Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Энциклопедия

Ноутбук "Encyclopediaда" Википедия барагын, анын жанында үйүлгөн томдордун жана *Encyclopædia Britannicaсынын* ачык барагын көрсөтүп турат.
**Энциклопедия** (грек. *enkyklios paideia* - илимдин бардык тармагынан окутуу) — илим-билимдин же практикалык иш-аракеттин айрым бир (тармактуу Энциклопедия) же бардык тармагы (универсал Энциклопедия) боюнча маанилүү маалымат камтыган илимий же илимий-популярдык адабияттын бир түрү.

Ал ар бир доордун илими менен маданиятынын деңгээлин гана көрсөтүү эмес, өзүн түзүп жаткан тап мүдөөсүн көздөө милдетин да аткарат. Түзүлүшү боюнча Энциклопедия алфавиттик (материал алфавит тартиби боюнча жайгашат) жана систематикалык деп айырмаланат. Көлөмүнө жараша шарттуу түрдө чоң (ондогон томдуу), кичине (10-12 т.). кыскача (4-6 т.) жана Энциклопедиялык сөздүк деп аталчу 1-3 томдук Энциклопедияларга бөлүнөт. Алардын ар бири атайын иштелип чыккан тематикалык план жана еөз тизме боюнча даярдалат.

«Энциклопедия» термини антикалык доордо жалпы билим берүүчү предметтердин (грамматика, риторика, диалектика же логика, геометрия, арифметика, музыка, астрономия) жыйындысын туюнткан. Бирок кадимки Энциклопедиянын түзүлүшү жаңы мезгилге таандык. Анын тунгуч туундусу- 1751-80-ж. Францияда Д. Дидро менен Ж. Л. Д’Аламбердин редакциясында чыккан «Энциклопедия же Илимдин, искусствонун жана кол өнөрчүлүктүн түшүндүрмө сөздүгү».

17-кылымдын 2-жарымынан Европанын өнүккөн өлкөлөрунүн баары, 19-кылымдын 2-жарымында АКШ өз алдынча Энциклопедия чыгарууга киришкен. Алардан белгилуүлөрү: 1975-ж. 15-басылышы чыккан «Британия энциклопедиям.», «Эспаса» аттуу 80 том итальян энпиклопедиясы (1908-30, 1930-33).

## Булактар

* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.
# Серб-хорват тили

Серб-хорват тили (2006) —
     Серб тили
     хорват тили
     босний тили
     черногориялык тили
**Серб-хорват тили** - сербдердин, хорваттардын, черногориялыктардын жана мусулман боснийлердин тили.

Славян тилдерин түштүк тобуна кирет. Штокав, чакав, кайкав деген үч негизги диалектиси бар. Эң байыркы жазма эстелиги 12-кылымга таандык. Азыркы адабий тили 19-кылымдын биринчи жарымында штокав диалектисинин элдик говорлорунун негизинде калыптанган. Серб-хорват тили эки алфавит колдонот: орус азбукасы сымал кириллица жана реформаланган латын алфавити - латиница.

## Колдонулган адабияттар

* Колдонулган адабият Тил энциклопедиясы / Түз.А. А. Джапанов: Оңд., толукт., кайрадан 2-бас. - Б.: Турар, 2010. -548 б. ISBN 978-9967-44-24-9
# Симбиоз

Өсүмдүктөрдөгү симбиоз.
**Симбиоз**( грек. συμ- — «бирге, биргелешип» и βίος — «жашоо») — ар кандай түрдөгү организмдин узакка же дайыма биргелешип жашоосу. Симбиоз өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, өсүмдүк менен жаныбардын, жаныбарлар менен микроорганизмдердин ортосунда болот. Көп учурда симбиоз эки жакка тең пайдалуу.

## Өсүмдүктөрдөгү симбиоз

Өсүмдүктөрдө болуучу симбиозго татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдүн тамыры менен козу карындын ортосундагы микориза мисал боло алат, ошондой эле чанактуу өсүмдүктөр менен түймөк бактериялардын симбиоз кеңири белгилүү.

