Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Башкы барак

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|
Википедияга кош келиңиздер!
Бул энциклопедияны каалаган түзөтө алат.
 Кыргыз тилинде 76 485 макала бар. |

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Учкай маалымат
**Википедия** — ыктыярчылар тарабынан жазылуучу, универсалдуу, көп тилдүү, онлайн **энциклопедия**. Википедияны каалаган түзөтө алат делгени менен, Википедия объективдүү жана текшерилүүгө мүмкүн болууга умтулат. Маңызы **негизги принциптерде** чагылдырылган.
Википедиянын дээрлик бардык мазмуну, аны эркин (белгиленген шарттар аткарылса) колдонууга, өзгөртүүгө жана бөлүшүүгө мүмкүнчүлүк берчүдөй лицензияланган. Калганы коомдук энчиде же ак ниет пайдаланууда.
Кыргыз Википедиясынын калыптануусун, жетишсиз адам ресурстарын жана Википедиянын өзгөчөлүгүн эске алып, **маалымат колдонууда этият болуңуз**.
Википедиячылардын жүрүм-турумун **Жалпы жүрүм-турум кодекси** жөнгө салат.

Мыкты сүрөт
 |  |
макалалардын бириКлимат
**Климат** ― белгилүү бир аймакка мүнөздүү аба ырайынын 30 жылдык режими. Кең мааниде климат тутумунун: атмосферанын, биосферанын, гидросферанын, литосферанын, криосферанын абалы. Климат түшүнүгү атмосферасы бар бардык астрономиялык объекттерге карата колдонулат.

Кайндайдыр бир мейкиндиктеги климаттык процесстердин өтүүсү боюнча макроклиматты, мезоклиматты, микроклиматты аныкташат.
Глобалдуу климатты ― климатологиянын (метеорологиянын бөлүмү), жергиликтүү климатты ― метеорологиянын ыкмалары менен изилдешет.

Туш келген макаланы окуу
Билесизби?
- 1941–1945-жылдары Освенцимде болжол менен 1,1 миллион адам өлтүрүлгөн.
- **Экинчи дүйнөлүк согуш** – тарыхтагы эң кандуу согуш.
- **Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары** — көчмөндөрдүн оюндары боюнча эл аралык спорттук мелдеш.
- Дүйнөдө **адам тилдеринин** саны 5000ден 7000ге чейин деп болжолдонууда.
- Дүйнөдөгү алгачкы фотография 1826 же 1827-жылы француз ойлоп табуучу Жозеф Нисефор Ньепс кылган **гелиогравюра** болуп саналат.
 |
|
Википедия Викимедиа фондунун серверлеринде жайгашат. Фонддун башка долбоорлору:* *Викисөздүк* сөздүк
* *Викиүзүндү* үзүндүлөрдүн жыйнагы
* *Викикитеп* акысыз китептер жана окуу куралдары
* *Викибулак* акысыз тексттер
* *Викижаңылыктар* кабарлар
* *Викиверситет* билим берүү куралдары
* *Викиказына* медиафайлдардын кампасы
* *Викисаякат* саякатта жардам берүүчү вики
* *Викимаалымат* маалымат базасы
* *Викитүрлөр* биологиялык түркүмдөрдүн каталогу
* *Мета-вики* жамааттардын өз ара аракеттенүүсү
* *МедиаВики* вики-кыймылдаткыч

|  |
| --- |
|  |

 |
# Улуттук биотехнологиялык маалыматтар борбору

|  |
| --- |
| Улуттук биотехнологиялык маалыматтар борбору |
| англ. *National Center for Biotechnological Information, NCBI* |
|  |
|  |
| URL | ncbi.nlm.nih.gov |
| Урааны |
Илим изилдөө институту
 |
| Жеткиликтүү тилдер |
англис тили
 |
| Ачылган күнү |
4-ноябрь 1988-ж (1988-11-04) |
| Сервердин жайгашкан жери |  АКШ
 |
| Учурдагы абалы |
Иштейт (Активдүү)
 |

**Америка Кошмо Штаттарынын Улуттук биотехнологиялык маалыматтар борбору** (англ. *National Center for Biotechnological Information, NCBI*) — молекулярдык биология жана медицина тармактарындагы бир катар маанилүү маалымат базаларын жана компьютердик программаларды камтыган интернет порталы.

Молекулярдык биология боюнча маалыматтарды иштеп чыгуу жана сактоо боюнча борбордук институт катары 1988-жылы 4-ноябрда Бетесда шаарында (Мэриленд штаты, АКШ) негизделген. Саламаттыкты сактоо улуттук институттарынын (англ. National Institutes of Health, NIH) бөлүмү болгон АКШнын Улуттук медициналык китепканасынын (англ. United States National Library of Medicine, NLM) курамына кирет.

