Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Снайпер

**Снайпер** (англ, sniper - жашырын жайдан атуу дегенден) - жашырынуу, баамдоо, таамай атуу өнөрүн мыкты өздөштүргөн аткыч (жоокер).

«Снайпер» деген ат биринчи дүйнөлүк согушта (1914-18) англ, армияда пайда болгон.
Снайпер оптикалык кароолдуу мылтыктар менен атат. Кээде артиллериянын, авиациянын ж. б-лардын көзгө атарлары да Снайпер аталат.

## Колдонулган адабияттар

Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс - Токкана. -656 б.
# Баррикада

**Баррикада** - жергиликтүү материалдардан (устун, дөңгөч, кум салынган мешок, таш ж. б.) көчөлөрдө, жолдордо, көпүрөлөрдө жана тоодогу өткөөлдөрдө тосулуп коюлган жасалма бөгөт.

Баррикада 13-14-кылымда Москваны, Рязанды, Владимирди моңгол-татар баскынчыларынан коргоодо, Степан Разин жана Емельян Пугачёвдун жетекчилиги менен болгон дыйкандар согушунда колдонулган. 19-кылымдагы пролетариат көтөрүлүштөрүндө (Париж, Брюссель, Лион, Прага, Берлин, Дрезденде), 1871-ж. Париж Коммунасы учурунда баррикадаларда айыгышкан салгылашуулар болгон.

Россияда 1905-ж. революцияда жана Улуу Октябрь Социалисттик революциясы күндөрү көтөрүлгөн эл баррикаданы падышанын аскерлерине каршы күрөшүү үчүн пайдаланды. Жарандык согушта (1918-20) жана Улуу Ата Мекендик согушта (1941-45) кээ бир шаарларда баррикада - жасалган.

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор А. Табалдиев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1976. Том 1. А - Бюулук -608 б.
# Бункер

**Бункер** (англисче bunker) – 1) жапкычтын жана азыктандыргычтын төмөнкү бөлүгү аркылуу түшүрүлүүчү чубурма жана кесек материалдарды убактылуу сактоочу орун. Бункердин туруктуу жана жылдырылма түрү бар; 2) кеме бункери күйүүчү отун сактоочу жай; 3) бетондолгон коргонуучу жай, узак убакыт туруучу фортификациялык курулма.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
# Танк

Танк (Т-90).
**Танк** (англ. *tank* – «бак», «цистерна», «резервуар») – толук сооттолгон гусеницалуу аскер машинасы. Танк өтө кыймылдуу келип, ар кандай буталарды кыйратууга жана тоскоолдуктардан өтүүгө жөндөмдүү. Биринчи жолу сооттолгон унаалардын долбоорун 1911–15-жылдары Россияда В. Д. Менделеев, A. А. Пороховщиков, Улуу Британияда Де Моль (1912) ж. б. сунуш кылган. Азыркы танктын негизги бөлүктөрү: броняланган тулкусу, башня, куралдар комплекси, кыймылга келтиргич, башкаруу системасы, электр жабдуу, жүрүү бөлүгү, өрт жана атом куралына каршы система. Башняда негизги курал (замбирек) орнотулган. Ал кол жана электр же гидравикалык кыймылга келтиргич менен айландырылат. Башня же тулку ок өтпөс легирленген болоттон жасалат. Танктын негизги аткыч куралы – замбирек, кошумчасы – 2 же андан ашык зениттик пулемёт. Азыркы танктарга найы сайлуу же жылма, калибри 105тен 125 ммте чейинки замбирек орнотулат. Замбиректин комплексине броня тешкич, кумулятивдүү, калибрлүү, подкалибрлүү, ошондой эле курулмаларды жана душмандардын аскерин кыйраткыч жарылгыч заттары бар снаряддар кирет. Көп колдонулган 120 мм калибрлүү снарядга 4–7 кг түтүнсүз дары керектелип, калибрлүү снаряддын алгачкы ылдамдыгы 800–1000, подкалибрлүүнүкү 1400–1800 м/cгe жетет. Горизонталь жана вертикаль тегиздикте атуунун тактыгы (түздүгү) стаблизатордун жардамы менен жөндөлөт, ал эми атайын приборлорду пайдалануу менен түндө да даана атууга болот. Танктын жылчыксыз жабылуусу (герметизация) 2 м тереңдиктеги суудан, ал эми атайын жабдуу менен жабдылышы терең cyy кечмелердин түбүнөн өтүүгө мүмкүндүк берет. Жер бетинде багыт алуу үчүн навигациялык аппаратура, курс көрсөткүч электрондук эсептөө жана автоматтык курсту картага түшүргүч приборлор колдонулат. Танктын оор, жеңил, сууда сүзгүч, тоскоолдон өтмө ж. б. түрлөрү бар. Азыркы учурда Россиянын армиясы Т-64БВ, Т-72М, Т-80, Т-90; америкалыктар «Абрамс»; француздар «Леклерк»; немецтер «Леопард-2» ж. б. сыяктуу танктар менен куралданган.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9
# Пулемёт

**Пулемёт** – автоматтык атылма курал. Ал ок менен жер бетиндеги, абадагы жана деңиздеги буталарды жок кылууга арналган. Түзүлүшү жана арналышы боюнча пулемёт колго алып жүрмө, станоктуу жана жалпы болуп айырмаланат. Калибри боюнча пулемёт негизги (6,5–8,0 мм) жана ири калибрдүү (12,7–15 мм) болуп бөлүнөт. Пулемёт көпчүлүгү кара дары от алганда пайда болгон газдын артка тебүү энергиясынын эсебинен автоматтык түрдө атылат. Пулемёттун негизги бөлүктөрү жана механизмдери: най, найлуу куту, затвор, согуудан от алдыргыч механизм, кайтарма пружина, мээлегич түзүлүш, магазин. Мындан башка кол жана жалкы пулемёттордо кундак, бут, ал эми станоктуу жана ири калибрдүүдө станок болот. Пулемётко патрон атайын тасма менен же кутучадан берилет; окту бир нечесин удаа (автоматтык түрдө) жана бирден атууга болот. 1883-жылы америкалык конструктор X. С. Максим ойлоп чыгарган, алгачкы пулемёт 2-дүйнөлүк согушка чейин колдонулган. Пулемёт менен мото аткыч, зениттик-пулемёттук ж. б. бөлүкчө куралданат. Ал танкка, самолётко (вертолётко) ж. б. согуш машиналарына каршы колдонулат.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9