# Азия өлкөлөрүнүн жана көз каранды аймактарынын тизмеси

Бул Азиянын көзкарандысыз жана көзкаранды аймактарынын тизмеси.

Тизмеге толугу менен таанылган эгемендүү мамлекеттер, таанылбаган жана жарым-жартылай таанылган мамлекеттер, көз каранды аймактар кирет. Жалпысынан, Азияда таанылган 49 эгемендүү мамлекеттер орун алышкан, алардын бардыгы Бириккен Улуттар Уюмунун мүчөлөрү.

## Батыш Азия

| Желек | Аталышы | Борбор шаары | Тили | Валюта | Аянты | Калкы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Азербайжан | Баку | Азербайжанча | Азербайжан манаты (AZN) | 86 600 км ² | 9 565 000 |  |
|  | Армения | Ереван | Армянча | Армян драмы (AMD) | 29 800 км² | 3 262 200 |  |
|  | Бахрейн | Манама | Арабча | Бахрейн динары (BHD) | 665 км ² | 791 000 |  |
|  | Грузия | Тбилиси | Грузинче | Лари (GEL) | 69 700 км² | 4 114 400 (не учитывая население Абхазии и Южной Осетии) |  |
|  | Израил | Иерусалим | Иврит жана арабча | Жаңы израиль шекели (ILS) | 20 770 км ² 22 072 км ² | 7 746 000 |  |
|  | Иордания | Амман | Арабча | Иордан динары (JOD) | 92 300 км ² | 6 316 000 |  |
|  | Ирак | Багдад | Арабча | Ирак динары (IQD) | 437 072 км ² | 30 747 000 |  |
|  | Иран | Тегеран | Персидче | Иран риалы (IRR) | 1 648 000 км ² | 74 196 000 |  |
|  | Йемен | Сана | Арабча | Йемен риалы (YER) | 527 970 км ² | 23 580 000 |  |
|  | Катар | Доха | Арабча | Катар риалы (QAR) | 11437 км ² | 1 409 000 |  |
|  | Кипр | Никосия | Грекче жана түркчө | Евро (EUR) | 9 250 км ² | 801 851 |  |
|  | Кувейт | Эль-Кувейт | Арабча | Кувейт динары (KWD) | 17 818 км ² | 2 985 000 |  |
|  | Ливан | Бейрут | Арабча | Ливан фунту (LBP) | 10 452 км ² | 4 224 000 |  |
|  | Бириккен Араб Эмирликтери | Абу-Даби | Арабча | Дирхам (БАЭ) (AED) | 83 600 км ² | 4 599 000 |  |
|  | Оман | Маскат | Арабча | Оман риалы (OMR) | 309 500 км ² | 2 845 000 |  |
|  | Сауд Арабия | Эр-Рияд | Арабча | Сайд риялы (SAR) | 2 218 000 км ² | 25 721 000 |  |
|  | Сирия | Дамаск | Арабча | Сирия фунту (SYP) | 185 180 км ² | 21 906 000 |  |
|  | Түркия | Анкара | Түркчө | Түрк лирасы (TRY) | 780 580 км ² | 73 723 000 |  |

## Борбордук Азия

| Желек | Аталышы | Борбор шаары | Тили | Валюта | Аянты | Калкы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ооганстан | Кабул | Пушту жана дари | Афгани (AFN) | 647 500 км ² | 28 150 000 |  |
|  | Казакстан | Астана | Казакча жана орусча | Теңге (KZT) | 2 724 900 км ² | 16 593 000 |  |
|  | Кыргызстан | Бишкек | Кыргызча жана орусча | Сом (KGS) | 198 500 км ² | 5 482 000 |  |
|  | Тажикстан | Душанбе | Тажикче | Сомони (TJS) | 143 100 км ² | 6 952 000 |  |
|  | Түркмөнстан | Ашхабад | Түркмөнчө | Жаңы түркмөн манаты (TMT) | 491 200 км ² | 5 110 000 |  |
|  | Өзбекстан | Ташкент | Өзбекче | Өзбек суму (UZS) | 447 400 км ² | 28 639 000 |  |