## Жаныбарлардагы симбиоз

Жаныбарлардагы симбиозго качкын рак менен актиниянын бирге жашоосу кирет. Актиния рактын үлүл кабыгына жабышып жүрөт, анын калган тамагы менен азыктанат.

## Адам менен жаныбардагы симбиоз

Мындан тышкары адам жана жаныбарлар менен микроорганизмдердин ортосундагы симбиоз кеңири таралган. Айрым бактериялар адамдын ичегисинде жашап, адамдын жашоосуна керектүү витаминдерди бөлүп чыгарат. Жаныбарлар менен өсүмдүктүн симбиозна курт-кумурскалар менен ачыткы козу карындын бирге жашоосу мисал болот.

## Комменсализм

Бактериялар, козу карындар курт-кумурсканын денесинде жашап, анын эсебинен тамактануу менен алардын организминдеги зат алмашууга, башкача айтканда кант жана башкалар кошулмалардын ажырашына катышып, ага пайда келтирет. Чогуу жашагандардын бири экинчисине зыян келтирбей убактылуу же дайыма жашоосу комменсализм деп аталат.

## Симбиоз — мителик

Эгерде Симбиоздо жашагандардын бири экинчисине зыян келтирсе антагонисттик Симбиоз — мителик деп аталат. ,

## Колдонулган адабияттар

Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
# Батискаф

**Батискаф** - (гр. bathes терең жана skаphos кеме) океандын, деңиздин тереңдигин изилдөөчү өзү жүрмө түзүлмө. Ал жеңил (калкыма) тулкудан жана 1-3 кишилик болот шар түрүндөгү ички гондоладан турат. Электр кыймылдаткыч кыймылга келтирген калактуу буралгынын (винттин) жардамы менен жылат. Экипаж, башкаруу аппаратурасы, байланыш радио станциясы, телефон, телекөрсөтүү камерасы жана илимий приборлор гондолага, электр кыймылдаткычы, аккумулятор, жарык кылгыч, теңдеш жүктөр (балласттар) тулкуга жайгаштырылат. Биринчи батискафты швейцариялык окумуштуу О. Пиккар 1948-ж. куруп, сыноодон өткөргөн. 1960-ж. Анын уулу Ж. Пиккар жана Д. Уолш «Триест» батискафы менен Тынч океандагы Мариана кобулунун түбүнө (11 миң м тереңдикке) жеткен.

## Колдонулган адабияттар

* «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
# Мариана кобулу

Мариана кобулу.
**Мариана кобулу** – Дүйнөлүк океандын эң терең жери. Тынч океандын батыш бөлүгүндө, Мариана аралдарынан чыгыш жана түштүккө карай кетет. Тереңдиги 11 022 мге чейин, узундугу 1340 км, орточо жазылыгы 59 км. Капталдары тик (7–9°), таманы тегиз, туурасы (1–5 км), босоголор менен тереңдиги 8–11 кмге жеткен бир нече туюк депрессияга бөлүнөт.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7
# Жер титирөө

Жер титирөөнүн эпиборбору (1963-1998).
**Жер титирөө, Зилзала** – табигый күчтөрдүн таасиринен жер бетинин термелиши.

Жер титирөөнүн көбү тектоникалык процесстердин натыйжасында, айрымдары жанар тоолордун атылышынан, чандасы жер көчкүдөн келип чыгат. Жылына Жер шарында Жер титирөөлөрдүн саны жүз миңдеп саналат. Алардын көпчүлүгү анчалык катуу болбогондуктан, адамга анча сезилбейт. Орто эсеп менен жылына бирден кыйратуучу Жер титирөө болуп турат да, шаар-кыштактар талкаланып, адамдар зыянга учурайт. Жер титирөө башталган жер астындагы зона Жер титирөөнүн очогу деп аталат. Мында жер катмарларынын чегинде узак убакыт бою жыйналган потенциалдык энергиянын бошонуу процесси жүрөт.

