Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vibrissae

Vibrissae in naribus hominis
Vibrissae - *Felis catus*.
**Vibrissae**, sive **vibracae**, sunt "pili in naribus hominum, dicti quod his evulsis caput vibratur," ut scribit Paulus Diaconus in epitome librorum Festi *De verborum significatu*.

Vibrissae in rostro *Phocae vitulinae*
Vibrissae nunc etiam dicuntur de longis pilis in lateribus rostri multorum mammalium, qui sensum tactûs adiuvant.

## Notae

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vicimedia Communia** plura habent quae ad **vibrissas** spectant (Nasal hair, Vibrissae). |
# Caecum

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Cave: notitiae huius paginae nec praescriptiones nec consilia medica sunt.** |

Tractus gastrointestinalis hominis cum **caeco** rubro picto

**Intestinum caecum** sive **caecum** sive **orbum** seu **monoculum** (graece τυφλὸν ἔντερον de τυφλός "caecus" + ἔντερον "intestinum") est pars intestini, accurate ab ore prima sectio intestini crassi, quae in homine circa 6-8 cm patet. In animalibus autem herbivoris caecum usque ad unum metrum metiri potes.
In homine iacet caecum in latere dextro pelvis prae musculum iliacum. In fine inferiore eius clauso ("caeco") appendix vermiformis inserta est, cui est longitudo novem circiter centimetrorum et positio inter individua valde variabilis. In fine superiore (vel versus anum sito) invenitur valvula ileocaecalis, quae ileum, ultimam sectionem intestini tenuis, de intestino crasso separat et refluxum contenuti inhibet.

## Nexus externus

* De caeco apud charité.de

## Notae

|  |  |
| --- | --- |
| stipula | *Haec stipula ad medicinam spectat. Amplifica, si potes!* |

Apparatus digestorius

|  |  |
| --- | --- |
| Pars superior |
Os • Labia oris et buccae (Cavum oris • Dentes • Glandulae salivariae • Lingua) • Pharynx • Oesophagus • Stomachus • Iecur • ductus choledochus • Vesica biliaris • Pancreas
 |
| Pars inferior |
Intestinum • Intestinum tenue (Duodenum • Ieiunum • Ileum) • Intestinum crassum (Caecum • Colon ascendentem • Colon transversum • Colon descendentem • Colon sigmoideum • Rectum) • Anus
 |
# Intestinum

**Intestinum** est membrum corporis hominis ac multorum animalium et pars apparatus digestorii. In homine adulto intestinum circiter octo metra in longitudinem patet.

## Partes intestini

Intestinum est divisum in partes tres:

* Intestinum tenue, quod constitutum est ex
	+ Duodeno;
	+ Ieiuno;
	+ Ileo;
* Intestinum crassum, quod invicem constat ex
	+ Appendice vermiformi;
	+ Caeco ;
	+ Colo (ascendente, transverso, descendente et sigmoideo);
	+ Recto

## Nexus interni

* Hernia

|  |  |
| --- | --- |
| stipula | *Haec stipula ad medicinam spectat. Amplifica, si potes!* |

Apparatus digestorius

|  |  |
| --- | --- |
| Pars superior |
Os • Labia oris et buccae (Cavum oris • Dentes • Glandulae salivariae • Lingua) • Pharynx • Oesophagus • Stomachus • Iecur • ductus choledochus • Vesica biliaris • Pancreas
 |
| Pars inferior |
Intestinum • Intestinum tenue (Duodenum • Ieiunum • Ileum) • Intestinum crassum (Caecum • Colon ascendentem • Colon transversum • Colon descendentem • Colon sigmoideum • Rectum) • Anus
 |
# Glis

---

**Animalia** — Chordata

Classis : Mammalia
Ordo : Rodentia
Familia : Gliridae
Subfamilia : Glirinae
Genus : Glis
Brisson, 1762
Species : G. glisGlis glis*
(Linnaeus, 1766)
Palaeontologia

2.58–0 m.a.: Pleistocaenum > Recens
pЄ

Є
O
S
D
C
P
T
I
K
pg
n

↓

Conservationis status

LC

Vigens (IUCN 3.1)
Synonyma
\**Sciurus glis* Linnaeus, 1766
* *Myoxus glis* (Linnaeus, 1766)

Territorium

Habitationes *Gliris gliris*

Glis est genus rodentium familiae Gliridarum, cuius nunc exstat una sola species, Glis glis. Per magnam partem Europae occidentalis habitat. Glis est animal muri simile, maius tamen, in arboribus degens, et totam fere hiemem hibernatione fruens somno simili; quo tempore cum aut nullo, aut exiguo certe cibo utetur, pinguescit tamen ut cum maxime.

