Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тоо

К2 (Чогори, 8611 m).
**Тоо** - деңиз деңгээлинен миңдеген метрге көтөрүлүп, өтө тилмеленген, жер кыртышы бүктөлүү жана келки-бүктөлүү структурасы менен айырмаланган жер бетинин зор бөлүгү.

Кыргыздар тоолорду өлчөмүнө, бийиктигине жана түзүлүшүнө жараша кырка тоо, ала тоо, теңир тоо, опол тоо, токол тоо деп аташкан. Жер бети боюнча жүздөгөн, миңдеген километрге созулуп, туурасы да жүздөгөн километрге жетет. Мис., Теңир-Тоонун уз. 4200 кмден ашык, туурасы 300-450 кмге жакын, бийиктиги 7439 мге жетет (Жеңиш чокусу). Дүйнөдөгү эң узун тоо - Анд (9000 км), эң бийик тоо Гималай (Жомолунгма чокусу 8848 м). Тоолор өлчөмүнө, түзүлүшүнө, пайда болгон жашына жараша - тоо кырчоосуна, тоо системасына (генезиси жана геол. өнүгүү тарыхы жалпы бир болгон кырка тоолордун жыйындысы, мис., Чоң Кавказ, Урал ж. б. тоолор), тоо өлкөсүнө, кырка тоолорго бөлүнөт. Алар бири-биринен тоо аралык ойдуңдар, өрөөндөр менен бөлүнүп турат. Пайда болушу боюнча шарттуу түрдө төмөнкүлөргө ажыратылат: тектоникалык тоолор - бүктөлүү же бүктөлүү-келки структуралуу келип, бир нече километр бийиктикке көтөрүлүп, рельефти пайда кылуучу түрдүү процесстери жана терең тилмеленүүсү менен өзгөчөлөнөт; эрозиялык тоолор - үстүнкү бети плато сымал, горизонталдык геол. структурадагы, кийинки тектон. (неотектон.) көтөрүлүүлөргө дуушарланган, дарыялардын жана убактылуу аккан агын суулардын өрөөндөрү менен тилмеленген тоолор; жанар тоо тоолору - жанар тоо конустары, бийик көтөрүлгөн лава катмарлары ж. б. Тоо рельефинин негизги элементтери: тоо чокулары, кырлары, байыркы түздүктөрдүн калдыктары (тайпаң жондор), тоо капталдары, дарыя өрөөндөрү.

Тоолуу аймакта болуучу маанилүү экзогендик процесстер: үбөлөнүү, эрозия, нивация, мөңгү процесстери, материалдардын каптал боюнча оошуусу ж. б. Жеринин бетинин түзүлүшү боюнча бийик тоо, орто бийик тоо, жапыз тоо рельефтерине ажырайт. Тоолуу аймактардагы ландшафттын негизги закон ченемдүүлүгү - бийиктик алкактуулук (бийиктик зоналуулук). «Тоо» термини Орто жана Борбордук Азия, Казакстан, Башкыртстан, Дагстан, Алтай, Түштүк Сибирь ж. б. жерлерде, башкача айтканда Балкандан Таймырга чейин тау, таг, даг, туу түрүндө кеңири таралган. Көптөгөн геогр. аттардын курамына кирет; мис., Каратоо, Тескей Ала-Тоо, Иле Ала-Тоосу, Керметоо, Күмүштак, Алтындаг ж. б.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2
# Сингапур ашканасы

**Сингапур ашканасы** — Сингапурда белгилүү болгон ар түрдүү тамак-аштардын түрлөрүн билдирген жалпы термин. Сингапур ашканасы түрдүү улуттардын: малай, кытай, индонезиялык, индиялык, тайлык жана европалык ашканалардын таасири астында өнүккөн. Филиппин жана жакынкы Чыгыш ашканаларынын таасири да сезилет.

Жергиликтүү тамак-аштын көп маданияттуулугу, түрдүү стилдеги эл аралык ашканалардын оңой жеткиликтүүлүгү жана баасынын кеңири диапазону Сингапурду “тамак-аш бейишине” айлантат. Алгачкы сингапурдук иммигранттар тарабынан даярдалган түрдүү тамактардын ыңгайланышы, бир нече улуттук ашканалардын кезигишинде жаңы тамактардын пайда болушуна алып келген.