Очоктун жер астындагы борбору гипоборбор, анын тик багыт бонча жер бетиндеги тушу эпиборбор деп аталат. Гипоборбор менен эпиборбордон бардык тарапка Жерди титиреткен толкундар таралат. Жер титирөөнүн очогу жер астындагы ар кандай тереңдикте пайда болот, көпчүлүгү 20–30 км, кээде гана жүздөгөн кмге жетет. Жер титирөөнүн күчү 12 баллга чейинки Жер титирөөнү билгизме шкала боюнча аныкталат.

Гаитидеги жер титирөө, 2010 (Порт-о-Пренс).
Ал жер бетиндеги термелүүнүн даражасын көрсөтөт. Жер титирөөлөрдү каттап туруучу дайыма жана убактылуу иштөөчу сейсмологиялык станциялар пайдаланылат. Жер шарында 600, ал эми КМШда 100дөн ашык (анын 11и Кыргызстанда) сейсмологиялык станция бар. Станциялардын көп жылдык байкоолорунун негизинде ири аймактарда Жер титирөөчү райондор аныкталат.

Жер титирөө жер шарынын айрым бөлүктөрүндө болуп, белгилүү бир геологиялык түзүлүштөргө байланышкан. Жер титирөө тоолуу, негизинен жаңы тоо тармактарынан түзүлгөн аймактарда болот, платформаларда дээрлик болбойт. КМШ өлкөлөрүндө Жер титирөө болуучу райондор: Закавказье, Орто Азия, Казакстан, Байкал айланасы, Курил, Сахалин аралдары, Камчатка, Тянь-Шань менен Памир тоолору активдүү областтарга кирет. жер шаарында 6 плиталар бар. Алар бири-бири менен кагылышканда жер титирөө пайда болот.

Жер титирөөлөрдү сейсмология илими изилдейт. Жер титирөө эл чарбасына жана адамзатка чоң зыян келтиргендиктен, ага каршы чара көрүүнүн жана анын болушун күн мурунтан билүүнүн мааниси зор.

Жопс

## Колдонулган адабияттар

* Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек, *Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов*
# 20-июнь

|  |
| --- |
|  ← **июнь** → |
| Дш | Шш | Шр | Бш | Жм | Иш | Жк |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026-ж. |

**20-июнь** — Григорий календары боюнча 171-күнү (толук жылда 172), жылдын аягына чейин 194 күн бар.

## Майрамдар

2001 - «Бүткүл дүйнөлүк качкындар күнү»

## Окуялар

### **Кыргызстанда**

### **Дүйнөдө 1840 - америкалык ойлоп тапкыч, портрет жана тарых сахнасынын сүрөтчүсү Самуэль Морсе телеграфтын патентин алды.
* 360-жылы 15-октябрда чиркөө катары курулган Айя-София 404-жылы 20-июнда чыккан көтөрүлүштөрдө өрттөлдү.
* 1938 - Мустафа Кемаль Ататүрк Самсунга барып жана Боштондук согушун баштаткан күн катары кабыл алынган 19 - май 3466 – номердеги мыйзам менен Улуттук майрам катары кабыл алынды.

## Төрөлгөндөр

## Каза болгондор

* 1933 -аялдардын добуш берүү укугу жана мүмкүнчүлүк теңдиги сыяктуу темаларда саясаттарды чыгарган, немис саясатчы жана аял укуктарын жактоочу Клара Цеткин сүргүндө жүргөн Москвада дүйнөдөн кайтты.
* 1997 - элдик ырлардан пайдаланып заманбап ыр жазган, ырларында өлкө, адам жана табият сүйүүсүн тема кылып алган түрк акыны Жахит Күлеби каза болду.
# Дональд Трамп

|  |
| --- |
| Доналд Ж. Трамп **англ. *Donald J. Trump |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Желек | АКШнын 47-президенти |