Glis fuit olim in deliciis cenarum, adeo ut vivaria glirium habere mos fuerit, quae *gliraria* dicta; et saginandi causa in doliis, singulari ad id ratione factis, includerent. Itaque legibus sumptuariis constitutis, glires quoque, ut glandia, conchylia et peregrinae aves, interdicti.

Eorum condiendorum rationem docet Apicius:

> Glires: isicio porcino, item pulpis ex omni membro glirium trito, cum pipere, nucleis, laser, liquamine farcies glires, et sutos in tegula positos mittes in furnum aut farsos in clibano coques.
>
>

## Notae

## Nexus externi

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Situs scientifici:**  • ITIS • NCBI • Biodiversity • Encyclopedia of Life • IUCN Red List • Fossilworks • INPN France |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vide **"*Glirem glirem*"** apud **Vicispecies**. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vicimedia Communia** plura habent quae ad Glirem glirem spectant. |

 *Haec pagina verba incorporat ex Aegidii Forcellini* Lexico Totius Latinitatis*, 1775. Versio interretialis*
# Eusocialitas

Tumulus isopterorum: isoptera eusocialitatem aevo Iurassico evolverunt, abhinc annorum plus quam 145 milliones.
**Eusocialitas** (Graece εὖ 'bonus' + socialis) est altissimus socialitatis animalium gradus, cui sunt tres proprietates maximi momenti: curatio fetuum (progeniebus aliorum singulorum non exclusis), imminentes intra coloniam adultorum aetates, et divisio laborum in greges regignentes et non regignentes. Divisio laborum quidem efficit greges praecipuos intra societatem animalem qui aliquando ordines appellantur. Eusocialitas ab omnibus systematibus socialibus distinguitur quia singuli saltem unius ordinis facultatem saltem unius modi agendi aliorum singulorum in alio ordine propriam plerumque amittunt.

Apes fetum una curant.
Colonia *Iridomyrmicum purpureorum* congregantur.
*Heterocephalus glaber est una e duabus speciebus eusocialiabus inter Bathyergidas.*
Eusocialitas in quibusdam insectis, crustaceis, et mammalibus fit. Plerumque observatur et investigatur in Hymenopteris (formicis, anthophilis, vespis) atque in isopteris. Cuique coloniae sunt variationes ordinis: reginae maresque regignentes partes solorum regignentium agunt, cum milites operaeque una ad efficiendum locum feturae prosperum laborent. Praeter hymenoptera et isoptera sunt duo vertebrata eusocialia inter rodentia: *Heterocephalus glaber* et *Fukomys damarensis.* Nonnullae squillae, sicut *Synalpheus regalis,* etiam sunt eusociales. E. O. Wilson postulavit ipsos homines esse eusociales, sed multi biologi evolutionarii eius argumenta disputaverunt, qui affirmant hominibus non esse divisionem laboris regignentis.

*Eusocial,* nomen adiectivum Anglicum, a Suzanne Batra anno 1966 introductum est, quae hoc vocabulum ad mores nidificandi in apibus subfamiliae Halictinarum describendos adhibebat.

## Nexus interni

* Animalia solitaria
* Gyne
* Oecologia
* Pheromonum
* Stigmergia

## Notae

## Bibliographia

* Batra, Suzanne W. T. 1968. Behavior of Some Social and Solitary Halictine Bees within Their Nests: A Comparative Study (Hymenoptera: Halictidae). *Journal of the Kansas Entomological Society* 41(1): 120–133.
* Crespi, Bernard J., et Douglas Yanega. 1995. The Definition of Eusociality. *Behavioral Ecology* 6: 109–115. doi:10.1093/beheco/6.1.109.

## Nexus externi

* Eusociality in naked mole-rats.
* International Union for the Study of Social Insects.
# Nepotismus

**Nepotismus** immodestia est pro propinquis aut amicis, ad praebendum et commoda et diaconias et munera. Meritocraticis in systematibus, nepotismus corruptio putatur. Nihilominus, homines per historiam hac methodo usi sunt, et parvae familiares societates sive negotia et gubernationes institutaque (velut Ecclesia Catholica). In qua ultima crebrum appellare "nepotes" nothos erat et aliqui papae cardinales filios et alios propinquos designavere.