Сингапурдуктар ресторандарда эмес, Hawker Centreде (фут-корту, эл аралык буфет) тамактанышат. Бул Hawker Centre кеңири таралган, арзан жана адатта ондогон күркөлөрдөн турат, алардын ар бири өз фирмалык тамактарын сунуштайт. Адатта, Hawker Centre бир эле учурда бир нече улуттук ашканалардын тамактарын тартуулайт. Hawker Centre турак жай комплекстеринин короолорунда да жайгашуусу мүмкүн.

2016-жылы Hong Kong Soya Sauce Chicken Rice and Noodle жана Hill Street Tai Hwa Pork Noodle эки Мишлен жылдызы менен сыйланып, дүйнөдөгү биринчи көчө тамак-аш мекемеси болуп калды. Биринчи мекеме ошондой эле "Мишлен жылдызы менен белгиленген эң арзан тамак-аш" наамын алган.

2020-жылы ЮНЕСКО тарабынан Сингапурдун Hawker Centre маданияты адамзаттын материалдык эмес маданий мурасы катары таанылган.

## Шилтемелер
# Кувейттин туусу

Кувейттин туусу|  Кувейт |
|  |
| Бекитилген |
7-сентябрь 1961 |
| Колдонууга |  |
| Пропорция |
1:2
 |

**Кувейттин туусу** (ар. علم الكويت‎) — Кувейттин мамлекеттик белгилеринин бири.

Туурасы бирдей болгон үч горизонталдуу тилкелерден турат. Үстүндө жашыл түстөгү, ортосунда ак түстөгү, астында кызыл түстөгү тилкелерден турат жана. Туурасынын сол тарабында желектин 1/2 бөлүгүн ээлеген кара түстөгү трапеция жайгашкан. Желектин туурасынын узундугуна болгон катнашы 1:2 өлчөмүндө.

Желек 1961-жылы кабыл алынган. Кургактыкта жарандык жана мамлекеттик желек, деңизде жарандык, мамлекеттик жана аскердик желек катары колдонулат.

## Туунун стандарттары

### Түс

| Түсү | Мааниси |
| --- | --- |
| Кызыл | Хашемит династиясынын мусулман жоокерлеринин кылычтарындагы канды чагылдырат. |
| Ак | Умайяд династиясынын тазалыгын жана жакшы иштерин чагылдырат. |
|  Жашыл  | Фатимид династиясынын же Рашид халифатынын түшүмдүү жерлерин жана Ислам динин чагылдырат. |
| Кара | Согушта Аббасид династиясынын душмандарынын жеңилип калышын чагылдырат. |

### Схема

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Желектин схемасы |
| Желектин схемасы  |

 |

## Эмирдин штандарты

* 1921–1940
* 1940–1956
* 1956–1961
* 1961-ж. бери

## Тарыхый желектер

* 1746–1871 (Аль-Сулами туусу)
* 1871-1914 ( Осмон империясынын 1844-жылы кабыл алынган туусу)
* 1903-жылдын 28-30-ноябрында Лорд Керзондун сапары учурунда колдонулган туу
* 1906-жылы сунушталган туу (кабыл алынган эмес)
* 1913-жылы сунушталган туу (кабыл алынган эмес)
* 1914–1921
* 1920-жылы Жахра согушунда көтөрүлгөн согуш туусу
* 1921–1940
* 1940–1961
* Деңиз байрагы 1956–1961 (деңизде гана колдонулат)
* Кувейтти Ирак басып алган учурунда колдонулган желек (1990)
* 1961–азыркы учурда

