Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Иоанн Павел II

**Иоанн Павел II**, Кароль Юзеф Войтыла (18. 5. 1920, Польша, Вадовище ш.2. 4. 2005, Рим) – 264-шайланган Рим папасы (1978-2005), саясий жана коомдук ишмер. 1958-ж. Краков епископу, 1964-ж. архиепископу жана митрополити. 1967-ж. кардинал наамын алган. 1523-жылдан бери италян эмес улуттан Рим папасы болгон биринчи киши. Марцин Вадовите атындагы гимназияны бүткөндөн (1938) кийин, Краков шаарындагы Ягелон университетинин философия факультетине тапшырган. 2-дүйнөлүк согушта Польшаны немистер басып алганда университет жабылып калган. Ал жашырын иштеген Рапсодия театрын уюштуруунун демилгечилеринен актёр жана режиссёр, ошондой эле шахтада, «Солвей» концернинин химиялык өндүрүштүк мекемесинде жумушчу болуп иштеп, дин семинариясына катышып турган. Кийин Рим, Швейцария жана Бельгия университеттеринин философия факультетинде окуган. 1948-ж. өз мекенине кайтып келип, Краков, Католикалык университеттеринде иштеп, теология илимдер доктору наамына ээ болгон. Философия жана теология илимдери боюнча көптөгөн эмгектердин автору. Ал ар түрдүү диндеги мамлекеттердин тынчтыкта жанаша жашоосуна, дүйнөлүк диндердин жана алардын тармактарынын өз ара жакындашуусуна зор салым кошкон. Рим папаларынын арасынан биринчи болуп чиркөөлөргө жана мечиттерге расмий жолугушууларга барган.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5
# NASDAQ биржасы

**NASDAQ биржасы** же жөн эле NASDAQ - бул америкалык фондулук биржа болуп саналат. Бул аталыш National Association of Securities and Dealers Automated Quotationsтун толук аталышынын аббревиатурасы. АКШнын ири электрондук биржасы. NASDAQда 3700гө жакын компания тизмеленген, бул аны дүйнөдөгү эң ири соода биржасына айландырат.

## NASDAQ индестери

NASDAQта жогорку технологиялык компаниялар гана котировкаланбайт, ошондуктан индекстердин бүтүндөй системасы пайда болду, алардын ар бири экономиканын тиешелүү тармагындагы кырдаалды чагылдырат. Азыр NASDAQ электрондук тутумунда сатылуучу баалуу кагаздардын котировкаларына негизделген мындай индекстердин он үчү бар.

### Nasdaq Composite

Nasdaq Composite индекси NASDAQ (бардыгы 5000ден көбүрөөк) биржасында котировкалануучу бардык компаниялардын акцияларын камтыйт. Рыноктук баасы кийинкидей эсептелет: компаниянын акцияларынын жалпы саны бир акциянын учурдагы рыноктук баасына көбөйтүлөт.

### Nasdaq-100

Nasdaq-100 капиталдаштыруу боюнча 100 ири компанияларды камтыйт, алардын акциялары NASDAQ биржасында сатылып жатат. Индекске каржы секторунун компанияларды камтылбайт. 2021-жылга карата Nasdaq-100дун 57% технологиялык компаниялар түзөт. QQQ тикеринин астындагы Nasdaq фонд биржада Nasdaq-100 динамикасын жогорку тактык менен кайталайт.

### NASDAQ башка индекстери

* NASDAQ Bank Index — банктык сектордун компаниялары үчүн
* NASDAQ Biotechnology Index —медициналык жана фармацевтикалык компаниялар үчүн
* NASDAQ Computer Index — компьютерлер үчүн программалык жана аппараттык камсыздоону иштеп чыгуучу компаниялар үчүн
* NASDAQ Financial Index — банктык жана камсыздандыруучу компаниялардан башка каржылык сектордун компаниялары үчүн
* NASDAQ Industrial Index — өнөр жай компаниялары үчүн
* NASDAQ Insurance Index — камсыздандыруучу компаниялар үчүн
* NASDAQ Telecommunications Index —телекоммуникациялык компаниялар үчүн.

