Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# XII кылым

|  |
| --- |
|  2- миң жылдык  |
|  IX кылым — X кылым — **XI кылым** — XII кылым — XIII кылым  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 990-чу |  990
 |  991
 |  992
 |  993
 |  994
 |  995
 |  996
 |  997
 |  998
 |  999
 |
|  |
| 1000-чу |  1000
 |  1001
 |  1002
 |  1003
 |  1004
 |  1005
 |  1006
 |  1007
 |  1008
 |  1009
 |
| 1010-чу |  1010
 |  1011
 |  1012
 |  1013
 |  1014
 |  1015
 |  1016
 |  1017
 |  1018
 |  1019
 |
| 1020-чу |  1020
 |  1021
 |  1022
 |  1023
 |  1024
 |  1025
 |  1026
 |  1027
 |  1028
 |  1029
 |
| 1030-чу |  1030
 |  1031
 |  1032
 |  1033
 |  1034
 |  1035
 |  1036
 |  1037
 |  1038
 |  1039
 |
| 1040-чу |  1040
 |  1041
 |  1042
 |  1043
 |  1044
 |  1045
 |  1046
 |  1047
 |  1048
 |  1049
 |
| 1050-чу |  1050
 |  1051
 |  1052
 |  1053
 |  1054
 |  1055
 |  1056
 |  1057
 |  1058
 |  1059
 |
| 1060-чу |  1060
 |  1061
 |  1062
 |  1063
 |  1064
 |  1065
 |  1066
 |  1067
 |  1068
 |  1069
 |
| 1070-чу |  1070
 |  1071
 |  1072
 |  1073
 |  1074
 |  1075
 |  1076
 |  1077
 |  1078
 |  1079
 |
| 1080-чу |  1080
 |  1081
 |  1082
 |  1083
 |  1084
 |  1085
 |  1086
 |  1087
 |  1088
 |  1089
 |
| 1090-чу |  1090
 |  1091
 |  1092
 |  1093
 |  1094
 |  1095
 |  1096
 |  1097
 |  1098
 |  1099
 |
|  |
| 1100-чу |  1100
 |  1101
 |  1102
 |  1103
 |  1104
 |  1105
 |  1106
 |  1107
 |  1108
 |  1109
 |

 |
| Хронологиялык жадыбал |

**XII (он экинчи) кылым** — 1101-жылдын 1-январынан 1200-жылдын 31-декабрына чейин созулган II миң жылдыктын экинчи кылымы.

Европа маданиятынын тарыхында бул доор Жогорку Орто кылымдардын бир бөлүгү болуп эсептелет жана көбүнчө «Цистерцианцдардын Алтын доору» деп аталган мезгил менен дал келет. Исламдын Алтын доору, айрыкча Ислам Испаниясында, өнүгүүнүн жогорку деңгээлине жеткен.

Кытайдын Сун династиясында чжурчжэни урууларынын чабуулу түндүк менен түштүктүн саясий бөлүнүшүнө алып келген. Камбожанын Кхмер империясы бул кылымда гүлдөп өскөн, ал эми Мисирдеги фатимилер Айюбилер династиясы тарабынан багындырылган. Газневилер менен Гурилер империясынын кеңейишинен кийин, Индия субконтинентиндеги мусулмандардын басып алуулары менен байланышкан тарыхый окуялар кылымдын аягында болгон.

## Булактар

## Тышкы шилтемелер

* Historical Encyclopedia
* The History Files
* Хронос. Интернеттеги дүйнөлүк тарых
* World History Encyclopedia
* History Skills
# Боордош шаарлар

Боордош шаарлар.
**Боордош шаарлар** ар түрдүү мамлекеттердин өз ара достук мамилени, маданий, чарбалык кызматташтыкты түзгөн жана бекемдеген шаарлары. Боордош шаарлар бири-биринен тиричилиги, тарыхы жана маданияты менен таанышууга аракет жасап, элдер (улуттар) арасында достук мамилени бекемдөөгө үндөйт. Алар жашоо деңгээлди жакшыртуу максатында түрдүү багыттар боюнча (спорт, чыгармачыл коллективдер, сүрөт көргөзмөлөрү жана башка) делегацияларды бири-бирине жиберишет. Шаарлар арасында мындай кызматташтык 1942-жылдан (Сталинград коргоочуларынын Ковентри шаарынын тургундарынан келген сыймыктануу жана достукка үндөө телеграммасынан) башталган. Бүгүнкү күндө Боордош шаарлардын бүткүл дүйнөлүк федерациясы уюшулган. 1963-жылдан баштап апрелдин акыркы жекшембиси бүткүл дүйнөлүк боордош шаарлар күнү деп белгиленип келүүдө.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
# Керкира

Керкира.
**Керкира** – Грекиядагы шаар. Керкира номунун (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Керкира (Корфу) аралында жайгашкан. Калкы 25,6 миң (2008). Иония деңизиндеги порт. Эл аралык аэропорту бар.

