Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сахароза

Сахароза.
Сахароза.
Сахароза.
**Сахароза** (кызылча канты, камыш канты) С12Н22О11, мол. масс. 342,3 – D-глюкоза жана D-фруктоза калдыктарынан турган углевод, дисахариддер тобуна тийиштүү a-глюкопиранозил-(1®2)-b-фруктофуранозид:

Сахароза – өсүмдүк эң көп таралган дисахариди; өзгөчө С. кант камышынын сабактары жана кант кызылчасынын азык тамыры бай. С. - татаал көп кырдуу формадагы түссүз кристаллдар, d415 1,5879; балкып эрүү t 185-186°С, [a]=+66,53. С. 200 о С жогорку температурада ысытса ажырайт (бул процесс карамелизация деп аталат). Сууда жакшы эрийт, абсолюттук метил жана этил спирттеринде эрибейт. Суу-спирт аралашмасында С. эригичтиги аралашмада суунун көбөйүшү менен жогорулайт. Уюлдуу эмес органикалык эриткичтерде эрибейт; анилинде, пиридинде, этилацетатта, амилацетатта, балкып эриген фенолдо, суюк аммиакта жай эрийт. С. калыбына келтирбөөчү олигосахарид. К-талар жана b-фрукто-фуранозидаза ферментинин таасири алдында D-глюкоза жана D-фруктозага чейин гидролизденет. Щелочтор менен гидролизге учурабайт. Щелочтуу жана щелочтуу жер металлдар менен алкоголяттарга окшош сахараттарды пайда кылат. Сахараттарга кальций оксидин таасир этсе, эркин С. бөлүнүп чыгат. С. начар к-та. рКа=3 ×10-13. Диазоурацил менен мүнөздүү спецификалык реакцияны берет (көк түстү) жана С. сапаттык аныктоодо колдонулат. С. сандык аныктоосун физ. жана физ.-хим., массалык, рефрактометрдик, поляриметрдик жана башка методдор менен өткөрүшөт. С. көпчүлүк өсүмдүктөрдөн синтездик ыкма менен аны түзгөн моносахариддер алынган. С. ө. ж. масштабында кант камышынан, кант кызылчасынан, ошондой эле башка канттуу өсүмдүктөрдөн алынат.

## Колдонулган адабияттар

* Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6
# Маршал

**Маршал** (немецче marah — ат, scalc – малай) – 1) орто кылымда Францияда королдун ат багарынын наамы. 12-кылымдан королдун жан сакчыларын, ат күзөтчүлөрүн жана атканаларын башкаруучу сарай ак сөөгү. 13–15-кылымда король аскерлеринин бир бөлүгүнүн командачысы; 2) көп өлкөлөрдүн куралдуу күчтөрүндө жогорку аскердик наам маршал наамы Францияда 16-кылымда пайда болгон. 19-кылымда Испания, Туркия, Италия жана Японияда, 20-кылымда айрым Европа өлкөлөрүнө маршал наамы киргизилген. Пруссия (кийин Германияда), Австрия (кийин Австрия-Венгрияда) жана Россияда маршал генерал-фельдмаршал, Улуу Британияда фельдмаршал наамына тең болгон. СССРде 1935-жылдан Советтер Союзунун Маршалы, 1943-жылдан Башкы маршал жана авиация маршалы (артиллерия, сооттанк, инженердик жана байланыш аскерлеринин) наамдары болгон; 3) Польшада кээ бир жарандык кызматтагы адамдын наамы (Сейм маршалы, Сеймдин вице-маршалы).

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
# Унаа каражаты

Унаа каражаты
**Унаа каражаты** – 1) КР бажы мыйзамдарында контейнерлер ж. б. унаа жабдуулары менен кошо, эларалык жүргүнчүлөр менен товарларды ташып жеткирүү үчүн колдонула турган аргандай каражаттар; б) жол менен адамдар менен жүктү же жабдууларды ташып жеткирүүгө арналып, ага орнотулган түзүлүш.

