Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тамил тили

|  |
| --- |
|  |
| Расмий аталышы: |
தமிழ்
 |
| Айтылышы: |
Tamil
 |
| Өлкөлөр: |
Индия, Шри-Ланка
 |
| Расмий статусу: |  Шри-Ланка  Сингапур  Индия Тамил-Наду Пудучери
 |
| Колдонгондордун жалпы саны: |
75 млн (2011-2015)
 |
| **Классификациясы** |
| Түрмөгү: |
Дравид тилдери
 |
| * Түштүк дравид тилдери
* Тамил-Каннада
* Тамил тили
 |
| Жазылышы: |
Тамил жазуусу
 |
| **Тилдер коду** |
| ISO 639-1: |
ta
 |
| ISO 639-2: |
tam
 |
| ISO 639-3: |
tam
 |

**Тамил тили** (தமிழ், Tamiḻ) — Индияда жана Шри-Ланкада жашаган тамилдер сүйлөгөн дравид тили. 2000 жылдан ашуун жазуу тарыхы бар тилде болжол менен 75 миллион адам сүйлөйт. Бул тил Шри-Ланкада жана Сингапурда расмий тил, ошондой эле Индиянын Тамил Наду штатынын жана Пудучери союздук аймагынын расмий тили болуп саналат. Малайзияда тамил тили 543 башталгыч мектепте окутулат.

## Классификация

Тамил тили дравид тил үй-бүлөсүнүн түштүк дравид бутагына кирет. Бул тил үй-бүлөсүндө ал эң жакын тил батыштагы коңшусу — малаялам тили. Малаялам жана тамил тилдери IX кылымда бири-биринен айырмалана баштаган. Эки тилдин ортосундагы айырмачылыктар тарыхка чейинки батышта диалектизацияны көрсөтсө да, малаялам жана тамил тилдеринин тилдик бөлүнүшү XIII же XIV кылымда болгон.

Тамил лексикасында коңшу тилдерден жана индустан, санскрит жана перс сыяктуу башка тилдерден кирген көптөгөн сөздөр бар.

## Тарыхы

Мангулам Тамил Брахми жазуусу, Мангулам, Мадурай округу, Тамил-Наду, Тамил Сангам мезгилине таандык (б.з.ч. 400 - б.з. 200)
Тамил тилинин 2000 жылдан ашуун жазуу тарыхы бар. Жазуу тарыхынын биринчи фазасы б.з.ч. 300-жылдан б. з. 300-жылга чейинки мезгил болуп саналат, сангам адабияты менен мүнөздөлөт жана ушул мезгилде сакталып калган дравид тилинин эң алгачкы жазма үлгүлөрү түзүлгөн.

Эски тамил тили кийинчерээк орто тамил тилине айланган. Бул процесс XIII кылымда аяктап, тилде түрдүү фонологиялык жана грамматикалык өзгөрүүлөр болгон. "Айтам" (ஃ) аттуу фонема чындыгында тилден жок болуп, ошол эле учурда тилде аористтик чактын биринчи колдонулушу башталган . 1578-жылы португалиялык миссионерлер биринчи тамил тилинде тиленүү китебин басып чыгарышып, тамил тили басылып чыккан биринчи инди тил болгон.

Орто тамил заманбап тамил тилине айланган. Бул мезгилде европалык тилдердин таасири менен бул тилдерге мүнөздүү тыныш белгилери колдонула баштаган. Мындан тышкары тилди санскрит элементтеринен тазалоо үчүн түрдүү кыймылдар пайда болгон.

## Жазуусу

Тамил жазуу системасынын эволюциясы. Үстүндө тамил-Брахми, ылдыйда заманбап тамил тили
Заманбап тамил жазуу системасы абугида, тамил-брахми тектүү брахми жазуусу. Бул жазуу системасында 12 үндүү, 18 үнсүз жана бир өзгөчө тамга бар.

### Сандар

Тамил тилинде сандар менен 10, 100 жана 1000 сандары үчүн атайын тамгалар бар. Ошондой эле күн, ай, жыл жана ар кандай үлгүлөр үчүн да атайын колдонуулар бар.

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 100 | 1000 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ௦ | ௧ | ௨ | ௩ | ௪ | ௫ | ௬ | ௭ | ௮ | ௯ | ௰ | ௱ | ௲ |

## Булактар
# Акапелла

Балдар хору акапелла аткарып жатышат.
**Акапелла** ( итал. a cappella, " капелладагыдай ") - аспаптын коштоосуз аткарылуучу көп үндүү вокалдык чыгарма. "Акапелла" термини алгач Ренессанс полифониясы менен концерттик барокко стилин айырмалоо үчүн арналган. 19-кылымда Ренессанс полифониясына болгон кызыгуунун кайра жаралышы, вокалдык партиялар көбүнчө аспапчылар тарабынан эки эселенгендигин билбегендиктен улам, терминдин аспаптык коштоосуз вокалдык музыка деген мааниге келишине алып келди.

## Мүнөздөмө

 Йель Виффенпуфтар "Жаркын колледж жылдары" аттуу акапелланы аткарышат
Бул термин 17-кылымдын аягында пайда болгон жана адатта Римдеги Сикстин капелласында папалык сыйынуу практикасы менен байланыштырышат. Кеңири мааниде акапелла аспаптык коштоосуз ар кандай вокалдык музыканы (солист, вокалдык ансамбль, хор жана вокалдык ансамблдердин айкалыштары) ырдоону билдирет.

