Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Вьетнам согушу

Вьетнам согушу (1955-1975).
**Вьетнам согушу** (англ. *Vietnam War*; 1955 – 1975) – Түштүк Вьетнамда француздардын тарапкери император Бао Дайдын бийлиги сакталган. Макулдашуу боюнча 1956-ж. бүткүл Вьетнамда шайлоо өткөрүлүп, бирдиктүү көз каранды эмес мамлекетти түзүү сүйлөшүлгөн. Бирок, Түндүк Вьетнамда коммунисттер советтик типтеги тоталитардык режимди орнотушкан. Түштүгүндө да ар кайсы саясий топтордун ортосунда күрөш күч алган. 1955-ж. Бао Дайдын премьер-министри Нго Динь Дьем императорду кетирип, өзүн Вьетнам Республикасынын президенти деп жарыялаган. Ал 1956-ж. шайлоо өткөрүүдөн баш тартып, тышкы саясатта АКШга ыктай баштаган. Вьетнамда ага каршы согушка даярдана башташат. 1961-жылдан АКШ өкмөтү Түштүк Вьетнамга аскер кеңешчилерин жөнөтө баштаган. Америкалыктардын макулдугу менен өлкөдө төңкөрүштүн жүрүшүндө Нго Динь Дьем өлтүрүлгөн. 1964-ж. Тонкин булуңундагы түндүк вьетнамдык согуш катерлери менен америкалык кемелердин ортосундагы кагылышуудан кийин, АКШнын президенти Жонсон 1965-ж. ВДРди бомбалоо тууралуу көрсөтмө берип, Түштүк Вьетнамга аскер жиберет. 1968-ж. АКШнын 500 миңдик аскерине Түндүк Корея, Таиланд, Филиппин, Жаңы Зеландия, Австралиянын аскерлери кошулуп, Индокытай жарым аралы согуш очогуна айланат. Америкалык аскерлер жергиликтүү элдерди массалык түрдө кырууга аракеттенишкен. Партизандык кыймыл күч алып, Вьетнамдагы согушка карата АКШнын өзүндө да нааразылыктар күч алган. 1968-ж. президенттикке шайланган Никсон Вьетнамдан аскерлерди чыгарып кетүүнү чечкен. 1973-ж. Парижде сүйлөшүүлөр башталып, ок атышууну токтотуу жана америкалыктарды чыгарып кетүү тууралуу макулдашууга кол коюлат. 1975-ж. январда партизандар жалпы чабуулга өтүшүп, 30-апрелде түштүк вьетнамдык аскерлер жеңилет. 1976-ж. бирдиктүү Вьетнам Социалисттик Республикасы түзүлгөн. Вьетнам согуштарында 1,5 млн вьетнамдар жана 58 миң америкалыктар курман болгон.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4
# Counter-Strike

Counter-Strike (CS) — көп оюнчуга негизделген, биринчи киши аткан видео оюндар. Анда террорчулар тобу менен террорчуларга каршы топ тиешелүүлүгүнө жараша террордук акт (бомбалоо, туткунга алуу) жасаш үчүн жана аны алдын алыш (бомбаны зыянсыздаштыруу, туткунду куткаруу) үчүн согушушат. Cериялар Windows'то 1999-жылы Counter-Strike'тын биринчи версиясы менен башталган. Ал башында Half-Life оюну үчүн өзгөртүү катары жарыкка чыгып, Мин "Gooseman" Ле жана Жесс "Cliffe" Клифф тарабынан жасалган. Андан кийин оюндун интеллектуалдык менчик укуктарын Half-Life'тын иштеп чыгуучулары болгон Valve Corporation сатып алган.

