Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1-июль

|  |
| --- |
|  ← **июль** → |
| Дш | Шш | Шр | Бш | Жм | Иш | Жк |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026-ж. |

**1-июль** же **текенин бири** — Григорий календары боюнча жылдын 182-чи күнү (толук жыл боюнча 183-чү күн). Жылдын аягына чейин 183 күн бар.

*

 Кыргызстан — Салык кызматкерлеринин күнү
Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн 2006-жылы 12-апрелинде №262-токтому менен бекитилген. Бул күн аталган кызматтын кызматкерлеринин өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүшүнө кошкон салымы үчүн белгиленип келет.
Кыргыз Республикасынын Салык кызматы 1990-жылы Каржы министрлигинин башкармалыгынын алдында негизделген. 2005-жылдын 14-апрелиндеги президенттин буйругу менен Мамлекеттик салык кызматы өкмөттүн карамагына өткөн

* Армения — Прокуратура кызматкерлеринин күнү.
* Болгария — Жаштардын жулия майрамы.
* Бурунди — Көз карандысыздык күнү.
* Гана — Республика күнү.
* Канада — Канада күнү.
* Канада Ньюфаундленд — Эскерүү күнү.
* Лесото — Үй-бүлө күнү
* Молдавия — Салык кызматынын күнү.
* Руанда — Көз карандысыздык күнү
* Сомали — Союз күнү.
* Суринам — Эркиндик күнү.
* Түркия — Деңиз-аскерлеринин күнү.
* Украина — Архитектура күнү.
* Улуу Британия, Виргин аралы — Аймактык күн.

## Булактар
# Серб тили

Серб тили.
**Серб тили** (сербча: српски језик) - славян тилдеринин бири. Болгар, македон, словен, хорват жана босний тилдери менен бирге түштүк-славян тилдер группасына кирет. Кээде серб, хорват жана босняк тилдерин бириктирип, бирдиктүү серб-хорват тили деп эсептешет. Негизинен Сербияда, Черногорияда, Босния жана Герцеговинада, Хорватияда таралган. Алипеси кирил жана латын ариптеринин негизинде. Экөө тең бирдей колдонулат.
# Албан тили

|  |  |
| --- | --- |
| Расмий аталышы: |
Shqip /ʃcip/
 |
| Өлкөлөр: |
Албания, Сербия, Черногория, Түндүк Македония, Грекия, Түркия, Италия
 |
| Расмий статусу: |  Албания  Түндүк Македония  Косово (жарым-жартылай таанылган)
**Аймактык расмий тил**
 Италия  Румыния  Черногория
**Сербия: Косово жана Метохия

 Central European Free Trade Agreement
 |
| Колдонгондордун жалпы саны: |
7 600 000
 |
| **Классификациясы** |
| Түрмөгү: |
Евразия тилдери
 |
|
Инди-европа бүлөсү
Палео-Балкан тилдери |
| Жазылышы: |
Латынча (Албан ариби)
 |
| **Тилдер коду** |
| ISO 639-1: |
sq
 |
| ISO 639-2: |
alb (B); sqi (T)
 |
| ISO 639-3: |
sqi, aln, aae, aat, als
 |

Албан тилинин жайылуу аймагы
**Албан тили** (расмий тилде аталышы: *Gjuha shqipe* ) — Албандардын жана Албания Республикасынын мамлекеттик тили. Индевропа тилдеринин тобуна кирет. Болжол менен палеобалкан тилдеринен (мүмкүн, иллирий тилинен) өнүккөн болуу керек. Жазуу эстеликтеринин эскилери 15-кылымга таандык. Негизги диалектилери: гег (түн.) ж-а тоск (түш.) 19-кылымдын аягында түзүлгөн, азыркы албан адабий тилинде аталган диалектилик айырмачылыктар сакталган. Жазуу системасы латын алфавитинде, граммат. түзүлүшү - флективдүү. Албан тилинде синтетикалык түзүлүш басымдуулук кылат, лексикасында роман, славян, жаңы грек, түрк тилдеринен кирген сөздөр көп.

