# Scriptura Iaponica

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Hanc paginam intra 3 menses augere oportet.**
Vicipaedia a die 1 Ianuarii 2016 paginas brevissimas non iam accipit. Cuique paginae opus est non carere: *1.* lemmate paginae nomine congruente; *2.* textu, qui rem definit notabilitatemque eius exprimit; *3.* fonte externo certo; *4.* nexibus internis ex hac pagina et ad hanc paginam ducentibus.
Si censes opportunius, hanc paginam in spatium nominale adumbrationum ponere potes.
Ad profundiora LA DEENFR |

 −2 *Latinitas huius paginae dubia est. Corrige si potes. Vide {{latinitas}}.*

**Scriptura Iaponica** consistit in logogrammatibus ex Sinis importatis (*kanji* dictis, Iaponice 漢字, 'litterae Sinicae'), et scriptis syllabariis, illo complexiori (*hiragana* dicto, Iaponice 平仮名 'abecedarium planum'), illoque simpliciori (*katakana* dicto, Iaponice 片仮名 'abecedarium unilaterale'?). Etiam in usu est abecedarium Latinum (*Rōmaji* dictum, Iaponice ローマ字 'litterae Romanae').

## Modus scribendi

Iaponici, ut multi populi Asiae Orientali, sententiam in dextra tabulae parte scribere et legere incipiunt. Sententia tunc ad perpendiculum perducitur. Igitur nimirum libri et documenta Iaponica "prave"? ligantur. Quod problema? saepius in mangis offendit. Qui libros edendos curant quondam imagines in speculo vertuntur, quod sane quibusdam lectoribus infensum videtur. Vocabula usitate a spatiis non separantur et in fine tabulae dividuntur, integritate verbi non obstante. Occidentalis autem scribendi modus et in textibus Iaponicis inveni potest, saepissime in scriptore qui abecedario Romano utitur.

Vide etiam paragraphum *Furigana* subtus.

## Tabulae litterarum hiragana katakanaque

### Tabula quinquaginta sonorum

Quomodo litterae hiragana scribantur
Tabula syllabarum fundamentalium in inscriptionibus saepissime inventarum (dicta *gojūon,* Iaponice 五十音 'quinquaginta soni').

Litterae hiragana usum habent in extensione verborum (話 'eloquium', 話す 'loqui' vel 'loquor', 話した 'locutum esse' vel 'loquebar') aut in scribendo verborum pro quibus non est littera kanji. Litterae hiragana etiam sunt primum scriptum quod discipuli Iaponici discunt et quibus libelli pro pueris scribuntur. Quae litterae ut formae simplices litterarum kanji crebrarum creatae sunt. Litteris katakana imprimis verba et nomina extranea scribuntur (nomen *Gaius Iulius Caesar* scribitur ガイウス・ユリウス・カエサル) et verba Iaponica dialecti (e.g. サイコ *saiko* 'egregius' in lingua iuventum). Litterae katakana ut litterae pro libris feminarum creatae sunt.

| C. | Transscriptio sec. Hepburn |  | Hiragana |  | Katakana |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| – | a | i | u | e | o | あ | い | う | え | お | ア | イ | ウ | エ | オ |
| K | ka | ki | ku | ke | ko | か | き | く | け | こ | カ | キ | ク | ケ | コ |
| S | sa | shi | su | se | so | さ | し | す | せ | そ | サ | シ | ス | セ | ソ |
| T | ta | chi | tsu | te | to | た | ち | つ | て | と | タ | チ | ツ | テ | ト |
| N | na | ni | nu | ne | no | な | に | ぬ | ね | の | ナ | ニ | ヌ | ネ | ノ |
| H | ha\*\*\* | hi | fu\* | he | ho | は\*\*\* | ひ | ふ\* | へ | ほ | ハ | ヒ | フ\* | ヘ | ホ |
| M | ma | mi | mu | me | mo | ま | み | む | め | も | マ | ミ | ム | メ | モ |
| Y | ya |  | yu |  | yo | や |  | ゆ |  | よ | ヤ |  | ユ |  | ヨ |
| R | ra | ri | ru | re | ro | ら | り | る | れ | ろ | ラ | リ | ル | レ | ロ |
| W | wa | (w)i\*\* |  | (w)e\*\* | (w)o\*\* | わ | (ゐ)\*\* |  | (ゑ)\*\* | を\*\* | ワ | (ヰ)\*\* |  | (ヱ)\*\* | ヲ\*\* |
| Ń |  |  | n |  |  |  |  | ん |  |  |  |  | ン |  |  |