## Түштүк Азия

| Желек | Аталышы | Борбор шаары | Тили | Валюта | Аянты | Калкы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **Бангладеш** | **Дакка** | **Бенгальче** | **Така (BDT)** | **144 000 км ²** | **162 221 000** |  |
|  | **Бутан** | **Тхимпху** | **Дзонг-кэжана англисче** | **Нгултрум (BTN)жана индия рупийи (INR)** | **47 000 км ²** | **697 000** |  |
|  | **Индия** | **Нью-Дели** | **Хиндижана англисче** | **Индия рупийи (INR)** | **3 287 590 км ²** | **1 217 831 000** |  |
|  | **Мальдив** | **Мале** | **Дивехи** | **Руфий (MVR)** | **298 км²** | 309 000 |  |
|  | Непал | Катманду | Непал тили | Непал рупийи (NPR) | 140 800 км ² | 29 331 000 |  |
|  | Пакистан | Исламабад | Урду жана Англисче | Пакистан рупийи (PKR) | 803 940 км ² | 173 949 000 |  |
|  | Шри-Ланка | Шри-Джаяварденепура-Котте (расм.) Коломбо (факт.) | Сингалче жана тамилче | Шри-Ланка рупийи (LKR) | 65 610 км ² | 20 238 000 |  |

## Чыгыш Азия

| Желек | Аталышы | Борбор шаары | Тили | Валюта | Аянты | Калкы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Кытай | Пекин | Кытайча | Юань (CNY) | 9 596 960 км ² | 1 347 290 000 |  |
|  | Корей Эл-Демократикалык Республикасы | Пхеньян | Корейче | Түндүк корей вонасы (KPW) | 120 540 км ² | 24 051 706 |  |
|  | Корея Республикасы | Сеул | Корейче | Вона (KRW) | 99 274 км ² | 49 773 145 |  |
|  | Моңголстан | Улан-Баатыр | Моңгол тили | Тугрик (MNT) | 1 564 116 км ² | 2 871 000 |  |
|  | Жапония | Токио | Жапончо | Иена (JPY) | 377 835 км | 127 960 000 |  |

## Түндүк Азия

| Желек | Аталышы | Борбор шаары | Тили | Валюта | Аянты | Калкы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Орусия (европадагы бөлүгү менен) | Москва | Орусча | Рубль (RUB) | 17 098 246 км² (13 119 600 км² азияда) | 141 900 000 (37 600 000 азияда) |  |

## Түштүк-чыгыш Азия

| Желек | Аталышы | Борбор шаары | Тили | Валюта | Аянты | Калкы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Бруней | Бандар-Сери-Бегаван | Малайча | Бруней доллары (BND) | 5 770 км ² | 400 000 |  |
|  | Вьетнам | Ханой | Вьетнамча | Донг (VND) | 329 560 км ² | 85 789 573 |  |
|  | Индонезия | Жакарта | Индонезче | Рупий (IDR) | 1 919 460 км ² | 231 369 500 |  |
|  | Камбожа | Пномпень | Кхмерче | Риель (KHR) | 181 040 км ² | 14 805 000 |  |
|  | Лаос | Вьентьян | Лаосча | Кип (LAK) | 236 800 км ² | 6 320 000 |  |
|  | Малайзия | Куала-Лумпур | Малайча | Малазия ринггити (MYR) | 329 758 км ² | 28 306 700 |  |
|  | Мьянма | Нейпьидо | Мьянманча | Кьят (MMK) | 678 500 км ² | 50 020 000 |  |
|  | Сингапур | Сингапур | Англисче, кытайча, малайча жана тамилче | Сингапур доллары (SGD) | 692,7 км ² | 4 987 600 |  |
|  | Таиланд | Бангкок | Тайча | Бат (THB) | 514 000 км ² | 63 525 062 |  |
|  | Чыгыш Тимор | Дили | Тетум жана португалча | АКШ доллары (USD) | 15 007 км² | 1 134 000 |  |
|  | Филиппиндер | Манила | Тагалог, испанча жана англисче | Филиппин песосу (PHP) | 300 000 км ² | 102 000 000 |  |

## Таанылбаган жана жарым-жартылай таанылган мамлекеттер

### Таанылбаган мамлекеттер

| Желек | Аталышы | Борбор шааары | Тили | Ээлеген аймагы | Аянты | Калкы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Уазирстан | Вана | Пушту | Пакистан | 11 585 км ² | 791 087 |  |
|  | Тоолуу-Карабак Республикасы | Ханкенди | Азербайжанча | Азербайжан | 11 500 км ² | 145 100 |  |
|  | Шан мамлекети | Таунджи | Шанча | Мьянма | 155 800 км ² | 4 702 000 (1999) |  |