## Notae
# Complexus histocompatibilitatis maior

Molecula complexus histocompatibilitatis maioris (classis I), pars membranae cellulae haud acris depicta. In statu activo molecula complexus extracellulariter posita est.
**Complexus histocompatibilitatis maior** (**CHM**) sive **antigenum leucocytorum humanum** (**ALH**) pars systematis immunitatis est locus geneticus proteinorum, **molecularum CHM** dictarum, *proprietates* alienarum molecularum ostendentium, ut lymphocyti T eas cognoscant, ut alienae moleculae istis proprietatibus ornatae aut statim aut denuo intrantibus, iterum ope cellularum T vel cellularum B (cellularum memoriae immunitatis) destruantur. Locus ex diversis genis compositus est.

Tres classes descriptae sunt

* Classis I — superficie fere omnium cellularum, non erythrocytorum superficiebus
* Classis II — superficie modo cellularum systematis immunitatis
* Classis III

In hominibus invenitur gena CHM in chromosomate 6.

## Gena CHM

Complexus histocompatibilitatis maior (CHM) est *collectus plurium genorum*, in hominibus omnia gena haec complexuum histocompatibilitatis maiorum in chromosomate sexto locata sunt. Ista gena sunt nominata, directione ab centromero ad telomerum:

* classis I: HLA-DPβ, HLA-DPα, HLA-DQβ, HLA-DQα, HLA-DRβ, HLA-DRα
* classis III: C4, CFB, C2
* classis II: HLA-B, HLA-C, HLA-A

Nomen CHM ad ordinem hunc respondet: Nominatur "HLA-", deinde nomine geni, e.g. DR beta: "DRB". Exemplum: HLA-DQB\*03:02:01:08

## Proteina (moleculae CHM)

Moleculae complexus histocompatibilitatis maioris sunt *producta genetica genorum CHM*.

## Notae

## Nexus interni

* Ioannes Dausset

## Nexus externi

* Definitio CHM **(Anglice)**

|  |  |
| --- | --- |
| stipula | *Haec stipula ad biologiam spectat. Amplifica, si potes!* |
# Pheromon

**Pheromon** (-onis, *m.*; sicut hormon), vel fortasse **pheromonum**, est odoramentum semiochemicum ex plurimorum animantium glandulis fragrans, quod inter eiusdem generis animantia tale aliquid communicat, cuius vi et effectu in animantibus hoc signale odorabile recipientibus quaedam animi corporisve adfectio nascatur. Pheromones, prout animantia adfecta se praebent, in varias classes dividi possunt, sicut pheromones monitores, pheromones congregales, pheromones sexuales, pheromones vestigatores, etc.

## De etymologia

Anno 1959 Petrus Karlson et Martinus Lüscher, biochemici Germanici, novum terminum biologicum introduxerunt, quem Anglice *pheromone* appellabant. Quod vocabulum ex verbis Graecis φέρειν 'ferre' et ὁρμᾶν 'incitare' composuerunt. Quibus verbis adlatis imprimis notionem 'cito transferendi' indicare voluerunt, nam vocabulum commenticium \**pherormone* expressis verbis repudiaverunt, quod pheromones, quamvis certam similitudinem haberent, reapse non hormones essent.

## Notae

## Bibliographia

* Karlson, Peter & Lüscher, Martin (1959a): Pheromones: a New Term for a Class of Biologically Active Substances. *Nature* 183: 55–56
* Karlson, Peter & Lüscher, Martin (1959b): The Proposed Biological Term 'Pheromone'. *Nature* 183: 1835
# Morphina

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Cave: notitiae huius paginae nec praescriptiones nec consilia medica sunt.** |

Morphina.
Haec commentatio de medicamento narrat. De alia significatione videatur Morphinae.
**Morphina** (Nomen Nonproprietarium Internationale) (sub paene centum nominibus mercatoriis venumdata) est alcaloides et medicamentum analgesicum opioideum?📝“Opioides”? (vide -oides) “Opiatum”?, principale in opio. Habetur in medicina clinicali res sine qua non analgesicorum. Sicut alia opioidea, inter quae oxycodonum, hydromorphonum, et diacetylmorphina (heroina), morphina in systemate nervoso centrali ad mitigandum dolorem recte agitur.