(\*) Ad eum sonum exprimendum claude labia et exspira aerem.

(\*\*) Eae litterae non adsunt in usu cotidiano moderno. Evanescunt post annum 1945 praeter "wo" tantum in accusativo.

(\*\*\*) Ea littera etiam dici potest "wa" cum indicator sententiae subiecti.

### Litterae induratae et immollitae

Quaedam litterae duabus lineolis (゛,? dictis *ten ten, dakuten,* vel *nigori*) indurari aut circulo (゜,? dicto *handakuten* vel *maru*) immoliri possunt ad sonos alteros creandos.

| C. | Transscriptio sec. Hepburn) |  | Hiragana |  | Katakana |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G | ga | gi | gu | ge | go | が | ぎ | ぐ | げ | ご | ガ | ギ | グ | ゲ | ゴ |
| Z | za | ji | zu | ze | zo | ざ | じ | ず | ぜ | ぞ | ザ | ジ | ズ | ゼ | ゾ |
| D | da | ji | zu | de | do | だ | ぢ | づ | で | ど | ダ | ヂ | ヅ | デ | ド |
| B | ba | bi | bu | be | bo | ば | び | ぶ | べ | ぼ | バ | ビ | ブ | ベ | ボ |
| P | pa | pi | pu | pe | po | ぱ | ぴ | ぷ | ぺ | ぽ | パ | ピ | プ | ペ | ポ |

### Litterae fractae

| C. | Transscriptio sec. Hepburn) |  | Hiragana |  | Katakana |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| - | ya | yu | yo | ゃ | ゅ | ょ | ャ | ュ | ョ |
| K(i) | kya | kyu | kyo | きゃ | きゅ | きょ | キャ | キュ | キョ |
| S(i) | sha | shu | sho | しゃ | しゅ | しょ | シャ | シュ | ショ |
| T(i) | cha | chu | cho | ちゃ | ちゅ | ちょ | チャ | チュ | チョ |
| N(i) | nya | nyu | nyo | にゃ | にゅ | にょ | ニャ | ニュ | ニョ |
| H(i) | hya | hyu | hyo | ひゃ | ひゅ | ひょ | ヒャ | ヒュ | ヒョ |
| M(i) | mya | myu | myo | みゃ | みゅ | みょ | ミャ | ミュ | ミョ |
| R(i) | rya | ryu | ryo | りゃ | りゅ | りょ | リャ | リュ | リョ |
| G(i) | gya | gyu | gyo | ぎゃ | ぎゅ | ぎょ | ギャ | ギュ | ギョ |
| Z(i) | ja | ju | jo | じゃ | じゅ | じょ | ジャ | ジュ | ジョ |
| D(i) | ja | ju | jo | ぢゃ | ぢゅ | ぢょ | ヂャ | ヂュ | ヂョ |
| B(i) | bya | byu | byo | びゃ | びゅ | びょ | ビャ | ビュ | ビョ |
| P(i) | pya | pyu | pyo | ぴゃ | ぴゅ | ぴょ | ピャ | ピュ | ピョ |

### Litterae katakana extensae

Litteris Katakana soni in lingua Iaponica non exsistentes, sed in verbis linguae alienae inventi creare possunt.

