Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тип

**Тип** (грек тилинен tupes – изи, формасы, үлгүсү) – бир нерсенин кеби деген мааниде) – адабият жана искустводо белгилүү бир чөйрөдөгү, коомдогу, социалдык катмардагы индивидуалдуу көрүнүш-төрдүн, адамдардын жалпыланган образы. Тип конкреттүү кишинин жалпыга таандык белгилеринин көрсөтүлүшү, Типтүүлүк, Типтүү образ.

1. форма – маанилүү сапаттык белгилери менен айырмаланган бир нерсенин түрү: үлгү, тиги же мунун модели;
2. изилденген реалдуулукту типтерге ажыратуунун бирдиги;
3. кандайдыр бир мүнөздүү касиетке ээ адам, адамдардын тобунун чыгаан өкүлү айрым алганда:

Катмардын, улуттун, заманынын; (биологияда) – 1) жаныбар системасындагы жакын класстарды бириктирген жогорку таксономиялык категория. терминин 1825-ж. француз илимпозу А. Бленвиль киргизген. Түрдүү Т-тин көлөмү ар башка, мисалы, былпылдактар тиби 5000ге, погонфорлор тиби 100гө жакын түрдү камтыйт.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

## Колдонулган адабияттар

* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Социалогия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004
# Дуэль

**Дуэль** (фр. duel, лат. - duellum - согуш дегенден) - эрегишкен эки адам бир биринин чакырыгы боюнча болгон эрөөл, таймаш.
Дуэль шартын белгилөөдө кастапшандар же алардын өкүлдөрү (секунданттары) Дуэльге чыгуу салтын сактаган.

Формалдуу түрдө Дуэльге тыюу салынганы жана ага катышкандар жазаланганы менен орто кылымдарда ал кыйла кеңири тараган.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
# Коло доору

Коло доору (Кытайда).
**Коло доору** — болжол менен биздин заманга чейинки 4-миң жылдыктан 1-миң жылдыктын башына чейинки тарыхый маданий мезгил. Бул учурда маданий борборлордо колодон, эмгек шаймандарын жана согуш куралдарын жасоо өнүккөн. Түштүк Иран, Түркия жана Месопотамиядан биздин заманга чейинки 4-миң жылдыкка таандык эң байыркы коло куралдар табылган. Кийинчерээк коло куралдары Египетте (биздин заманга чейинки 4-миң жылдыктын аягынан), Индияда (биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын аягынан), Кытайда (биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын ортосунан) жана Европада (биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктан) пайда болгон. Америкадагы Коло доорунун өзүнчө тарыхы бар. Перу жана Боливиянын аймактары кийинки тиуанаку маданияты деп аталган (биздин замандын 6-10-к.) металлургиянын борбору болгон. Биздин заманга чейинки 1-миң жылдык ченде Африкада да коло иштетүү болгондугу шексиз. Коло доорунун калдыктары КМШнын бардык аймагында кездешет. Бул жерлерди мекендеген уруулар Батыш Европадагыдай эле алгачкы коомдук түзүлүштө жашаган. Орто Азиянын түштүк-батышында отурукташып, дыйканчылык менен кесип кылган уруулар коло иштетүү жагынан жогорку деңгээлге жетишкен. Коло доору Казакстан, Сибирь, Орто Азиянын мал чарбачылык жана дыйканчылык менен кесип кылган урууларында биздин заманга чейинки 17-14-кылымда тараган. Чүй өрөөнүнүн Сокулук, Садовый кышаарынан, Кочкордун Шамшы коктусунан табылган коло куралдар жана «кенч» буюмдар Кыргызстандын аймагында биздин заманга чейинки 12-8- кылымда Коло доорунун өзгөчө күчтүү өнүккөндүгүн айгинелейт.

## Дагы караңыз

* Кыргызстандагы коло доору
* Темир доору

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9