## Булактар
# Мезолит

**Мезолит** (мезо... жана грекче lithjs – таш) – биздин заманга чейинки 10–7-миң жылдыктарга туура келген орто таш доору. Доордун башталышы геологиялык голоцен доорунун башталышы менен дал келет. Бул учурда муз доору тартылып, жаратылыш шартында, жаныбарлар дүйнөсүндө чоң өзгөрүүлөр жүрүп, климат азыркы абалдагыдай болуп калыптанган. Көптөгөн жаныбарлар (мамонт, жүндүү керик, бизон ж. б.) жок боло баштаган. Мергенчиликтин негизги олжосу элик, багыш, бугу өңдүү жаныбарлар болгон. Бул өзгөрүүлөр адамдарга жашап калуу үчүн жаңы шартка ыңгайлашууга түрткү берген. Мезолит доорунда майда микролиттик таш куралдары кеңири тараган. Алардын ичинен кесүүгө, саюуга ыңгайлуу болгон жалпак таштардын мааниси зор болгон. Ошондой эле кыргычтар, кескичтер, тешкичтер кеңири колдонулган. Микролиттер менен бирге мурдагы доорлорго мүнөздүү куралдар – сай таштан жасалган уруу, кесүү, чабуу үчүн колдонулуучу буюмдар да болгон. Балта сымал кылдат жасалган жаңы куралдардын пайда болушу байкалган. Сөөктөн, мүйүздөн жасалган куралдарды колдонуу жана аларды жасоо ыкмалары өнүккөн. Атайын балык кармоо үчүн кайырмак, дегээ пайда болгон. Мезолит доорундагы негизги чарба – мергенчилик жана жыйноочулук. Жаратылыш шартынын өзгөрүшү мергенчиликтин жаңы ыкмаларын жана куралдарын талап кылган. Ушул мезгилде жаа менен жебе пайда болгон. Эң алгачкы үй жаныбары катары ит колго үйрөтүлгөн. Мурдагыдай топ-тобу менен аңчылыктын ордуна жеке аңчылыкка чыгуу өндүрүмдүү болгон. Бул доордо балык уулоочулук кыйла өнүккөнүн турак жайлардагы балыктардын сөөк калдыктары жана балык уулоо куралдарынын табылышы далилдеп турат. Мезолит доору адамзат коомунун өнүгүшүнүн жаңы баскычы болуу менен келечекте жаңы чарба формаларына – дыйканчылыкка жана мал чарбачылыкка өтүүгө негиз берген. 1956-жылы В. А. Ранов Алай өрөөнүндөгү таш дооруна таандык бир канча эстеликтерди ачкан. Туз-Суу дарыясынын агымынан нуклеус табылган. Мезолит жана неолит дооруна таандык эстеликтер Ак-Сай, Арпа өрөөндөрүнүн Сары-Илик, Терек, Кочкор-Жал деген жерлеринен да кездешкен. Мезолит доорундагы эстеликтер Фергана өрөөнүнүн үңкүрлөрүнөн, тоо этектериндеги түздүктөрүнөн да учураган. Толук изилденген эстеликтер – Сох суунун жогорку жагындагы Обишир үңкүрлөрү, Таш-Көмүр үңкүрү.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
# Орто билим

**Орто билим** – коомдук пайдалуу эмгекке же атайын жогорку билим алууга керектүү болгон билимдердин, ыктардын жана машыгуулардын жыйындысы. Жалпы орто билим бардыгына бирдей берилет жана каалаган жогорку же атайын орто окуу жайына тапшырууга укук берет. Жалпы орто билим 15–16-кылымда түзүлүп, ал классикалык билим берүү деп аталган. 18-кылымда классикалык билим берүү менен бирге реалдык билим берүү пайда болгон. Революцияга чейин Россияда жалпы орто билимди гимназиялар, реалдык жана коммерциялык окуу жайлары ж. б. берген. Кийин СССРде жалпы орто билимди жалпы билим берүүчү орто мектеп, кесиптик-техникалык жана айрым атайын орто окуу жайлары бере баштаган. Кыргызстанда революцияга чейин жалпы орто билим берүүчү жалгыз орто мектеп (эркектер гимназиясы) Пишпек (азыркы Бишкек) шаарында болгон. 1924-жылдан кыргыз тилинде орто билим берүүчү мектептер ачыла баштаган.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
# Мажбурлоо эмгеги