• Үлгү текст

Të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe në të drejta. Ata kanë arsye dhe ndërgjegje dhe duhet të sillen ndaj njëri tjetrit me frymë vëllazërimi.

• Котормосу

Бардык адамдар эркин жана кадыр-баркы жана укуктары боюнча бирдей төрөлүшөт. Алардын акыл-эси жана абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиледе болуш керек.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
# Геральдика

Геральдика.
**Геральдика** (соңку латынча heraldus – жарчы), герб таануу тарых илиминин көмөкчү тармагы. Жалпы эле гербдерди (өзгөчө тамгалары же белгилери бар тарыхый эстеликтерди) изилдеп, айрымалоочу тарыхый булак. Гербдер пайда болгонго чейин найза, желек, тыйын, медалдардын беттерине ар кандай тотемдик сүрөттөр түшүрүлгөн. Бирок бул сүрөттөр ирээтсиз, баш аламан, ар кандай абалдарда тартылган.

11–12-кылымдардан мындай айырмалоочу белгилердин гербге системалуу түрдө өтүшү европалык рыцарлардын арасында башталат. Буга өзгөчө крест жүрүштөрүнөн кийин чыгыштын таасири тийген. 14-кылымдан тартып Европа өлкөлөрүндө герольдин мекемелери пайда болот. Ал мекемелер геральдиканын авторлорунун укугун каттоочу мамлекеттик органга айланган. Россияда геральдика башынан эле мамлекеттик болуп калыптанган (17-кылым).

Геральдиканын өнүгүшү Петр Iнин ишмердүүлүгү менен байланышкан. 1792-жылы Герольдмейстр кеңсеси уюшулуп, кийин негизги функциясын сенаттын герб бөлүмүнө өткөргөн. 1918-жылы бул бөлүм Ленинграддын тарых архивинин гербдик музеи аталган. Европада 1-жолу Берлинде 1706-жылы Геральдика кафедрасы ачылат. Россияда Геральдика кафедрасы 1726-жылы ачылган. Геральдика археология, нумизматика, сфрагистика, өзгөчө генеалогия сыяктуу тармактар менен тыгыз байланышта өнүгүүдө.

## Колдонулган адабият

* “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003.
* “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”.
* “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”.
* “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
* “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

## Интернеттик шилтемелер
# Амитоз

**Амитоз** (а... жана mitos - жип) – интерфазалык ядронун хромосомаларды үзбөй туруп, байламта жолу менен түз бөлүнүшү. Бул кубулуш митоздон тышкары жүрөт. Амитоз клетканын толук бөлүнүшү менен коштолушу мүмкүн. Айрым учурда цитоплазма бөлүнбөстөн, ядронун бөлүнүшү менен эле бул кубулуш токтойт да, эки же андан көп ядролуу клеткалар пайда болот. Амитоз ар кандай адистешкен, жоголууга мажбур болгон ткандарда кездешет. Айрыкча сүт эмүүчүлөрдүн түйүлдүк кабыкчасынын клеткаларында көп жүрөт. Амитоз жолу менен пайда болгон бала клеткалар кайра митоздук циклге кошула албайт. Анда ядро жөнөкөй бөлүнөт.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
# Спирогира

Спирогира.
**Спирогира**  (лат. Spirogyra) - тузсуз, азыраак туздуу сууларда кездешүүчү көп клеткалуу, жип сыяктуу бир, эки же бир нече тасма түрүндөгү спиралдык хроматофорлуу жашыл балыр. Вегетативдик жана коньюгация жолу менен көбөйөт.