 |
| 20-январь 2025 — 20-январь 2029 |
| Вице-президент: | Жей Ди Венс |
| Андан мурунку: | Жо Байден |
|   |
| Жарандыгы: |  АКШ |
| Туулган жылы: | 14 -июнь 1946(1946-06-14) (80 жаш) |
| Туулган жери: | Куинс, Нью-Йорк, АКШ |
| Атасы: | Фред Трамп |
| Апасы: | Мэри Маклауд |
| Жубайы: | Ивана Трамп (1977—1991) Марла Мейплз (1993—1999) Меланья Трамп (2005 жылдан) |
| Балдары: | Доналд Трамп кич. (т.ж. 1977) Иванка Трамп (т.ж. 1981) Эрик Трамп (т.ж. 1984) Тиффани Трамп (т.ж. 1993) Бэррон Трамп (т.ж. 2006) |
| Партиясы: | Республикалык  (1987—99; 2009—11; 2012 жылдан тарта) Реформ (1999—2001) Демократиялык (2001—09) Көз карандысыз (2011—12) |
| Билими: | Пенсильвания университети |
| Илимий даражасы: | бакалавр (1968) |
| Кесиби: | экономист, финансист, актёр |
| Ишмердүүлүгү: | бизнесмен, саясатчы |
|   |
| Сайты: |   (англ.) |
|   |
| Автограф: |  |
|

**Доналд Жон Трамп** (англ. *Donald John Trump*; 14-июнь1946-жыл, Куинс, Нью-Йорк, АКШ) — амеркалык бизнесмен жана саясатчы, АКШнын 45чи (2017-2021) жана 47-президенти (2025).

## Өмүр баяны

Толук аты-жөнү — Доналд Жон Трамп. 1946-жылы 14-июнда Нью-Йорктун Куинс аймагында төрөлгөн. Ишкер жана саясий ишмер. Атасы Фредерик Трамп куруучу болуп иштеген. 13 жашынан тарта Доналд Трамп Аскердик академияда тарбияланган. Академиядан кийин Пенсильвания университетинин алдындагы Уортон бизнес-мектебин 1968-жылы бүтүргөн. ЖОЖду аяктагандан кийин атасынын компаниясында ишин баштап, 1975-жылы компаниянын президенти болгон. Өз алдынча ишке ашырган алгачкы долбоору - Манхэттенде курган бизнес-борбору. Трампты көпчүлүккө атактуу кылган долбоорлордун бири 1982-жылы ачылган Нью-Йорктогу 58 кабаттуу Trump Tower имараты. Анын Trump Parc, Trump Palace, Trump Plaza деген башка долбоорлору да белгилүү. АКШнын Лас-Вегас, Чикаго, Майами, Вашингтон шаарларында, Гавайи аралдарында, Панама, Торонто шаарларында мейманканалары бар.

2005-жылы Donald J. Trump Signature Collection деген аталышта кийимдер тармагын ишке киргизген. Бизнес жаатында бир катар китептердин автору. 2015-жылдын 16-июнунда Доналд Трамп президенттикке ат салышарын расмий жарыялаган. 2016-жылдын июлунда АКШнын Республикачыл партиясынын курултайында анын талапкерлиги бекитилген.

## Жеке жашоосу

Трамп 5 баланын атасы, учурда үчүнчү аялы менен жашайт. "Forbes" журналынын версиясы боюнча анын материалдык байлыгы 4,5 миллиард доллар. АКШдагы эң бай адамдардын катарында 113-орунда турса, дүйнөдөгү эң бай адамдардын арасында 324-орунда.

