Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Карта

**Карта** (гр. chartes – жазууга пайдалануучу папирус барагы же түрмөгү) – 1) жер бетинин, жылдыздуу асмандын же алардын айрым бөлүктөрүнүн кичирейтилип, математикалык жактан аныкталып жана жалпыланып, шарттуу белгилер менен тегиздикке (кагазга жана башка) түшүрүлүшү; маалыматтары картанын темасына жана милдетине жараша болот; мисалы, географиялык карталар, жылдыз карталары. Карта салыштырмалуу түп нускасына окшош, масштабы, ачык түшүнүктүүлүгү, баяндамалуулугу менен илимий билим берүүдө география, геология, геофизика, социология жана башка Жер жана коом жөнүндөгү илимдерде чындыктын сүрөттүү үлгүсүн берет, ошондой эле багыттоочу жана маалымат берүүчү каражат болуп эсептелет; 2) бланка; 3) оюн картасы.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
# Бертран Рассел

**Рассел Бертран** (18. 5. 1872, Уэльс, Треллек -2.2. 1970, Уэльс, Пенриндайурайт) – англиялык философ, логик, математик, социолог, коомдук ишмер. Англиялык неореализмдин жана неопозитивизмдин негиздөөчүсү; объективдүү идеализмден субъективдүү идеализмге өткөн. Математиканы логикалык жактан негиздөө максатында логиканын дедукциялык-аксиомалык түзүлүшүн өнүктүргөн. Математикалык логиканын негизин түзгөн. «Математиканын негиздери» (1–3-том, 1910–13) эмгегинин автору (А. Уатхед менен бирге). Пагуош кыймылынын демилгечилеринин бири. Адабият боюнча Нобель сыйлыгынын (1950) лауреаты.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
# Куралдуу күчтөр

Куралдуу күчтөр.
**Куралдуу күчтөр** – эларалык укук жагынан алып караганда, мамлекеттердин такай аракеттеги (жөө аскер, аскер-деңиз, аскер-аба ж. б.) убактылуу (кошуундар, партизандар, көтөрүлүшчүлөр) аскердик курамдары. Жалдануучулар К.к. түшүнүгүнө жатпайт. Эларалык укуктарга ылайык, ага карата куралдуу колсалуу болгон учурда гана мамлекет өзүнүн К. к-үн жеке жана жармакташ коргонуу иретинде колдоно алат. БУУнун Уставынын жоболорун эске алуу менен, эларалык жетекчиликтин же башкаруунун астында аракеттенген улуттук аскер бирикмелери эларалык К. к-гө кирет. БУУнун Уставынын 51-статьясына ылайык түзүлгөн БУУ К. к-ү, коопсуздук боюнча аймактык уюмдарынын К. к-ү жана бириккен К. к-ү да ошондой күчтөрдөн болуп саналат.

## Колдонулган адабияттар

* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
# Валюта

**Валюта** (ит. valuta, сөзмөсөз – баа, нарк) – 1) мамлекеттин акча тутумунун негизин түзгөн акча бирдиги (м.: КР акча бирдиги – сом); 2) мамлекеттин акча тутумунун түрү (алтын В-сы, кагаз В-сы); 3) чет өлкөлөрдүн акча белгиси (банкнот, казына билети, тыйын), эларалык эсептешүүлөрдө колдонулуучу (чет өлкө В-сы) кредиттик жана төлөм документтери (вексель, чек ж. б.) (кара: ошондой эле Валюта баалуулуктары).

## Колдонулган адабияттар

* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
# Арал

«Арал» боюнча талабыңыз бул жакка багытталат; кошумча караңыз башка маанилери.
Мадагаскар.
**Арал** - кургактыктын төрт тарабы суу менен чулганган бөлүгү. Материктен чаканыраак болот. Топтошуп жайгашкан аралдар архипелаг деп аталат (мисалы, Малайя, Канадалык Арктика архипелагдары жана башка). Пайда болушу боюнча материктик (материктен бөлүнүп калган), жанар тоо жана коралл (шуру) аралдары болуп бөлүнөт. Дарыялар менен көлдөрдө арал шилендилерден жана эрозиянын аракетинен пайда болот. Дүйнөдөгү ири (400 миң км2ден ашкан) аралдар: Гренландия, Жаңы Гвинея, Мадагаскар, Калимантан, Баффин Жери жана башка.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1