### Жарым-жартылай таанылган мамлекеттер

| Желек | Аталышы | Борбор шааары | Тили | Ээлеген аймагы | Аянты | Калкы | Карта | Тааныгандар |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Абхазия | Сухум | Абхазча жана орусча | Грузия | 8 598 км ² | 242 862 |  | Орусия, Никарагуа, Венесуэла, Науру, Вануату, Тувалу |
|  | Азад Кашмир | Музаффарабад | Урду | Индия | 13 297 км ² | 4 567 982 |  | Пакистан |
|  | Кытай Республикасы (таанылбаган, Тайвань аралы) | Тайбэй | Кытайча | Кытай Эл Республикасы | 35 980 км ² | 23 188 078 |  | Белиз, Буркина-Фасо, Ватикан, Гаити, Гамбия, Гватемала, Гондурас, Кирибати, Маршаллов Аралдары, Науру, Никарагуа, Палау, Панама, Парагвай, Сальвадор, Сан-Томе жана Принсипи, Свазиленд, Сент-Винсент жана Гренадины, Сент-Китс жана Невис, Сент-Люсия, Соломонов Аралдары жана Тувалу. |
|  | Палестина мамлекети | Рамалла | Арабча | Израиль | 6020 км ² | 4 016 416 |  | см. Палестина Республикасынын эр-аралык-укуктук статусу |
|  | Түндүк Кипр Түрк Республикасы | Лефкоша | Түркчө | Кипр Республикасы | 3 355 км ² | 200 000 |  | Түркия |
|  | Түштүк Осетия | Цхинвал | Осетче, орусча жана грузинче | Грузия | 3 900 км ² | 72 000 |  | Орусия, Никарагуа, Венесуэла, Науру, Тувалу |

## Көзкаранды аймактар

| Желек | Атаышы | Бобор шаары | Тили | Валюта | Мамлекет | Калкы | Аянты | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Акротири жана Декелия | Эпископи | Англисче | Евро (EUR) | Улуу Британия | 14 500 | 254 км ² |  |
|  | Аомынь | жок | Кытайча жана Португалча | Патака (MOP) | КЭР | 541 200 | 27 км ² |  |
|  | Гонконг | жок | Кытайча жана Англисче | Гонконг доллары (NKD) | КЭР | 7 097 600 | 1 104 км ² |  |
|  |  Инди океанындагы Британ аймагы | Диего-Гарсия | Англисче | АКШ доллары | Улуу Британия | 3 500 | 60 км ² |  |
|  | Кокос аралдары | Уэст-Айленд | Англисче | Австралия доллары (AUD) | Австралия | 596 | 14 км ² |  |
|  | Рождество аралы | Флайинг-Фиш-Коув | Англисче | Австралия доллары (AUD) | Австралия | 1 400 | 135 км ² |  |

## Эки аймакта жайгашкан мамлекеттер

* Орусия — жарым-жартылай (аймагынын аз бөлүгү) Европада, бирок калкынын көп бөлүгү менен Азияда.
* Түркия — жарым-жартылай (калкынын жана аймагынын аз бөлүгү) Европада.
* Казакстан — жарым-жартылай (калкынын жана аймагынын аз бөлүгү) Европада.
* Индонезия — жарым-жартылай (калкынын жана аймагынын аз бөлүгү) Океанияда.
* Йемен — жарым-жартылай (калкынын жана аймагынын аз бөлүгү) Африкада.

При проведении границы между Европой и Азией по наиболее распространённой версии по Кумо-Манычской впадине — полностью в Азии, при проведении границы по Большому Кавказу — частично также в Европе, следующие страны Азии:

* Азербайжан — жарым-жартылай (калкынын жана аймагынын аз бөлүгү) Европада.
* Грузия — жарым-жартылай (калкынын жана аймагынын аз бөлүгү) Европада.

## Дагы окуңуз

* Мамлекеттердин тизмеси
* Африка өлкөлөрүнүн жана көз каранды аймактарынын тизмеси

## Булактар