## Булактар
# 2026-жыл

| Жылдар
 |
| --- |
|  2022 · 2023 · 2024 · 2025 —  **2026**  — 2027 · 2028 · 2029 · 2030
 |
| Онжылдык
 |
| 2000-чу · 2010-чу — **2020-чу** — 2030-чу · 2040-чу |
| Кылымдар
 |
| XX кылым — **XXI кылым** — XXII кылым
 |

|  |
| --- |
|  3- миң жылдык  |
|  XIX кылым — XX кылым — **XXI кылым** — XXII кылым — XXIII кылым  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990-чу |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-чу |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |
| 2010-чу |  2010
 |  2011
 |  2012
 |  2013
 |  2014
 |  2015
 |  2016
 |  2017
 |  2018
 |  2019
 |
| 2020-чу |  2020
 |  2021
 |  2022
 |  2023
 |  2024
 |  2025
 |  2026
 |  2027
 |  2028
 |  2029
 |
| 2030-чу |  2030
 |  2031
 |  2032
 |  2033
 |  2034
 |  2035
 |  2036
 |  2037
 |  2038
 |  2039
 |
| 2040-чу |  2040
 |  2041
 |  2042
 |  2043
 |  2044
 |  2045
 |  2046
 |  2047
 |  2048
 |  2049
 |
| 2050-чу |  2050
 |  2051
 |  2052
 |  2053
 |  2054
 |  2055
 |  2056
 |  2057
 |  2058
 |  2059
 |
| 2060-чу |  2060
 |  2061
 |  2062
 |  2063
 |  2064
 |  2065
 |  2066
 |  2067
 |  2068
 |  2069
 |
| 2070-чу |  2070
 |  2071
 |  2072
 |  2073
 |  2074
 |  2075
 |  2076
 |  2077
 |  2078
 |  2079
 |
| 2080-чу |  2080
 |  2081
 |  2082
 |  2083
 |  2084
 |  2085
 |  2086
 |  2087
 |  2088
 |  2089
 |
| 2090-чу |  2090
 |  2091
 |  2092
 |  2093
 |  2094
 |  2095
 |  2096
 |  2097
 |  2098
 |  2099
 |
|  |
| 2100-чу |  2100
 |  2101
 |  2102
 |  2103
 |  2104
 |  2105
 |  2106
 |  2107
 |  2108
 |  2109
 |

 |
| Хронологиялык жадыбал |

**2026 (эки миң жыйырма алтынчы) жыл** — бейшембиден башталган толук эмес жыл. Бул биздин замандын 2026-жылы, XXI кылымдын үчүнчү он жылдыгынын 6-жылы, үчүнчү миң жылдык, 2020-жылдардын жетинчи жылы. Бул учурдагы жыл.

Кыргыздардын жыл сүрүүсү боюнча бул жыл — жылкы жылы.

Кытай календары боюнча — кызыл жылкы жылы.

## Негизки окуялар

### Январь

* 1-январь — Болгария еврону расмий валюта катары кабыл алып, Евроаймактын 21-мүчөсү болду.
* 1-январь — Американын Демократ Социалисттеринин тарапкери Зохран Мамдани Нью-Йорк шаарынын мэри болуп кызматка киришти.
* 1-январь — Кран-Монтанада өрт чыгып, болжол менен 40 адам каза болуп, 115 адам жаракат алды.
* 2-январь — Экваториалдык Гвинея борборун Малабодон Сьюдад-де-ла-Паска көчүрдү.
* 3-январь — АКШнын Венесуэладагы аскерий операциясы, жыйынтыгында президент Николас Мадурону жана анын жубайын АКШ бийликтери барымтага алып, АКШнын аймагына алып чыгып кетишкен. Венесуэланын вице-президенти Делси Родригес президенттик кызматка киришти.
* 11-январь – Бениндеги парламенттик шайлоо.
* 15-январь – Угандадагы жалпы шайлоо.
* 27-январь — Кыямат күнүнүн сааты 4 секундга алдыга жылдырылды.