Б. з. ч. 4-кылымда негизделген. 19-кылымдын неоклассикалык архитектура комплекстери жана айырмаланат. Шаардын борбордук бөлүгүндөгү орто кылымдын курулуштары Бүткүл дүйнөлүк мурастын тизмесине киргизилген. Шаар ландшафтынын эки доминантасына Эски (Пале-Фьорио) жана Жаңы (Нео-Фьорио) венециялык чептер кызмат кылат. Эски чепте (1550—59; учурда музей) Ыйык Георгий чиркөөсү ж. б. жайгашса, жаңысында туризм өнүгүп, Грекиянын Аскер-деңиз флоту жайгашкан. Керкиранын башкы аянтында Ыйык Михаил жана Георгий ак сарайлары (1819–24), муз. павильон, монумент, чиркөөлөр, Агиа-Керкира базиликасынын урандылары ж. б. бар. Шаардын экономикасынын негизин турист бизнеси түзөт. Тамак-аш (сүт, эт, майсыр; кинкандан ликёр даярдалат), текстиль өнөр-жай ишканалары жана самын кайнатуучу завод иштейт. Деңизден балык кармалат. Иония унти (1824, Иония академиясы; 1985-жылдан азыркыдай аталат), музейлер (анын ичинде археологиялык, карапа, банкнот ж. б.), искусство галереясы, театрлар бар. Фестивалдар жана жыл сайын карнавалдар (17-кылымдан) өткөрүлүп турат. Аквапарк курулган. Шаардан түштүктө Артемида дорий (б. з. ч. 6-кылымдын башы) жана Гера храмдарынын урандылары (б. з. ч. 4-кылым) ж. б. сакталган. Керкирадан батышта маанилүү курорт борбору Палеокастрица жайгашкан.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
# Антисфен

**Антисфен** (байыр.гр Άντισθένης; б.з.ч. 444/435 , Афина — б.з.ч. 370/360, Афина) – байыркы грек ойчулу, Сократтын окуучусу, Платондун душманы.

Антисфендин идеялары киниктер тарабынан өнүккөн. Антисфендин окуучусу Диоген Синопдук болгон. Антисфен жаш кезинде Горгийден риториканы окуган. Ал буюмдардын аталышын «билимдин башталышы» деп эсептеген. Өзүнүн өрнөгү менен керектөөлөрдүн бүткүл дүйнөлүк керектөөсүн окуткан жана өзүн бай адамдардын биримин деп эсептеген. Антисфендин ою боюнча, жалгыз ырахаттын нак өзүн эмгек берет, ал эми жашоонун максаты даанышмандык деген.

Ал элдердин теңдигине каршы чыккан жана коомдук жашоодо акылман жалпы кабыл алынган мыйзамдар менен эмес, даанышмандардын мыйзамы менен башкарылат деген.

## Колдонулган адабияттар

* Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
# Апостолдор

**Апостолдор** (грекче aроstolos — элчи) — алгачкы христиан адабиятында христиан дининин үгүттөөчүлөрү; «Жаңы осуят» боюнча 12 апостол - Ыйса Машаяктын эң жакын жолдоочулары (окуучулары). «Жаңы осуятта» көпчүлүк учурларда Иисус Христостун 12 окуучусу жана апостол Павелдин ысмы аталат. Павелдин дин илиминде жана Евангелияда апостолдордун кызматынын маани-маңызы берилген. Анда апостол - Кудайдын Иисус Христос аркылуу жиберилген өкүлү. Апостолдук кызмат биринчи кезекте үгүт жүргүзүү, сыйынуу ырым-жырымдарын аткаруу. Еврей элинин 12 муунун негиздөөчү Иаковдун уулдары сымал апостолдор чиркөөнүн башында туруп, ал эми чиркөө жаңы эсхатологиялык Израилдин борбору болушу керек,-деп белгиленген. Апостолдор Евангелия жана башка дин адабияттарында Петрдан башталып, Филипп жана Жакып Алфей уулу, Андрей, Жакып Зебеди уулу жана анын бир тууганы Иоанн, Барталмай, Фома, Матфей жана башка аталат. Биздин заманга чейинки 2-кылымда Евангелияны үгүттөп, жер кезип жүргөндөр да жалпысынан апостолдор деп аталган. Чиркөөдө дин үгүтүн жүргүзүп, кызмат кылгандар учурда да апостолдорго тең катар айтылат. Мисалы, Грузиянын агартуучусу Нина, улуу князь Владимир, ыйык Николай Японский жана башка.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
# Рим папасы

|  |
| --- |
| Рим папасы  |
|  [[Файл:|120px|]]  |
| **Кызматты ээлеген** Рим папасынын кызматы бош 2025-жылдын 25-апрелинен тарта  |
| Башчылык кылганы |
Ватикан католик чиркөөсү
 |
| Расмий резиденциясы |
Апостол сарайы
 |
| Дайындоочу |
Конклав
 |
| Дайындалган мөөнөтү |
Өмүр бою
 |
| Кызматтын пайда болгону |
I кылым
 |
| Кызматтын биринчи ыйгарылганы |
Апостол Пётр
 |
| Сайты |
The Holy father
 |

**Рим папасы** (лат. Pontifex Romanus) – католик чиркөөсүнүн жана Ватикан мамлекетинин башчысы. Кардиналдар коллегиясы тарабынан өмүр бою шайланат (1389 - жылдан кардиналдардан).

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9

## Булактар