## Шилтемелер
# Манга

Мангадар.
**Манга** (жап. 漫画, マンガ, [mã̠ŋɡa̠] (инф.)) а., жөн. — жапон комикстери, кээде комику деп да аташат (コミック). Азыркы формадагы манга Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин батыш салтынын күчтүү таасиринин астында өнүгө баштаган, бирок өзөгү эрте жапон искусствосуна барып такалат.

Жапонияда манганы чоңу да кичинеси да окуйт. Манга көркөм өнөрдүн түрү катары да кадыр-барктуу. Ошондуктан ар түрдүү жанрларда ар түрдүү темаларда көптөгөн чыгармалар бар: укмуштуу окуя, махабат, спорт, тарых, юмор, илимий фантастика, коркуунучтуу, эротика, бизнес ж.б. 1950-жылдардан бери манга 2006-жылы 481 млрд ийендик, 2009-жылы 420 млрд ийендик айланууга ээ жапон китеп басмасынын ири тармагына айланды. Манга дүйнөнүн башка өлкөлөрүндө да популярдуу болду, өзгөчө АКШда. Бул жерде 2006-жылдын маалыматтарына караганда, сатуулар 175-200 млн доллар чамасында болгон. Дээрлик бардык манга ак-кара түстө тартылып, басылат. Бирок түстүүсү да бар, мисалы, аталышы англисчеден "түстүү" деп которулган Colorful. Популярдуу, көбүнчө узун манга сериалдар (кээде бүтпөй калган) аниме болуп тартылат, ранобе, видео оюндар жана башка туунду чыгармалар да жасалышы мүмкүн. Бар манга боюнча аниме түзүү коммерциялык өңүттөн караганда мааниге ээ - манга тартуу адатта көп чыгымды талап кылбайт, аниме студиялар болсо, тигил же бул манга экранга чыгаруу үчүн популярдуу болдубу жокпу аныктай алчу мүмкүнчүлүктөргө ээ.

Экранга чыгарууда сценарий бир катар өзгөрүүлөргө туш болушу мүмкүн: уруш жана мушташ сахналары бар болсо, жылмаланат, ашыкча ачык сахналар чыгарылат. Манганы тарткан сүрөтчүнү мангака дейт, көбүнчө ал сценарийдин да автору. Сценарий жазууну башка киши колго алса, ал сценаристти гэнсакуся дейт (тагыраагы, манга-генсакуся). Манга мурда бар аниме же тасманын негизинде да жаралышы мүмкүн, мисалы, "Жылдыз согуштары"-нын негизинде. Бирок аниме жана "отаку" маданияттары мангасыз пайда болмок эмес, анткени бардык эле продүсерлер комикс түрүндө сатылып, популярдуулугун тастыктабаган долбоорго убактыларын жана акчаларын коротушпайт.

## Тарыхы

## Шилтемелер
# Көпүрө

Суюлтулган абалда Санкт-Петербургдагы Сарай көпүрөсү
**Көпүрө** — суудан, терең сайдан, андан ж. б. өтүү үчүн салынган же атайлап курулган өткөөл.

## Шилтемелер

* Түзүлүшү – Эл аралык маалыматтар базасы жана 10000дөн ашуун көпүрө бар Инженердик Курулуштар Галереясы
# Эритме

**Эритме** — бир же бир нече металлдын, заттардын тазаланган накта эритиндиси же кошулмасы.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү (1969-ж.),(kg-kg)
# Ноктюрн

**Ноктюрн** (француз nocturnes – түнкү) – музыкалык чыгармалардын түрү. 18–19-кылымдын башында кассацияга жанааспаптык серенадага жакын дивертисмент түрү. Ноктюрн деп аталган көп бөлүктүү чыгарма катары үйлөмө жанакылдуу аспаптар үчүн жазылып, адатта түнкү бейкутчулук маалда сыртта аткарылган. Элегиялык маанайдагы ноктюрнду Ж. Филд жазган. Композитор Ф. Шопен 21 Н. жазып, мазмундуу табылгалары мененжанрды өркүндөткөн. Ноктюрнга Р. Шуман, И. Гуммель, К. Дебюсси, М. Регер жана башка кайрылышкан. Орус музыкасында Н-дун үлгүлөрүн М. Глинка, А. Бородин, А. Скрябин жазган.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
# Гудзон, дарыя

