Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Аалыкан Төрө

|  |
| --- |
| Аалыкан Төрө **өзбекчө: Alixon Toʻra Shokirxoʻja oʻgʻli уйгурча: ئېلىخان تۆرە** |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Желек | Чыгыш Түркстан Республикасынын президенти |

 |
| 12.11.1944 — 16.6.1946 |
| Андан кийинки: | Акматжан Касым |
|   |
| Дини: | Ислам |
| Туулган жери: | Токмок, Орусия империясы |
| Кесиби: | саясатчы, акын, окумуштуу |
|

**Аалыкан Төрө** — саясатчы, акын, тарыхчы, жазуучу, экинчи Чыгыш Түркстан Республикасынын 1-президенти.

Ал Токмокто төрөлүп, 1920-жылы Советтер Союзунан качып, Чыгыш Түркстандагы Кашкарга келген.

## Жарык көргөн китептери

* **Түркстан кайгысы**, Ташкен: Шарк басмасы, 2003 (тарыхый/өзүнүн өмүр баян)

## Булактар
# Италян тили

**Италян тили** – Италия жана Сан-Марино мамлекеттеринин расмий тили.
Швейцариянын жана Ватикандын расмий тилдеринин бири.
Италян тилинде АКШ, Түштүк Америка мамлекеттеринде (өзгөчө Бразилия, Аргентина), Франция, Сомали, Бельгияда жашаган италян эмигранттары сүйлөшөт. Италян тили роман тил тобуна кирет. Үч диалектиге (Түндүк, борбордук, түштүк) бөлүнөт. Башка роман тилдерине караганда фонетикалык жагынан латынга жакын. Сөздөрү көбүнчө ачык муундан турат. Италян тилинде зат атоочтун сан жана этиштин жак, чак, ыңгай категорияларынын маанилери флексия аркылуу берилет. Жазуусу латын графикасынын негизинде. 14-кылымда Данте бүткүл Италия үчүн жалпы адабий тил идеясын киргизип, 16–17-кылымдарда италян адабий тили нормага салынган.

*
* Италиялык мектепте кол жазма курсив
*

## Колдонулган адабияттар

### Китептер

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5
* Canepari, Luciano (1992). *Il MªPi – Manuale di pronuncia italiana* (in Italian). Bologna: Zanichelli. ISBN 978-88-08-24624-0. CS1 maint: Unrecognized language (link)
* Berloco, Fabrizio (2018). *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*. Lengu. ISBN 978-8894034813.
# Аккорд

**Аккорд** (фр. аccord, лат. accordo - макулдашуу, үндөшүү) ― ар кандай бийиктиктеги бир нече добуштардын бир убакта үндөшүүсү. Аккорд деп адатта добуштары терция добуш аралыгында жайгашкан же жайгашууга мүмкүн болгон үндөштүк аталат. Түрдүү аталыштагы добуштардын аккорд курамына кирген санына жараша үч үндүк (3 добуш), септаккорд (4), нонаккорд (5) ж. б. болот.

## Булактар

* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
# Мажор

**Мажор** (латынча major – чоң, улуу) – добуш катарынын туруктуу баскычтары чоң үч үндөштүктү (1, 3, 5 баскыч) түзгөн лад. Мажор минорго тескерисинче шаңдуу, көтөрүңкү үн чыгарат. Мажордун минорго карама-каршылыгы музыкадагы маанилүү эстетикалык каражаттардын бири. Мажордун гармониялык, мелодикалык, накта (табигый) ж. б. түрлөрү бар.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
# Энгармонизм

**Энгармонизм** (гр. enarmonios - тендештик) - добуштарды салыштырууда бирдей бийиктиктеги, аталыштары ар башка аттардагы (мис., до-диез - ре-бемоль; ми-диез - фа - соль-бемоль у. с. ж. б.) добуштардын бирдейлиги, ошондой эле энгармониялык жактан бирдей интервалдар (мис., кичи терция жана кеңейтилген секунда ж. б.), аккорддор, тоналдуулуктар ж. б.

## Колдонулган адабияттар

* «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
# Тоника

**Тоника** (франц. note tonigue - тоникалык нота, ладдын негизги добушу) - тоналдуулуктун, негизги добуштун аталышын тактоочу негизги тон жана үндөштүк; добуш катарынын добуштары дайыма тартылуучу борбордук баскыч.

## Колдонулган адабияттар

Алагушов, Балбай. Кыргыз музыкасы: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактору Үсөн Асанов. – Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. – 400 бет. -ISBN 9967-14-016-X.
# Субдоминанта

**Субдоминанта** (лат. sub — астында, dominans (dominantis) үстөмдүк кылуучу). Адамга көптөгөн нерселер, кубулуштар таасир этет. Көптөгөн стимулдардын бири мээге көбүрөөк таасир этип, мээнин бир бөлүгүн күчтүү кылат. Мындай бөлүк үстөмдүк деп аталат, ал эми анча күчтүү эмес бөлүгү субдоминанта деп аталат. Мээнин борборундагы дүүлүктүрүүнүн бөлүктөрү, б.а. доминанта жана субдоминанта, бири-бирин алмаштырып, алмашып турат.