## Булактар

## Тышкы шилтемелер
# Атайын салыштырмалуулук теориясы

**Салыштырмалуулук теориясы** - ар кандай физ. процесстердин мейкиндик-убакыт касиеттеринин физ. теориясы. Салыштырмалуулук теориясы. бардык физ. процесстер үчүн жалпы болгондуктан, көп учурда ал теория жөнөкөйлөтүлүп мейкиндик-убакыт касиеттери деп аталат. Салыштырмалуулук теориясы менен түшүндүрүлүүчү физ. кубулуштар релятивдик кубулуштар болушат. Алар нерсенин кыймылынын ылдамдыгы жарыктын вакуумдагы ылдамдыгына жакындаганда пайда болот. Салыштырмалуулук теориясы. А. Эйнштейн (1905) түзгөн эки постулатка таянат: 1) салыштырмалуулук принциби - ар кандай инерциялык эсептөө системаларында бардык физ. кубулуштар (мисалы, мех., оптикалык, электр-магниттик жана башкалар) бирдей шартта, бирдей өтөт; 2) вакуумдагы жарык ылдамдыгы туруктуу жана анын жарык булагынын ылдамдыгына көз каранды эмес. Бул эки постулат кандайдыр бир инерциялык системанын биринен башкасына өтүүгө мүмкүндүк берүүчү формуланы (к. Лоренц кайра тузуусу) аныктайт. Салыштырмалуулук теориясы мейкиндик менен убакытты бириктирет. Бирок убакыт физ., ал эми мейкиндик геом. чоңдук экенин ажыратуу максатында төрт өлчөмдүү мейкиндик-убакыт деп аталат. Бул түшүнүк аркылуу физика илимин жаныча түшүнүү жана үйрөнүү жолу ачылган. С. т-нан нерсенин массасы, анын энергиясы, ошондой эле өлчөмү алардын салыштырма ылдамдыктарына көз каранды экендигин, масса менен энергияны байланыштырган формула аркылуу чыгарып алабыз: Е=тс2. Мында т =. т

VI -»2/с2

нерсенин массасынын ылдамдыкка (i>) көз карандылыгы, т0~ нерсенин тынч абалдагы массасы. Салыштырмалуулук теориясынын жогоруда айтылган закон ченемдүүлүктөрү тажрыйба жүзүндө толук далилденген Салыштырмалуулук теориясы анык дүйнөдөгү объективдүү процесстерди классикалык механикага караганда туура чагылдырат.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
# Тунгус метеорити

Тунгус метеорити.
**Тунгус метеорити** - зор массадагы метеориттин Жерге түшүшүн элестеткен табиятта өтө сейрек болуучу кубулуштун аты.

Ал кубулуш 1908-ж. 30-июнда жергиликтүү убакыт боюнча саат 7де Подкаменная Тунгуска дарыясынын алабында (азыркы Краснояр крайындагы Эвенк автономия округу) байкалган. Кубулуш учурунда асманда бир нече секундага чейин өтө жаркырак болид (из) көрунгөн. Жарык көрүнгөндөн кийин 1000 к.чден ашык аралыкта жарылуу добушу угулган; жер кыртышы жер титирөө учурундагыдай термелип, терезе айнектери сынып, текчеден бугомдар кулап, адамдар, айбанаттар жыгылган.

Сейсм толкундары Иркутскиде, жарылуунун аба толкуну Петербург. Улуу Британиядагы метеостанцияларда катталган. Эпицентрден 20-30 км аралыкта токой текши кыйраган. Тунгус метеорити менен көптөгөн илимий экследициялар, ал эми эпицентрин биринчи жолу 1927-ж. Л. А. Кулик изилдеген. Тунгустагы кубулушту түшүндүрүүдө комета гипотезасы мерчемдуү орунду ээлейт. Бул гипотеза боюнча Тунгус метеорити жер атмосферасына космос ылдамдыгы менен келип урунган чакан (диаметри 600 м) комета деп болжолдонот. 1975-ж. акад. Г. И. Петров Тунгус метеоритинин заты өтө борпоң жана тыгызд. жер бетиндеги абанын тыгыздыгынан 10 эсе көп экендигин аныктады. Жер бетинен 10 км бийикке жакын бардык тело газга айланып, жарык жана согуу толкуну пайда болгон.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.