**Гудзон**, **Хадсон** — АКШнын чыгышындагы дарыя.

Уз. 520 км.. Алабынын аянты 34,6 миң км2. Адирондак (Аппалач) тоосунан башталып, Атлантика океанына куят. Кар жана жамгырдан куралат.

Орт. чыгымы 210 м2/сек, эң көбү 3500 м2/сек. Чатынан 240 км ге чейин кеме жүрөт. Ири ГЭС бар. Чатында Нью-Йорк ш. жайгашкан.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Калып:River-stub
Калып:US-geo-stub
# Бириккен Улуттар Уюмуну азык-түлүк жана айыл-чарба маселелери боюнча уюму

|  |
| --- |
| Бириккен Улуттар Уюмуну азык-түлүк жана айыл-чарба маселелери боюнча уюму |
| **Food and Agriculture Organization of the United NationsOrganisation des Nations Unies pour l'alimentation et l'agricultureOrganización de las Naciones Unidas para la Agricultura y la Alimentación聯合國糧食及農業組織منظمة الأغذية والزراعة للأمم المتحدة**  |
|  |
| Мүчөлүк: |
194 мүчө мамлекет, 2 ассоциацияланган мүчө, 1 уюмдун мүчөсү
 |
| Штаб-квартира: |  Италия, Рим
 |
| Уюмдун түрү: |
эл аралык уюм
 |
| Жетекчилери |
| Башкы директор |
Цюй Дунъюй
 |
| Негизделген |
| Негизделген |
16-октябрь 1945-жыл
 |
| www.fao.org/home/en/  |

**БУУ Азык-түлүк жана Айыл-чарба Маселелери боюнча Уюму** (F.A.O.-ФАО) - 1945-жылы курулган.

Борбору Римде. Максаты: дүйнөлүк азык-түлүк жана айыл-чарба жаатында иликтөөлөрдү жүргүзүү, бул темада адистештирилген жыйындарды уюштуруу, мүчө өлкөлөрдүн бул тармактагы проблемаларын талкуулоо жана сунуштарды киргизүү, мүчө мамлекеттерге азык-түлүк жана айыл-чарба тармагынын өнүгүүсү үчүн техникалык жактан жардам берүү жана адистер менен камсыз кылуу.

## Колдонулган адабияттар

* Эл аралык мамилелер сөздүгү/ Түз. Аббас Караагачлы; котор. Топчугүл Нармаматова, -Б.:КТМУ, 2008.- б. ISBN 978-9967-24-921-9
# Тандыр

**Тандыр** (дандыр) - нан бышырылуучу атайын очок. Кыл кошулуп ийленген чоподон жарым айлана түрүндө оозу кууш, түп жагы кенен, ар кандай көлөмдө (бийиктиги 1, 5, айланасы 2–3 м) жасалат. Кээде тандыр атайын курулган тектирченин үстүнө орнотулат. Нан жапканга, отун жагууга оңой болсун үчүн тандыр тикесинен гана эмес, жантыгынан да курулат. Ошондой эле нандан башка тандырга түрдүү тамак ашты да жасашат. Тандыр Кыргызстанда, Казакстанда, Азербайжанда, Арменияда, Кытайда, Өзбекстанда, Түркмөнстанда, Моңголдо, Тажикстанда, Орусияда жана Жапонияда көп тараган.
Тандыр ар бир өлкөдө ар түрдүүчө айтылат: Азербайжанда - „тэндир“, Тажикстанда — „танур“, Арменияда — „тонир“, Грузияда — „тонэ“, Индияда — „тандури“.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргызстан: энциклопедия