| C. | Transscriptio sec. Hepburn |  | Katakana |
| --- | --- | --- | --- |
| – | a | i | u | e | o | ァ | ィ | ゥ | ェ | ォ |
| I |  |  |  | ye |  |  |  |  | イェ |  |
| U |  | wi |  | we | wo |  | ウィ |  | ウェ | ウォ |
| V(u) | va | vi | vu | ve | vo | ヴァ | ヴィ | ヴ | ヴェ | ヴォ |
| S(u) |  | si |  |  |  |  | スィ |  |  |  |
| Z(u) |  | zi |  |  |  |  | ズィ |  |  |  |
| S(i) |  |  |  | she |  |  |  |  | シェ |  |
| Z(i) |  |  |  | je |  |  |  |  | ジェ |  |
| T(i) |  |  |  | che |  |  |  |  | チェ |  |
| T(e)/T(o) |  | ti | tu |  |  |  | ティ | トゥ |  |  |
| D(e)/D(o) |  | di | du |  |  |  | ディ | ドゥ |  |  |
| T(u) | tsa | tsi |  | tse | tso | ツァ | ツィ |  | ツェ | ツォ |
| H(u) | fa | fi |  | fe | fo | ファ | フィ |  | フェ | フォ |
| S(y) |  |  | syu |  |  |  |  | スュ |  |  |
| Z(y) |  |  | zyu |  |  |  |  | ズュ |  |  |
| T(y) |  |  | tyu |  |  |  |  | テュ |  |  |
| D(y) |  |  | dyu |  |  |  |  | デュ |  |  |
| F(y) |  |  | fyu |  | fyo |  |  | フュ |  | フョ |

## Index litterarum kanji selectarum

Litterae kanji plerumque fundamentum verbi faciunt. Tam numerosa sunt ut in pagina unica tabula omnium creari non potest. Iaponici anno 1850 litteris kanji cotidiane utuntur.

Cuique litterae kanji sunt duo modi legendi, dicti *onyomi* (音読み 'modus legendi soni') aut *on* et *kunyomi* (訓読み 'modus legendi instructionis') aut *kun*. Modus *on* est sonus litterae ex lingua Sinica in antiquo importatus (igitur saepe non sonus litterae in Sinica hodierna). Modus *kun* est sonus litterae Iaponicus. Modus *on* plerumque in combinationibus litterae, modus *kun* e contrario littera sola usum habet.

Hic sunt quaedam exempla.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Littera** | **Translitteratio On / Kun** | **Significatio** | **Littera** | **Translitteratio On / Kun** | **Significatio** |
| 美
  | bi / -
  | *pulchritudo* | 愛
  | ai / -
  | *amor* |
| 父
  | fu / chichi
  | *pater* | 母
  | bo / haha
  | *mater* |
| 娘
  | jō / musume
  | *puella*, *filia* | 日
  | nichi / hi
  | *dies* |
| 木
  | boku / ki
  | *arbor* | 力
  | ryoku / chikara
  | *vis* |
| 陽
  | yō / hi
  | *sol* | 神
  | shin / kami
  | *Deus* |

 |

### Furigana

Furigana (Iaponice 振り仮名 'litterae aspectus') sunt litterae hiragana paulae quae praeter litteras kanji positae earum expressionem explicant. Hoc factum est litteris kanji insolitis ut lector sciat quomodo eas exprimat.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 英 | え い |
| 国 | こ く |

 | aut modo scribendi occidentali |

|  |  |
| --- | --- |
| えい | こく |
| 英 | 国 |

 |

Sic lector potest cognoscere verbum Iaponicum pro *Anglia* ut *eikoku* exprimendum esse.

## Litterae perversitatis

Littera hentaigana *ro* (forma solita est ろ), forma litterae kanji 路.
Hentaigana (Iaponice 変体仮名 'litterae perversitatis', verbi 変態 *hentai* 'perversus' simile sonat) sunt veteres litterarum formae, quas pauci Iaponici legere possunt.