Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Полифония

**Полифония** (поли... грекче phone – добуш, үн) – музыканын көп добуштуу түрү, бир нече добуштун кошулуп үн чыгарышы. Полифония өзүн жараткан добуштардын тең бирдей угулушунда пайда болот. Полифонияга маанилеш термин – контрапункт. Ырчылардын же аспаптардын добуштарынын айкалышы, шайкештиги ал добуштардын чогуу угулушун жөнгө салуучу гармония мыйзамдарына баш иет. Полифония гомофониялык-гармониялык көп үндүүлүктөн (добуштуулуктан) айырмаланат. Полифония чыгармада кеңири өөрчүтүлүүчү эркин обондук добуштардын биригишинен куралат. Полифониядагы добуштардын обондук-тематикалык мазмунуна жараша кошумча добуштуу Полифония имитациялык (тууроочу) жана карама-каршы добуштуу деп бөлүнөт. 12–13-кылымда полифониянын формалары (фуга, фугетта, канон, хорал, пассакалья) кыйла өзгөрүлгөн. Полифония орус, украин, грузин эл чыгармаларында көп кездешет. Полифонияны музыкада колдонуп, анын формаларын өркүндөтүп, анын классикалык үлгүлөрүн жаратышкан композиторлор: Ж. П. Палестрина, И. С. Бах, Г. Ф. Гендель, кийин В. А. Моцарт, Л. ван Бетховен, М. И. Глинка. 20-кылымда орус композиторлору И. Ф. Стравинский, Н. Я. Мясковский, С. С. Прокофьев, Д. Д. Шостакович полифонияны кеңири пайдаланышкан. М. Абдраев, А. Түлөев, К. Молдобасанов, М. Бегалиев ж. б. сыяктуу кыргыз композиторлорунун чыгармаларында да полифония көп кездешет.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
# Данте Алигьери

**Данте Алигьери** (15. 5. 1265, Флоренция – 14. 9. 1321, Равенна) – италян акыны, италян адабий тилин түзүүчү. Европада италян тилиндеги романдаштырылган биринчи автобиографиялык «Жаңы турмуш» деген чыгарма жазган (1292). Д. Флоренциянын коомдук турмушуна активдүү катышканы үчүн эки жолу өлүм жазасы өкүм кылынган. 1304–07-ж. жазылган «Элдик тил жөнүндө» (латын тилинде), «Той» трактаттары – италян тилиндеги философиялык прозанын үлгүсү. «Монархия жөнүндө» деген саясий трактатында дүйнөлүк монархия идеалын жактайт. Үч бөлүктөн («Тозок», «Күнөөдөн арылуу», «Бейиш») жана жүз ырдан турган «Ажайып комедия» (1307–21) Дантенин чыгармачылыгынын туу чокусу, орто кылымдын поэтикалык энциклопедиясы болуп эсептелет. Акындын чыгармачылыгы европа маданиятынын өнүгүшүнө да зор таасир тийгизген. «Ажайып комедиясы» кыргыз тилине которулуп, айрым үзүндүлөрү жарык көргөн.

## Чыгармалары

* Дүйнөлүк поэзиянын антологиясы. Б., 2004.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргызстан:энциклопедия
* Елина Н. Данте. М., 1965; Голенищев-Кутузов И. И. Данте и всемирная литература [Сб. статей]. М., 1967; Данченко В. Т. Данте Алигьери. Библиографический указатель рус. переводов и критич. лит-ры на рус. яз., 1762–1972. М., 1973.
# Сеонг Дже-Ги

**Сеонг Дже-Ги** (корей. 성재기 成在基) (11 Сентябрь 1967, Тэгу, Түштүк Корея — 26 Июль 2013, Сеул, Түштүк Корея )— түштүк кореялык адам укуктарын коргоочу активист, либерализм багытындагы ойчул жана коомдук ишмер.

Ал Түштүк Кореяда жарандык укуктар, коомдогу теңчилик жана адам эркиндиктери боюнча маселелерди көтөрүп чыккан ишмер катары белгилүү болгон.