1989-жылдан 2017-жылга чейин борборду локалдык тегиздөөлөрдү издөөчү BLAST программасынын авторлорунун бири жана биоинформатика тармагындагы таанылган адис Дэвид Липман жетектеген. Ал ошондой эле борбордун илимий программаларын, анын ичинде Стефан Альтшуль (BLAST программасынын тең автору), Дэвид Ландсман жана Евгений Куниндин илимий топторун жетектеген. 2022-жылдын сентябрь айынан тарта борборду Стивен Шерри жетектеп келет.

NCBI белок домендерин, ДНК (GenBank) жана РНКнын маалымат базаларын, илимий адабияттардын макалаларынын базасын (PubMed) жана таксономиялык маалыматтарды (TaxBrowser) курамына камтыйт, ошондой эле белгилүү бир биологиялык түр жөнүндө маалыматтарды издөө (Taxonomy) куралдары менен камсыз кылат. Мындан сырткары, биоинформатиканын ар кандай стандарттык программаларын (BLAST) камтыйт. Маалымат базалары Entrez издөө системасы аркылуу жеткиликтүү.

## NCBIдин милдеттери

* Молекулярдык биология, биомедицина жана генетика боюнча маалыматтарды сактоо жана талдоо үчүн автоматташтырылган системаларды түзүү.
* Биологиялык активдүү молекулалар менен заттардын түзүлүшүн жана маанисин изилдөөдө алынган маалыматтарды компьютер аркылуу иштеп чыгуу.
* Биотехнология тармагындагы изилдөөчүлөр жана медициналык кызматкерлер үчүн маалымат базаларын жана программалык камсыздоону кеңири колдонууга көмөктөшүү.
* Дүйнө жүзү боюнча биотехнологиялык маалыматтарды топтоо аракеттерин координациялоо.

Жыл сайын NCBIдин колдоосу астында молекулярдык биология, генетика жана биомедицина көйгөйлөрүнө арналган семинарлар жана илимий конференциялар өткөрүлүп турат. Борбор билим берүү ишмердүүлүгү менен дагы алектенет (онлайн режиминде да).

## Колдонулган адабияттар

Игнасимуту С. Основы биоинформатики. — М.-Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика», Институт компьютерных исследований, 2007 (орусча)

## Булактар

## Тышкы шилтемелер

* NCBI HomePage — расмий сайты.
* Медицина жана молекулярдык биология боюнча маалымат базалары
* Улуттук медицина китепканасынын расмий сайты
* Улуттук саламаттыкты сактоо институттарынын расмий сайты
# Карате

Карате-до
**Карате** (*жапончо – куралсыз кол*) – куралсыз коргонуунун бир түрү; кол жана бут менен каршылаштын денесине сокку берүүгө негизделген. Спорттун бир түрү. Рюкю аралдар тобундагы Окинава аралдарында 15 кылымда пайда болгон. Ошол кездеги князь Се Хайси (1470) курал көтөрүүгө уруксат бербеген. Ал жергиликтүү эл сырткы жоодон коргонуу максатында Каратени ойлоп табылган. Ал кезде Окинава Жапония менен эмес, Кытай менен тыгызыраак байланышта болгон. Ошентип, Карате Кытайдын кунг фу куралсыз күрөш түрү менен кошо өнүккөн. Азыр Каратенин карате-до (олимпиядалык спорт түрү), шотокан, кекусинкай, ситро-рю, годзюрю, вадо-рю деген түрлөрү бар. Азыркы Карате 20 кылымдын башында өнүктү; джиу-джицу күрөшүнүн приёмдору алынган. Эл аралык Карате федерациясы 1968 жылы қурулду. Ага 50-дөн ашык мамлекет мүчө (1999). Дүйнөлүк чемпионат 1970 жылдан, Европа чемпионаты 1971 жылдан өткөрүлүп келет. КМШ өлкөлөрдө Карате 1991 жылдан жайыла баштады. Каратенин карате-до түрү 2004 жылы Афинада өткөн 28-олимпиялык оюндар программасына киргизилди.

## Шилтемелер
# Корея

Корея.
**Корея** — Корея жарым аралында, ага туташ материк бөлүгүндө жакынкы аралдарда жайгашкан.

* **Корея** (Географиялык термин)
* **Түндүк Корея** (Корей Эл-Демократиялык Республикасы)
* **Түштүк Корея** (Корея Республикасы)
* **Корей Империясы** (тарыхый мамлекет)

## Дагы караңыз

* **Корея (1948- ж. чейин)**