**Мажбурлоо эмгеги** – кайсыбир жактан, ал өз кызматын ыктыярдуу сунуштабаганда, кандайдырбир жазалоо коркунучу алдында талап кылынган баардык иш жана кызмат. 1966-жылкы Жарандык жана саясий укуктардын Эларалык пактынын 8-статьясынын 3-пунктуна ылайык эчким М. э-не (милдеттүү эмгекке) мажбурмаланбоосу тийиш. Ошол эле учурда төмөнкүлөр М. э-не кирбейт: а) соттун өкүмү боюнча жазалоо катары аткарылып жаткан оор кара жумуштар, ошондой эле соттун өкүмү боюнча камакта отурган адам, же андай камактан шарттуу бошотулган адам аткаруусу тийиш болгон кандай гана болбосун жумуштар жана кызматтар; б) кандай гана болбосун аскердик мүнөздөгү кызматтар, ал эми аскердик кызматтан саясий жана диний-этностук жүйөлөр боюнча баш тартуу таанылган өлкөлөрдө, ошондой жүйөлөр боюнча аскердик кызматтан баш тарткандар үчүн мыйзамда каралган кандай гана болбосун кызматтар; в) жарандардын бейпилдигине жана өмүрүнө коркунуч келген же кыйроолордун учурундагы кандай гана болбосун кызматтар; г) демейки жарандык милдетттерге кирген кандай гана болбосун жумуштар жана кызматтар. КР Конституциялык мыйзамдарында жарандарды согуш, табигый кырсыктардын, эпидемиянын же башка өзгөчө кырдаалдардын кесепеттерин жоюудан, ошондой эле соттун өкүмүн аткаруудан башка учурларда мажбурлоо эмгектерине тартууга тыюу салынган.

## Колдонулган адабияттар

* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
# Варанаси

Варанаси.
**Варанаси**, **Бенарес** (байыркы Каши) - Индиянын түндүгүндөгү шаар, аты окшош дистриктин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору; Уттар-Прадеш штатында, Ганг дарыясынын боюнда жайгашкан. Калкы 1,2 млн (2006). Дели Калькутта магистралындагы ири жолдор тоому. Аэропорту бар. Индуизм, буддизм диндеринин ири диний борбору (жылына 1 млндон ашык зыяратчылар келет). Болжол менен биздин заманга чейинки 7-кылымда пайда болгон. Шаардын эски бөлүгүндө 1500гө жакын храм бар. Индуизм маданиятын, динин жана санскритти окуп үйрөнүүнүн борбору. Үч Университет (анын ичинен Бенарес индуизм Университети), ондон ашык коллеж, хинди тилиндеги китептер сакталган ири китепкана бар. Текстиль (кебез, жибек кездемелер), тамак-аш, металл иштетүү, химиялык (жер семирткич жана башка) өнөр жайлары, дизел локомотивдер заводу иштейт. Кустардык кол өнөрчүлүк (жибек сарилер, парча, килем, диний буюмдар) өнүккөн. Хинди тилиндеги китеп басуунун борбору.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
# Азирети Али

**Азирети Али** (ар. Аали бин Абуталиб) - Мухаммед пайгамбардын чоң атасы менен бир тууганынын баласы. Мухаммед пайгамбардын күйөө баласы. Азирети Али пайгамбардын Фатима аттуу кызына үйлөнгөн. Төртүнчү «шайланма халифа» болгон. Азирети Али халифалык кылып турган кезде мамлекетте мусулмандар ара- сында ич ара ырктары кетти. Аны колдогондор «шия» (тарапкер, партия, топ маанисинде) деп атала башташкан. Алар халифалык Мухаммед пайгамбардын жакындары же Азирети Али жана андан тарагандарга таандык болуш керек деген талаптар менен чыгышкан. Йезид тарабынан өлтүрүлгөн Хусейинди имам көтөрүп чыгышкан.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк. Түзгөндөр О. К. Каратаев, С. Н. Эралиев. -Б.: Бийиктик, 2005. 600 б., ISBN 9967-13-159-4
# IBM

**IBM** (Эл аралык бизнес машиналар корпорациясы; англ. International Business Machines Corporation) -- башкы штабы АКШнын Нью Йоркундагы Армонк жергесинде жайгашкан Американын эл аралык технология компаниясы. Ал 170тен ашуун өлкөдө иш алып барат. Компания 1911-жылы Эсептөөчү-тариздөөчү-жазып алуучу компания (англ. Computing-Tabulating-Recording, CTR) катары пайда болуп, 1924-жылы "Эл аралык бизнес машиналар" деп аталып калган.