## Тышкы шилтемелер

* *Suicide performance and journalist ethics* News Dongah *(англ.)*
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews 2013.07.27  (англ.)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08  (англ.)
* South Korean channel films suicide Archived 2013-08-01 at the Wayback Machine  (англ.)
* In memoriam 2013:Sung Jae-ki Archived 2014-04-07 at the Wayback Machine (France)
* Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación (Español)
* Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión (Español)
# Америкалыктар

**Америкалыктар** — 1) АКШнын негизги калкы. Жалпы саны 281,4 млн адам (2000). Америкалыктар америка вариантындагы англис тилинде сүйлөшөт. Алардын көпчүлүгү протестанттар (баптисттер, методисттер), ошондой эле католиктер, иудаисттер, мусулмандар. 16-кылымда Европадан испандар, англичандар, француздар, голландиялыктар ж. б. Түндүк Америкага көчүп барып отурукташып, жергиликтүү индейлерди чет жакаларга сүрүп чыгарышкан. 18-кылымдын аягында америкалык улуттун негизин англиялык колониячылдардын урпактары түзгөн. 19-кылымдын 1-жарымында АКШда иммиграция күчөгөн, европалыктар, өзгөчө Ирландия, Франция ж. б. өлкөлөрдөн келгендердин саны өскөн. 1846-48-ж-дагы Америка-Мексика согушунан кийин мексикалыктар, 1861-65-жылдагы жарандык согуштан кийин афроамерикалыктар, 20-кылымдын башталышында индейлер Америкалыктардын курамына кирген. 1860-ж. иммигранттар АКШнын калкынын 13-14%ин түзсө, 1910-ж. 40%ке жакынын түзгөн. Аларга каршы 20-кылымдын 20-ж. иммиграциялык тыюу салуучу мыйзамдар чыгарылган. 1-дүйнөлүк согуштан соң иммигранттардын саны кескин кыскарып, аларга ар тараптан кысымдар көрсөтүлө баштаган. Ушуну менен АКШ аймагына эркин кирүү доору аяктаган жана ассимиляция процесси тереңдеп, этностор аралык консолидация күч алган. Бүгүнкү күндө Америкалыктар ар түрдүү расадагы этностордон куралган, жалпы улуттук патриоттук сезими күчтүү калк катары саналат. Азыркы Америкалыктардын көпчүлүгүн (69%) европалыктар (немистер - 15,2%, ирландиялыктар 10,8%, англичандар - 8,7%, италиялыктар - 3%) түзөт, ошондой эле Америкадагы эң чоң расалык топ испан-америкалыктар: мексикалыктар (7,3%), пуэрторикалыктар (1,2%), кубалыктар (0,4%) ж. б. Алардын көпчүлүгү АКШнын түштүк жана батыш бөлүгүндө, Калифорнияда жана Техаста (50%) жашашат. «Кара» А. (афроамерикалыктар) түштүк штаттарда элдин 12,3%ин түзөт. Азиялыктар менен аралашуусунун негизинде келип чыккан Америкалыктар 10,2 млн, кытайлар (2,4 млн), филиппиндер (1,8 млн), индиялыктар (1,7 млн), вьетнамдар (1,4 млн), кореялыктар (1 млн), япондуктар (796 миң адам) ж. б. Алар АКШнын Калифорния жана Гавайи штаттарында жашашат. Индейлер (чирок, навахо, чокто, сиу, оджибве - чиппева ж. б.) жана Аляскалык аборигендер (эскимос, алеуттар) - 2,5 млн адам; индейлер АКШнын түштүгүндө элдик санынын 31% ин жана батышында 43%ти түзөт, мындан сырткары шотландиялыктар (4,9 млн), норвегиялыктар (4,5 млн), арабдар (1,2 млн), чехтер (1,2 млн), датчандар (1,4 млн), голландиялыктар (4,5 млн), орустар (2,6 млн), украиндер (0, 9 млн) жашашып, өнөр жайларда, тейлөө тармактарында, илимий мекемелерде ж. б. иштешет. Улуттук майрам катары Эгемендүүлүк күнү (4-июль), Энелер күнү (майдын 2-жекшембиси) ж. б. майрамдалат. 2) Америка континентинде жайгашкан өлкөлөрдүн калкы да америкалыктар деп аталат.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1