Оюндун артынан Counter-Strike: Condition Zero жарыкка чыккан. Ал 2004-жылы Turtle Rock Studios тарабынан иштелип чыккан. Ошол эле жылы кийинчерээк Valve тарабынан Counter-Strike: Source чыгарылган. Counter-Strike: Condition Zero'дон кийин сегиз ай өткөн соң 2004-жылдын ноябрында жарык көргөн оюн түп нуска Counter-Strike'тын ремейки жана Valve'дын жаңы эле жасалган Source кыймылдаткычында иштеген сериядагы биринчи оюн болуп калган. Негизги сериядагы Valve тарабынан иштелип чыккан төртүнчү оюн Counter-Strike: Global Offensive Windows, OS X, Xbox 360 жана PlayStation 3 үчүн 2012-жылы жарык көргөн. Ошондой эле Counter-Strike: Source'тун жарык көргөндөн кийинки өндүрүшүнүн үстүнөн иштеген Hidden Path Entertainment компаниясы оюнду өнүктүрүү боюнча Valve'га көмөк көрсөткөн. Ар кайсы жылдарда коомчулук тарабынан жасалган "спин оффтору (бутактама)" чыккан.

## Тарыхы

## Шилтемелер
# Артиллерия

**Артиллерия** (французча artillerie - даярдоо, жабдуу) - 1) кургактагы аскерлердин бир түрү; 2)артиллериялык куралдардын жыйындысы; 3)артиллериялык куралдардын түзүлүшү, өзгөчөлүктөрү жана колдонуу жолдору жөнүндөгү илим. Миномёттук реактивдүү түзүлүштөр, курал-жарактар жана танкага каршы реактивдүү снаряддар менен жабдылган кургакта уюштурулган аскердик бирикме, бөлүк. Артиллериянын карамагында транспорт, чалгындоо, байланыш, сүйрөө каражаттары жана ок атууну башкаруу приборлору болот. Артиллерия ок атуучу бардык куралдарды, согуштук техникаларды, адам күчтөрүн, коргонуу курулуштарын жана башка объекттерди жок кылууга, ошондой эле жалпы аскердик бөлүктөр менен бирикмелердин коштоосу аркылуу душмандарга сокку урууга багытталат. Уюштурулушу боюнча аскердик бирикмелердин, бөлүктөрдүн, бөлүкчөлөрдүн курамына кирген аскердик артиллерияны түзөт да, ал корпустук, дивизиялык, полктук жана батальондук болуп бөлүнөт. Аскердик артиллериянын карамагына кирбеген артиллерия Жогорку Башкы командачынын резервинде турат. Максаттары жана куралдын түрү жагынан артиллерия гаубицалык, замбиректик, раективдик, зениттик жана миномёттук болуп бөлүнөт. Артиллериянын атайын (танкага каршы, тоолуу жерге ылайыкталган жана казематтык) түрлөрү да бар. Аскер-деңиз флотунда артиллерия кеме артиллериясы (анын ичинен зениттик) жана жээк артиллериясы болуп айырмаланат. Аскер-аба күчтөрүндө артиллериялык куралдар согуш самолётторуна орнотулуп келген, азыр алар ракета куралдары менен алмаштырылган. Миномёт жана реактивдүү түзүлүштөр кубаттуулугу боюнча жеңил, орто, оор, чоң жана абдан кубаттуу артиллерия болуп бөлүнөт. От менен тутандырылып атылуучу куралды биринчи жолу 13-кылымдын аягы - 14-кылымдын башында арабдар пайдаланышкан. Орустар артиллерияны 1382-жылы Москваны Тохтамыш хандын чабуулунан коргоодо колдонушкан. 14-15-кылымда Европанын бир катар өлкөлөрүндө артиллерия куралдарын куюп жасоо өздөштүрүлүп, алар көбүнчө жез менен колодон жасаган. Согуш куралдарын колодон куюу аларды жасап чыгарууну тездетүүгө жана анын конструкциясын жакшыртууга мүмкүнчүлүк берди. 1- жана 2-дүйнөлүк согуштардын жүрүшүндө Европанын бардык өлкөлөрүндө оор артиллерия, анын ичинен гаубица системасындагы артиллерия түзүлө баштады. Согуштан кийинки жылдарда ядролук заряддар менен дүрмөттөлгөн снаряддар пайда болду. Артиллерияны атууга даярдоо, аны башкаруу процесстери автоматташтырылды жана механикалаштырылды. Математика, физика, химия, кибернетика, электроника илимдеринин жетишкендиктеринин негизинде артиллерия илими өнүктү.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1