!` |
| Signum interrogationis | `?` |
| Interrobang | `‽` |
| Signum reticentiae sive aposiopesis | `…` |
| Signa citationis angulata, vel guillhelmitta | `«...»` |
| Virgulae duplae | `“...”` aut `"..."` |
| Virgulae simplices | `‘...’` aut `'...'` |
| Linea obliqua | `/` |
| Linea verticalis | `|` |
| Notae parenthesis | `(` et `)` |
| Parentheses ungulatae vel flexuosae | `{` et `}` |
| Parentheses quadrae | `[` et `]` |
| Interductus (-ūs, *m.*) | `-` |
| Linea enne vel linea interposita | `–` |
| Linea emme vel linea interposita longa | `—` |
| Linea citationis | `―` |

## Notae

## Bibliographia

* Ashley J. B. & Clark R. J. (1986) Sense and punctuation at Terence, Adelphoe 141-147. *Rheinisches Museum* 129: 260-266.
* Booth, Joan (2006) Amazing grace: reading between the lines in Propertius 1.13.29-32. *Classical Quarterly* N. S. 56: 528-537.
* Gutiérrez González, Ramón (2010) An exegetical and critical note on Cic. Inv. 1, 10. *Philologus* 154: 242-254.
* Müller, Rudolf W. (1964) *Rhetorische und syntaktische Interpunktion: Untersuchungen zur Pausenbezeichnung im antiken Latein.* Dissertatio inauguralis, Eberhard-Karl-Universität.
* Parkes, M. B. (1993) *Pause and Effect: An Introduction to the History of Punctuation in the West.* University of California Press.
* Wingo E. O. (1972) *Latin punctuation in the classical age.* Mouton.