Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Жердин жарым шарлары

Түндүк жарым шар сары түс менен белгиленген
Түштүк жарым шар сары түс менен белгиленген
Батыш жарым шар сары түс менен белгиленген
Чыгыш жарым шар сары түс менен белгиленген
Түштүк жарым шардын Түштүк уюлдан көрүнүшү
**Жердин жарым шарлары** — Жер шарынын сфералык бетинин кандайдыр бир белгилер боюнча ажыратылган эки бөлүгү. Экватор аркылуу Түндүк жана Түштүк, меридиан (160° чыгыш жана 20° батыш узундугу) боюнча Батыш жана Чыгыш жарым шарга бөлүнөт. Океан же кургактыкты ээлеши боюнча Океандык жарым шарга (ортосу Жаңы Зеландиянын түндүк-чыгыш тарабы болуп эсептелет) жана Материктик жарым шар (ортосу Франциянын түндүк-батышы) ажыратылат. Кыргызстан Түндүк Жарым шарда 39°15' менен 43°16' Түндүк кеңдиктердин, 69°15' менен 80°18' чыгыш узундуктардын аралыктарында жайгашкан.

## Жердин жарым шарлары

### Түндүк жарым шар

**Түндүк жарым шар** – экватордун түндүгүндө жайгашкан 60,7% суудан жана 39,3% кургактыктан турган Жердин бөлүгү.

### Түштүк жарым шар

**Түштүк жарым шар** – экватордун түштүгүндө жайгашкан 81% суудан жана 19% кургактыктан турган Жердин бөлүгү.

### Батыш жарым шар

**Батыш жарым шар** — Гринвич меридианынын батышында жана 180-меридиандын чыгышында жайгашкан Жердин жарым шары.

### Чыгыш жарым шар

**Чыгыш жарым шар** — Гринвич меридианынын чыгышында жана 180-меридиандын батышында жайгашкан Жердин жарым шары.

### Материктик (кургактык) жарым шар

**Материктик жарым шар же кургактык жарым шар** — аянтынын эң көп бөлүгүн материктер (кургактыктар) ээлеген жердин жарым шары.

### Океандык (суу) жарым шар

**Океандык жарым шар же суу жарым шар** — аянтынын эң көп бөлүгүн океандар (суу) түзгөн жердин жарым шары.

### Жердин жарым шарлары картада

* Түштүк жарым шар
* Түндүк жарым шар
* Материктик жарым шар
* Океандык жарым шар
* Батыш жарым шар
* Чыгыш жарым жар

## Климат

**Кеңдиктер боюнча температуранын орточо жылдык көрсөткүчү**| Кеңдик | Температура °C | Башка жарым шар менен болгон айырмасы |  | Кеңдик | Температура °C | Башка жарым шар менен болгон айырмасы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Түндүк жарым шар** | **Түштүк жарым шар** |
| 90° - 80° | -18,5 | 29,0 | 0° - 10° | 24,6 | -2,3 |
| 80° - 70° | -12,4 | 8,8 | 10° - 20° | 23,0 | -3,7 |
| 70° - 60° | -2,5 | 7,9 |  | 20° - 30° | 19,2 | -4,9 |
| 60° - 50° | 2,9 | -1,9 |  | 30° - 40° | 15,8 | -1,9 |
| 50° - 40° | 9,5 | -1,1 |  | 40° - 50° | 10,6 | 1,1 |
| 40° - 30° | 17,7 | 1,9 |  | 50° - 60° | 4,8 | 1,9 |
| 30° - 20° | 24,1 | 4,9 |  | 60° - 70° | -9,4 | -7,9 |
| 20° - 10° | 27,7 | 3,7 |  | 70° - 80° | -21,2 | -8,8 |
| 10° - 0° | 27,9 | 2,3 |  | 80° - 90° | -47,5 | -29,0 |

## Кызыктуу факт

* Кирибати — дүйнөдөгү бардык жарым шарларда жайгашкан жалгыз мамлекет.

## Дагы караңыз

* Түндүк жарым шар
* Түштүк жарым шар
* Батыш жарым шар
* Чыгыш жарым шар
* Океандык жарым шар
* Материктик жарым шар

## Булактар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5
# Салман Рушди

Салман Рушди (2016).
Сэр **Ахмед Салман Рушди** (англ. Sir Ahmed Salman Rushdie, /sælˈmɑːn ˈrʊʃdi/; кашмири: अहमद सलमान रुशदी; 1947-жылы 19-июнда Индияда туулган) - британиялык жазуучу-романист жана эссечи. Анын "Жарым түн балдары" (англ. Midnight's Children, 1981) экинчи романы 1981-жылы Booker сыйлыгына ээ болгон. Ошол эле сыйлыктын 25 жана 40 жылдыгында "жеңүүчүлөр арасында эң мыкты роман" болуп табылган. Чыгармаларынын окуясы көптөгөн учурда Индияда орун алган. Жазуучу өзүнүн чыгармаларында магиялык реализм менен тарыхый фантастиканы айкаштырып, чыгыш жана батыш цивилизациялар ортосундагы бузууларды жана байланыштарды чагылдырган.

Жазуучунун "Шайтандын ырлар" (The Satanic Verses, 1988) аттуу төртүнчү эпикалык романы бир канча өкөлөрдүн мусулмандары нааразычылыгын билдиргенинен улам талаш жараткан. Жазуучуга карата өлүм менен коркутуулар башталып, Иран лидери Аятолла Рухолла Хомейни, 1989-жылдын 14-февралында жазуучуну өлтүрүүгө өкүм кылган. Британиялык өкмөт Рушдини полиция коргоосунун астына алган.

1983-жылы Рушди Британиянын жогорку адабий уюмунун мүчөсү катары шайланган. 1999-жылдын январында жазуучу Франциянын көркөм өнөр командирдигине дайындалган. 2007-жылдын июнунда, Каныша Елизавета Экинчи адабиятка кызмат көрсөтүүсү үчүн жазуучуга рыцардык наамын ыйгарды. 2008-жылы, Times Рушдини 1945-жылдан бери Британиянын 50 эң мыкты жазуучуларынын тизмесине киргизген.

Жазуучу 2000-жылдан тартып АКШда жашаган. 2015-жылы ал Нү-Йорк университетинин Arthur L. Carter журналистика институтунда жайгашкан резиденцияда "Атактуу жазуучу" деген наамга ээ болгон. Буга чейин, ал Эмори университетинде окуутучу катары иштеген. Ал Америка көркөм өнөр жана адабият академиясына шайланган. 2012-жылы, талашууларды жараткандан "Шайтандын ырлары" чыгармасындан кийинки жашоосун баяндаган "Жозеф Антон: мемуар" (англ. Joseph Anton: A Memoir) романы жарыкка чыгат.

Рушдинин Нобель сыйлыгына ээ болгондугунун ыктымалдуулугу жогору болгон, бирок сыйлыктын уюштуруучу комитети Рушдини "өтө популярдуу жана өтө болжолду" деп тапкан.

## Өмүр таржымалы

## Чыгармалары

## Шилтемелер