## Тарыхы

## Шилтемелер
# Претория

Претория.
**Претория** – Түштүк Африка Республикасынын борбору. Гаутенг провинциясынын административдик борбору. Шаар тектирчелүү платодо, деңиз деңгээлинен 1370 м бийиктикте, Апис дарыясынын боюнда жайгашкан. Климаты субтропиктик. Эң ыссык айы январдын орточо температурасы 25°С, эң суук айы июлдуку 10°С. Жылдык жаан-чачыны 750 мм. Калкы 1,7 млн (2010). Эл аралык аэропорту бар. 1855-жылы бурлар тарабынан негизделген. 1860-жылдан Трансваалдын, 1910-жылдан Түштүк Африка Союзунун (1961-жылдан ТАРдын) борбору. Кара металлургия, машина куруу, текстиль, химиялык , тамак-аш өнөр жай ишканалары иштейт. TAP Илимдер академиясы, университеттер, китепканалар, муниципалдык сүрөт галерея, музейлер (анын ичинде ачык асман астында, тарыхый-маданий), Түштүк Африка геология кызматы, «Радклифф» обсерваториясы бар. Шаарга жакын жерде Африкадагы алгачкы алмаз табылган. Туризм өнүккөн. ТАРды түзгөн алгачкы президент М. Преториустун ысмынан аталган.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
# SGML

**SGML** (англ. Standard Generalized Markup Language *- **стандарттуу жалпыланган белгилөө тили) - документтердин белгилөө тилин аныктоого арналган тил болуп эсептелет. SGML — 1969 жылы IBM де өндүрүлгөн GML (Generalized Markup Language) тилинин мураскору.

Алгач SGML ири өкмөттүк жана аэрокосмостук долбоорлордо машине-адам окуй ала турган документтерди бирге пайдалануу үчүн чыгарылган. Ал басмаканаларда да кеңири пайдаланылып келген, бирок анын оордугу күндөлүк колдонууда кеңири жайылуусун кыйындатты.

SGML ISO (эл аралык стандарттоо уюму) стандартына жооп берет.

HTML жана XML тилдери SGML ден өсүп чыккан. *HTML* — бул SGML дин тиркемеси, ал эми *XML* — документти машиналык талдоо аракетин жеңилдетүү үчүн, толукталган түрү. SGML дин мындан башка SGML Docbook (документтөө) жана «Z Format» деген тиркемелери да кездешет.
# Кызматкерлер

**Кызматкерлер** – кара күч эмес, акыл эмгеги менен алектенип, айлык алгандар. Бир канча кесиптик топторго бөлүнөт: администрациялык – башкаруучу адистер, инженердик-техникалык жумуштар, жана башка адистер, соода, контора кызматкерлери.
Кызматкерлер коомдун өнүгүшүнө байланыштуу эмгектин бөлүнүшү, кара күч, жалданма эмгектин пайда болушунун натыйжасында ажыратылат. Транспорт, байланыш, соода, билим берүү жана медицина тармактарынын өнүгүшү, тейлөө кызматынын күчөшү менен кызматкерлер да көбөйөт.
Кызматкерлер мамлекеттин укук тартибиндеги мыйзамдардын негизинде туруктуу же убактылуу дайындалат же шайланат. Ал мамлекеттик, коомдук мекемелерде бийлик өкүлүнүн, уюштуруучу - тескөөчүнүн милдетин аткарат, чарбалык кызматтар менен катар саясий – экономикалык, маданий жана агартуучулук, жана башка иш-аракеттерди жүргүзөт.

## Колдонулган адабияттар

* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Философия энциклопедиялык окуу куралы. - Б.:2004 ISBN 9967-14-020-8
# Волгоград облусу

Волгоград облусу.
**Волгоград облусу** (1961-жылга чейин Сталинград областы) Россия федерациясынын субьекти 1936-ж. 5-декабрда түзүлгөн. Аянты 114,1 миц км2. Калкы 2 545 937 (2016).

