# Швейцария

|  |
| --- |
| **Швейцар Конфедерациясынем. *Schweizerische Eidgenossenschaft* фр. *Confédération suisse* итал. Confederazione Svizzera рома. Confederaziun svizra лат. Confoederatio Helvetica** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Туу
 | Герб
 |

 |
| Урааны: *"лат. Unus pro omnibus, omnes pro uno"* *"Бирөө бардыгы үчүн, бардыгы бирөө үчүн"* |
| Гимн: *"Швейцар забуру"* |
|  |
| **Расмий тилдери** | немис тили, француз тили, италян тили, романш тили
 |
| **Борбор шаары** | Берн
 |
| **Ири шаарлар** | Цүрих, Женева, Базель, Лозанна, Берн, Люцерн
 |
| **Президент** | Иньяцио Кассис
  |
| **Аянты** • Жалпы • Суу бетинин %.
  |  41 284 км² 4,2 |
| **Калкы** • Бааланган (2019) • Жыштыгы
 |  8 558 758 адам 207 ад./км² |
| **Акча бирдиги** | швейцардык франкы |
| **Домени** | .ch, .swiss |
| **ISO коду** | CH |
| **ЭОК коду** | SUI |
| **Телефон коду** | +41 |
| **Убакыт аралыгы** | UTC UTC+1 |

Швейцария.
**Швейцария** (нем. *Schweiz*, фр. *Suisse*, итал. Svizzera, рома. Svizra), расмий аталышы — **Швейцар конфедерациясы** (лат. Confoederatio Helvetica, нем. *Schweizerische Eidgenossenschaft*, фр. *Confédération suisse*, итал. Confederazione Svizzera, рома. Confederaziun svizra) — Европа континентинде орун алган өлкө. Борбор шаары - Берн. Мамлекеттик башкаруу түрү - федералдык парламенттик башкаруу системасы. Бул мамлекет Батыш Европада жайгашып, түндүгүндө Германия, түштүгүндө Италия, батышында Франция, чыгышында Австрия жана Лихтенштейн менен чектешет. Швейцария мамлекет катары 1848-жылы 3 (облустан) кантондон түзүлгөн. Азыр Швейцариянын курамына 26 кантон кирет. Мамлекеттик 4 тил бар. Алар: немис, француз, итальян жана ромонж (ромонж тили 1 гана кантондо колдонулат) тилдери. Швейцария узак убакыттан бери саясий жана аскерий бейтараптыкты сактап келет. Ошол себептен бул өлкөдө көптөгөн ири эл аралык уюмдар жайгашкан.

### Өлкөнүн аталышы

Швейцариянын мамлекеттик тилдериндеги аталышы ар түрдүү. Мисалы немисче-*Schweiz*, французча-*Suisse*, италиянча-*Svizzera*, ромонжчо-*Svizra* -деп аталат. Швейцариянын расмий аталышы- **Швейцария конфедерациясы** - немисче-*Schweizerische Eidgenossenschaft*, французча-Confédération suisse, италиянча-Confederazione Svizzera, ромонжчо *Confederaziun Svizra*.

Өлкөнүн аталышы XVI кылымда Швиц *Schwytz* кантонунун(облусунун) негизинде пайда болгон. Байыркы немис тилинен *Schwytz* аталышын кыргызчага которгондо "өрттөө" -дегенди билдирет. 972-жылы швейцариялыктар өздөрү жашаган Швиц айылындагы калктын тукум уланышына, жер өсүмдүктөрүнүн жакшы өсүшүнө кам көрүү максатында айылдын тегерегиндеги токойлорду ирээттеп, куураган бактарды дайыма өрттөп турушчу. Ошондон улам *Shwytz* (кыргызча-өрттөө)- деген аталышы пайда болгон.

Кийинчерээк австриялыктар тарабынан Schwytz деген аты бурмаланып, азыркы учурда Швиц (немисче- *Schweiz*) деп айтылып келет.

Кыргыздар арасында аталган мамлекет Швейцария -деген аталышы менен белгилүү.

### Швейцариябы же Швейцария конфедерациясыбы?

*
*

Щвейцариянын латын тилиндеги аталышы — *Confoederatio Helvetica*. Бул аталышты щвейцариянын акчаларынан жана өлкөнун интернет доменинде көрүүгө болот(ch). Ошондой эле Щвейцариянын почта маркаларында дагы Helvetia- деген латын тилиндеги аталышы жазылат. Мындан тышкары "Хелветика конфедерациясы" -деген расмий жазуу темир акчаларда жана өлкөнүн борбор калаасы болгон Берн шаарындагы Өкмөт үйүнүн кире беришинде да сакталып калган.

Мамлекет- "Швейцария Конфедерациясы" (фрацузча-*Confédération suisse*) катары биринчи жолу жалпы европалык "30 жылдык согуш" учурунда (1618-1648) кайсы бир немисче документте катталган. Бирок, бул аталыш ошону менен тез эле кеңири колдонулуп кеткен жок. XVIII-кылымга чейин расмий түрдө да, жөнөкөй учурда да "Хелветика корпусу", "Магна лигасы" жана "Хелветия" деп айтылып жүргөн.

Iвейцария конфедерациясы- деген аталыш 1803-жылдын 19-февралында Наполеон Бонопарт тарабынан жазылган "Ортомчулук мыйзамында" да белгиленген эмес. Биринчи жолу "Щвейцария конфедерациясы" катары австриялыктар менен болгон согуштан кийин 1815-жылдагы "Швейцариянын биригүүсүнүн түбөлүк бейтараптыгы жана чек араларынын кол тийбестиги жөнүндөгү" декларациянын 15-беренесинде жазылган.

Анткен менен 1948-жылы 22 кантон (облус) "Щвейцария конфедерациясын" түзүп, жаны кабыл алган Конституциясында кайрадан "Хелветика конфедерациясы" (*Confoederatio Helvetica*) - деп жазылып калган.

Мезгил өткөн сайын "Хелветика конфедерациясы" деген аталышы аз колдонулуп отуруп, акыры 1999-жылы кабыл алынган Конституцияда расмий түрдө "Щвейцария конфедерациясы" аталды.

### Тарыхы

*
*

...

## Колдонулган адабияттар

...