Акапелла ырдоо стили светтик ырдоодо да Ренессанс композиторлору, анын ичинде мадригалдар тарабынан иштелип чыккан.

Профессионал хор искусствосунун стили катары акапелла ырдоо орто кылымдын аягында культтук полифонияда аныкталып, голланд мектебинин чеберлеринин арасында туу чокусуна жетип, Рим мектебинде (Палестрина, Беневоли, Скарлатти ) классикалык көрүнүшкө ээ болгон. Белгилей кетсек, 17-18-кылымдарда капелла ырдоо (өзгөчө секулярдык) жеке аспаптардын же жалпы басстын коштоосунда болушу мүмкүн; андан кийин аспаптын коштоосуз аткаруу кайра баалана баштады.

## Дагы караңыз

* Капелла
* Вокализ
* Битбокс — акапелла музыкасынын бир түрү
* Нашид

## Эскертүүлөр
# Rotten Tomatoes

**Rotten Tomatoes** - тасма жана теле-көрсөтүүлөрдү баалоо жана сын-пикир жазуу боюнча веб-сайт. Сень Дуонг негиздеген компания 1998-жылдын августунда иштеп баштаган, 2010-жылы компанияны Flixster сатып алган, акырында компанияны 2011-жылы Warner Bros.]] сатып алган. 2016-жылдын февралында Rotten Tomatoes менен Flixster Fandango (Comcast) компаниясына сатылган. Warner Bros. компаниясы Fandango компаниясы менен бирге биригишкен компанияда өзнүн кичинекей пайыздагы үлүшүн сактап калган. 2007-2017-жылдар арасы веб-сайттын башкы редактору Мэтт Атчити болгон, ал акырында, 2017-жылдын июлунда The Young Turks ток-шоуга иштеп кеткен. "Rotten Tomatoes" (кырг. "*чириген томаттар*") аталышы сахнада аткарган актерлордун оюну менен нааразы болгон күйөрмандардын актерлорго чириген томаттарды ыргытуу салтынан чыгып келген.

2008-жылдын башынан 2010-жылдын сентябрына чейин Current Television телевизиондук желеси ар апта сайын веб-сайттын маалыматтарына таянып The Rotten Tomatoes шоусун тартуулачу. 2011-жылга чейин теле-көрсөтүүнүн кыска сегменти жумалык InfoMania телевизиондук программасына киргизилген. 2013-жылдын сентябрында веб-сайт телевизиондук программалардын сценарийлерин көрүү үчүн атайын "TV Zone" бөлүгүн тартуулаган.

## Тарыхы

## Шилтемелер
# Хайдарабад (Индия)

Хайдарабад.
**Хайдарабад** - Индиядагы шаар. Андхра Прадеш штатынын адм. борбору.

Муси дарыясынын боюнда. Калкы 4,1 млн (2010; агломерациясы менен 6,4 млн). Т. ж. бекети. Эл аралык аэропорту бар. Метрополитен курулууда (2014-ж. алгачкы 71 км ишке киргизүү каралууда). Түштүк Индиядагы негизги экономикалык жана маданий борбор. Шаардын экономикасынын негизин маалымат жана биотехнология тармагындагы продукцияны иштеп чыгуу, өндүрүү ж. б. түзөт. Машина куруу, тамак-аш, жеңил, фармадевтика, химиялык, булгаары, айнек ж. б. өнөр жай ишканалары иштейт. Кол өнөрчүлүк (зер буюмдарды жасоо) өнүккөн. ЖОЖ, театр, музейлер (а. и. Салар, Жанг, археологиялык), эс алуу парктары ж. б. бар. 1592-ж. негизделген. Чар-Минар салтанат шаар дарбазасы (16-к.), Меке-Масжид (17-к.) мечити сакталган.

## Колдонулган адабияттар

* «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
# Ченнаи

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Отурукташкан жай
Ченнаи

|  |  |
| --- | --- |
| Өлкө | ИндияИндия |
| Район | Ченнаи |
| Ички бөлүнүшү | 5 район |
| Мэр | М. Субраманиам |
| **Тарыхы жана Географиясы** |
| Негизделген күнү | 1639 |
| Мурунку аталышы | Калып:НП-ПН |
| Аянты | 181,06 км² |
| Борборунун бийиктиги | 6 м |
| Убакыт аралыгы | UTC+5:30 |
| **Калкы** |
| Расмий тили | тамиль |
| Калкы | 4 590 267 адам (2009) |
| Жыштыгы | 24 418 адам/км² |
| Агломерация | 7 305 169 |
| **Сандык идентификаторлор** |
| Телефон коду | +91 44 |
| Почта индекстери | 600 xxx |
| Автоунаа коду | TN-01, TN-02, TN-04, TN-05, TN-07, TN-09, TN-10 |
| Сайты |  |

Викиказына түрмөгүндө: **Ченнаи** |

Ченнаи - Түшүк Индиядагы шаар, Тамилнад штатынын админ, борбору.

## Колдонулган адабияттар

Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.
# Премьера

**Премьера** (французча premiere – биринчи) – жаңы (же жаңыртылган) спектаклдин, эстрада, цирк программасынын, кино жана телефильм ж. б. чыгармалардын угуучу-көрүүчүлөргө алгачкы жолу тартууланган бет ачары. Репертуардагы жаңылык да премьера деп аталат.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9