**Morphina**
Fructus papaveris nuper rasus laticem fert.
Responsum locale a **morphina** in venam iniecta per liberationem histamini effectum
Chemica **morphinae** structura - Spina benzylisoquinolini viridis monstratur.
Eadem structura rectis dimensionibus tribus monstrata; spina caerulea monstratur.
Ampulla **morphinae** et acus integra pro usu proximo e bello mundano secundo
Biosynthesis **morphinae**
Morphina dependentiae magnopere favet, quia tolerantia et psychologica dependentia rerum cito nascuntur, quamquam dependentia physiica post nonnullos menses fieri potest. Tolerantia depressionis respiratoriae et euphoriae rapidius crescit quam tolerantia analgesiae, multique patientes doloris chronici ergo portione constante nonnullos annos sustinentur. Effectus autem celerius inverti possunt dolore per hyperalgesiam ingravescente.

Morphina est opiatum abundantissimum in opio inventum, latex siccatus ex immaturis *Papaveris somniferi* fructibus. Primum fuit elementum activum e planta purificatum. Quod est unum ex saltem quinquaginta alkaloideis nonnullorum generum in opio stramento papaverum, et aliis rebus ex papaveris deductis inventorum. Primarius morphinae fons est extractio chemica ex opio.

Morphina prima anno 1804 a Friderico Sertürner excocta est, quae late creditur primum decoctum alkaloidei herbacei naturalis. Sertürner id distribuere coepit anno 1817, et Merck id in commercio venumdare coepit anno 1827. Merck eo temopre parva medicamentarii officina erat. Morphina latius adhibebatur post acum hypodermicum anno 1857 inventum. Sertürner rem *morphium* primum appellavit, e Morpheo (Graece Μορφεύς), deo Graeco somniorum, quia somnum efficere solet.

Morphina in ordinis mundi sanitarii indicem exemplarem medicamentorum essentialium recepta est.

## Nexus interni

* Opioidum
* *Ningen Shikkaku*, fabula, in qua protagonista morphinam usque ad depedentiam pessimam utitur

## Notae

## Nexus externi

* "Morphine," druginfo.nlm.nih.gov (U.S. National Library of Medicine: Drug Information Portal)
* "Morphine bound to proteins," www.ebi.ac.uk )Protein Data Bank)
* "Morphine and Heroin," www.periodicvideos.com (The Periodic Table of Videos, University of Nottingham)
* (Vimeo) "Intravenous morphine loading," vimeo.com
# Commensalismus

Minuta invertebrata phoretica super *Pseudolynchiam canariensem* vehuntur.
**Commensalismus** est coniunctio symbiotica inter binos organismos ubi alius beneficium luctatur, alio nec adiuto nec nocito. Commensalismus ergo distinguitur ab mutualismo, quo ambo organismi beneficium lucrantur, et parasitismo, quo alius organismus adiumentum ex alio excipit.

## Genera

Sicut omnes coniunctiones oecologicae, commensalismi vi temporisque spatio inter se variant—ab symbiosibus intimis diuturnisque ad coniunctiones breves exilesque per media. Vox *commensalismi* primum adhibita est ut describi alii animalis usus cibi non optati ab alio, sicut animal quae cadaver comedit postquam alii animalis fames expletur.

In phoresia, quidam organismus se adfigit ad alium ut transportetur. Hoc praecipue implicat arthropoda, quorum exempla sunt insecta subclassis Acarina classis Arachnidarum et insecta (sicut scarabaei, muscae, et apes), pseudoscorpiones et mammalia (Durden 2001) vel scarabaei, et millipedae in nidis avium (Tajovy et al. 2001). Phoresia sit obligata vel facultativa (ab circumiecto inducta).

In inquilinismo, quidam organismus alio utitur pro domicilio. Exempla sunt plantae epiphytica (sicut Orchidaceae) qui super arbores habitant, et aves qui in foraminibus in arboribus habitant.

In metabiosi, quidam organismus re ab alio creata utitur post alii mortem. Exemplum est quaelibet multorum crustaceorum superfamiliae Paguroidea, quae conchis gastropodum utuntur ut sua corpora protegant.

## Nexus interni

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vicimedia Communia** plura habent quae ad **commensalismum** spectant. |

* Epibion
* Phoresis (biologia)
* *Remora,* piscis phoreticus

## Bibliographia

* Benzing, D. H. 1980. *Biology of the Bromeliads.* Eureka Californiae: Mad River Press.
* Durden, Lance A. 2001. Pseudoscorpions Associated With Mammals in Papua New Guinea. *Biotropica* 23(2):204–206.
* Tajovy, Karel, et al. 2001. Millipedes (Diplopoda) in birds’ nests. *European Journal of Soil Biology* 37:321–323.