Волгоград областы Чыгыш Европа түздүгүнүн түш.-чыгышында. Батыш тарабы дөңсөөлүү, кокту-колоттуу; чыгышы түзөң. Климаты континенттик. Кар аз түшөт, кышы суук; жайы кургак, ысык. Январдын орт. температурасы түш,- батышында — 8° С, түн.-чыгышында— 12° С. Жайында 22° С, 24° С. Жылдык жаан-чачыны 450 мм. Область аркы­луу Волга жана Дон дарыялары агып өтөт.

Волгоградск, Цимлянск суу сактагычтары, Эльтон, Боткуль, Горько-Солёный туздуу көлдөрү бар. Территориясынын 83% талаа зонасында, түндүк- батыш бөлүгү кара, калган жеринин кыртышы кара күрөң жана күрөң топурактуу. Аянтынын 4% токой (эмен, клён ж. б.).

Айбанаттары: карышкыр, сэры чычкан, кош аяк, түлкү, бөкөн; канаттуулары: тоодак, торгой ж. б.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.
# Aкaдемиялык эркиндик

**Aкaдемиялык эркиндик** - жогорку окуу жайларындагы профессорлордун жетекчилигинде өзүн өзү башкаруу, жүргүзүлгөн окутуу программаларын аныктоо жана ички тартиптер боюнча укуктар; билим берүү жана илимий-изилдөө жагында инсанга берилген өзгөчө укуктардын жана эркиндиктердин топтому. Профессорлорду жана ректорлорду шайлоо көз карандысыз, сырткы административдик бийликтин кийлигишүүсүз жүрөт. ЖОЖдордун профессор-окутуучулар курамына, илимий кызматкерлерге жана студенттерге төмөндөгүдөй эркиндиктер берилет: предметтик окуу пландарды өзүнүн тажрыйбасы, көзкарашы боюнча түзүү; илимий-изилдөө темаларын тандоо; аларды өзүнүн ыкмаларынын негизинде жүргүзүү; студенттин өзүнүн жөндөмдүүлүгүнө жана муктаждыгына ылайык билим алуусу.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1
# Элли Голдиң

**Елена Жейн "Элли" Голдиң** (англ. Elena Jane "Ellie" Goulding, айтылышы: /ˈɡoʊldɪŋ/ GOHL-ding; 1986-жылы 30-декабрь) — англиялык ырчы, ыр жазуучу. Эллинин чыгармачылык мансабы Starsmith жана Фрэнкмьюзик музыкалык продюсерлери менен таанышканындан бери башталган, аны Жем Лиллиуайт байкап, кийин Эллинин менеджери жана A&R-менеджери болот. 2009-жылдын июлунда, Polydor Records үндү жаздыруучу фирма белгисинде ырдап жүргөнүндө, кийинчирээк, ошол эле жылы, өзүнүн алгачкы An Introduction to Ellie Goulding  **(кырг. Элли Голдиң менен таанышуу) кичи-альбомун жаздырат.**

2010-жылы Би-би-Синини жыл сайын өткөн Sound of... сурамжылоосу боюнча биринчи орунга татыган, ошол эле жылы Brit Awards сыйлыгы учурунда берилген "Сынчылардын тандоосу" сыйлыгына ээ болгон. 2010-жылы Элли, Lights (кырг. Чырактар) аталышындагы алгачкы студиялык альбомун жаздырып чыгарган, ал UK Albums Chart чартында биринчи орунду ээлеп Британияда 850000 альбому сатылган. 2010-жылдын декабрында Улуу Британиянын чарттарында биринчи орундарды ээлеген Элтон Жондун "Your Song" (кырг. "Сенин ырың") ырына жаздырган кавер-версиясын Элли 2011-жылдын 29-апрелинде Букингем сарайында өткөн ханзада Ульям менен Кейт Миддлтондун үйлөнүү кечесинде ырдаган. Альбомдун "Lights" аталышындагы башкы треки АКШда 2011-жылдын мартында жаздырылып АКШнын Billboard Hot 100 чартында биринчи оруду ээлеген.