## Колдонулган адабияттар

* Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
# Шумгуя

*Orobanche amethystea*.
**Шумгуя** (лат. Orobanche, L. 1753) – шумбия тукумундагы өсүмдүк уруусу. Төмөн жагы түймөктүү, бутактанган же жалгыз сабактуу чөп. Жалбыраксыз, сабакка кезектешип жайгашкан майда түрпүчөлүү. Түтүкчө гүлдөрү машакча же калемче топ гүлгө чогулуп, сабактын учунда жайгашкан гүлдөрү сансыз. Чөйчөкчөсү коңгуроодой, бири-бирине биригип өсөт. Гүлдөрү эки эриндүү, жээги беш айчыктуу, мала кызыл, ак, мала көгүш-кызыл, көк түстүү, аталыгы – 4, энелиги – 1. Мөмөсү 4 уялуу кутуча. Татаал түзүлүштүү, гүлдүү чөп өсүмдүктөрдүн митеси, алардын тамырына жармашып өсүп, алардан азык затты түймөгү же чокмору аркылуу сорот. Айыл чарба өсүмдүктөрүнө бир кыйла зыян келтирет. Ш-нын 150 түрү субтропикте, түндүк жарым шардын мелүүн областтарында таралган. Кыргызстанда 20 ашуун түрү өрөөндөн тартып бөксө тоолорго чейинки жерлердеги өсүмдүктүүлүктүн бардык курамында кездешет.

## Колдонулган адабияттар

* Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4
# Гинецей

**Гинецей** - (грекче gynе – ургаачы, oikion – үй, турак жай) – гүлдөгү бир же көп энеликти пайда кылуучу мөмө жалбыракчалар. Гүлдүн репродукциялык бөлүгү. Мөмө жалбыракчасынын ар биринен өзүнчө энелик пайда болсо, апокарптык гинецей (магнолия, байчечекей, чымылдык), эволюция процессинде бир нече мөмө жалбыракчалары биригип өсүп, бир энеликти пайда кылса ценокарптык гинецей деп аталып, анын негизги үч тиби бар: синкарптык (жоогазын жана лилия), паракарптык (апийим, бадыраң, ашкабак) жана лизикарптык. Бир нече мөмө жалбырактын биригип өсүшүнөн пайда болгон гинецей татаал энелик деп аталат.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
# Танаптуулар

Танаптуулар.
**Танаптуулар** (лат. Radiolaria) — жалгыз клеткалуу жандыктардын бир классчасы.

## Колдонулган адабияттар

* А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9

Калып:Bio-stub
# Тагал тили

**Тагал тили** – тагалдардын тили. Филиппин Республикасынын расмий эки тилинин бири. Австронезия тил уясынын индонез тобуна таандык. Жазмасы латын алфавитинин негизинде калыптанган.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
# Неотропиктик флористикалык царство

Неотропиктик флористикалык дүйнө.
**Неотропиктик флористикалык дүйнө** (Neotropis) - Түштүк Американын көпчүлүк бөлүгүн, ошондой эле бүтүндөй Борбордук Американын жана ага жанаша жаткан тропик аралдарды камтыйт. Флорасы абдан бай жана ар түрдүү, айрыкча мезофилдик токой өсүмдүктөрү басымдуулук кылып, палеотропиктик флористикалык царствонун флорасы менен тектеш. Ошондуктан Неотропиктик флористикалык царствого бири-бирине жалпы мүнөздүү сүттикендер көптөгөн тукумдарга (лаврлар, чалкандар, бомбакстар, сүттикен, сапиндер ж б) жана 450гө жакын жалпы урууларга ээ. Неотропиктик флористикалыкдүйнө Африка менен болгон миграциялык байланышы үчүнчүлүк мезгилдин башталышына чейин созулушу мүмкүн. Анткени, ага далил катары бормелийлер тукумунун бардык түрлөрү тропик Америкада бир түрү Африкада өсөт. Ошондуктан миграция палеотропик райондордон неотропик райондорго эле жүрбөстөн, тескерисинче жүргөндүгү жөнүндө да жыйынтык чыгарууга болот.
Неотропиктик флористикалык дүйнө 5 областка бөлүнүп, аларга Кариб, Амазонка, Бразилия, Гвиана бөксө тоолору жана Анд тоолору кирет.

## Колдонулган адабияттар

* Биология: Энциклопедиялык окуу куралы / Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш А. Токтосунов (төрага) ж. б. — Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - 2004. 504 б. ISBN 9967-14-022-4