## Колдонулган адабияттар

* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
# Сахарави

**Сахарави** (араб. صحراويون‎ ṣaḥrāwīyūn) — Сахара чөлүнүн батыш бөлүгүндө жашаган эл.

|  |
| --- |
| Сахарави |
|
ПОЛИСАРИО фронтунун аял согушкерлери  |
| Мамлекеттер жана аймактар |
|
Бардыгы: 750 миң адам 🇪🇭Батыш Сахара — 300 миң (тарыхий мекени)
 Марокко
— 221 миң
 Алжир — 184 миң (качкындар)
  Мавритания — 26 миң (качкындар)
 Испания — 12 миң
 |
| Тили | **хассания** (араб тилинин жергиликтүү варианты), араб (адабий тили), бербер, испан
 |
| Дини |
сүннөттөр (малики мазхабы), суфилер
 |
| Расалык тиби |
европеоид
 |
| Тууган элдер |
маврлар, берберлер
 |

Жалпы саны 750 миң адам.

анын ичинде:

Батыш Сахара (тарыхый мекени) — 300 миң;

Марокко — 221 миң;

Алжир — 184 миң (качкындар);

Мавритания — 26 миң (качкындар);

Испания — 12 миң.

## Этимологиясы

Араб тилинен ṣaḥrāwīyūn деген сөз «чөлдөн бирөө» деп которулат. Башка тилдерде ал окшош же башка жолдор менен айтылат:

бербер тилдеринде: صحراوةṢeḥrawa, Iseḥrawiyen, Aseḥrawi, Aneẓrofan;

англ.: Sahrawi, Saharawi;

франц.: Sahraoui;

итал.: Saharaui, Sahraui;

порт.: Saaráuis, Sarianos, Saarianos;

исп.: Saharaui, Saharauita.

## Тилдер

* **Хассания** (араб тилинин жергиликтүү варианты);
* Араб тили (тилдин адабий формасы жазуу үчүн гана колдонулат);
* Бербер тилдери;
* Испан тили.

## Дин

Исламдын сүннөт багытындагы малики мазхабын карманышат. Суфий избасарлары да бар.

## Чарбалык иштер

Негизги кесиби — көчмөн малчылык (төө, кой, эчки). Оазистерде зайтун, финик, инжир өстүрүү. Туз өндүрүү (салттуу ыкмалар менен).

## Тарых

Азыркы аймактын байыркы калкы — көчмөн берберлер.

Арабдардын басып алуу мезгилинде азыркы аймакка Ислам динин берберлер өздөрү тараткан.

Жергиликтүү калк жаңы динди жана араб маданиятынын айрым элементтерин кабыл алган. Бирок араб тилине өтүү процесси узакка созулган. Себеп: араб калкынын аздыгы.

Кээде бербер уруулары жергиликтүү бийликти өзгөртүүгө жана өз династияларын же мамлекеттерин түзүүгө умтулган диний лидерлердин айланасына биригишкен. Алар Альморавиддер династиясын орнотууга жана Альморави мамлекетин түзүүгө катышкан.

1884-1975-жылдары аймак Испаниянын Рио-де-Оро колониясы болгон. Элдик боштондук кыймылынын натыйжасында Испаниянын колониялык режими кулаган. Бирок 1975-жылдын аягында бул аймакты Марокко жана Мавритания басып алган.
Оккупанттарга каршы куралдуу күрөшкө Полисарио Фронтунун аскердик-саясий кыймылы жетекчилик кылган.
1976-жылы 27-февралда
**Сахара Араб Демократиялык Республикасы** жарыяланды.
1979-жылы Мавритания бул аймактан аскерлерин чыгарып кеткен. Мавритания территориялык дооматтардан баш тартты жана жаңы мамлекеттин көз карандысыздыгын тааныды (1984). Марокко бийликтеринин репрессиялары көп сандаган качкындарга алып келди.

## Булактар

*

*  Archived 2023-03-20 at the Wayback Machine