2012-жылдын октябрында Голдиңтин Halcyon (кырг. Бейпил) аталышындагы экинчи студиялык альбому жаздырылып чыгат. Альбомдон мурун анын "Anything Could Happen" (кырг. Эмне болсо да болот) башкы сингли жарыкка чыккан. Halcyon, UK Albums Chart чартында биринчи жолу экинчи орунду ээлеп пайда болгон, кийин 65 аптадан соң биринчи орунду ээлеген. Halcyon АКШнын Billboard 200 чартында биринчи жолу тогузунчу орунду ээлеп пайда болгон. Halcyon альбомунун кайрадан түзүлгөн Halcyon Days (кырг. "Бейпил күндөр") альбому 2013-жылдын 23-августунда жаздырылып чыгарылган, анда Улуу Британиянын эң мыкты сингли болгон "Burn" (кырг. "Жалындоо") аталышындагы жаңы сингли кошулган. 2014-жылы, Brit Awards сыйлыктарын берүү аземи учурунда Элли "Эң мыкты британиялык айым артисти" номинациясын жеңип алган. 2015-жылы 6-ноябрда Голдиң "On My Mind" (кырг. "Оюм боюнча") башкы синглин камтыган Delirium (кырг. Жөөлүү) аталышындагы үчүнчү студиялык альбомун жаздырган. 2015-жылдын декабрында Голдиң "Love Me like You Do" (кырг. "Дагы да сүйө бер") сингли менен "Эң мыкты соло поп-аткаруу" номинациясын жеңип алгачкы "Грэмми" сыйлыгына ээ болгон.

## Өмүр таржымалы

## Сыйлыктары

## Шилтемелер
# Людвиг ван Бетховен

Людвиг ван Бетховен (1820).
**Бетховен, Людвиг ван** (17. 12. 1770, Бонн 26. 3. 1827, Вена) немис композитору, пианист жана дирижёр. Чоң атасы Бонндогу аксарай капелласынын жетекчиси, атасы ырчы болгон.

Бетховен 12 жашынан музыка жаза баштаган. Венага келген соң (1792) тез эле пианист-төкмө катары даңкы чыгат. Венадагы алгачкы он жылдын ичинде Биринчи жана Экинчи симфонияны, 6 квартет, фортепьяно үчүн соната ж. б. чыгармаларды жаратат. 1804-ж. Үчүнчү («Баатырдык»), Төртүнчү (1806), дүйнөгө атагы кеткен Бешинчи жана Алтынчы симфонияларды (1808), фортепьяно үчүн айтылуу № 21 («Аврора») жана № 23 («Аппасионата») сонаталарды, «Фиделио» операсын, Гётенин «Эгмонт» трагедиясына музыка (1810), Жетинчи жана Сегизинчи симфонияны жазган. Кийинки мезгилде жазган чыгармаларынын шедеври Тогузунчу симфониясы 1824-ж. 7-майда 1-жолу аткарылган. Бетховендин чыгармалары ушул кезге чейин дүйнөлүк музыканын өсүшүнө зор таасир тийгизип келе жатат.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4
# Бунгарлар

тасмабунгар (*Bungarus fasciatus*).
**Бунгарлар** (лат. *Bungarus*) — чекир жыланга окшогон жыландардын бир уруусу, булардын кыйла түрү бар: сары баш бунгар (лат. *B. flaviceps*), Индистан бунгары (*B. caeruleus*), тасмабунгар (*B. fasciatus*), Цейлон бунгары (*B. ceylonicus*), кара бунгар (*B. niger*).

## Колдонулган адабияттар

* А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9

Калып:Bio-stub
# Европеоид расасы

**Европеоид расасы**, кавказоид (евразия расасы) – жер жүзүндөгү көп сандуу расалардын бири. Европа, Түндүк Африка, Алдыңкы Азия, Түндүк Индия, Австралия, Америка, Түштүк Африка жана башка өлкөлөрдө таралган. Бул расанын өкүлдөрүнүн өңү ак жуумал же кара тору, чачы тармал же жумшак келип, кырдач мурун, жука эриндүү болушат.

## Колдонулган адабияттар

“Кыргызстан” Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1