Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Эгемендүүлүк

Эгемендүүлүк, мамлекеттик көз карандысыздык – улуттун, элдин, мамлекеттин же өлкөнүн саясий көз карандысыздыгы, эгемендүүлүгү, баш ийбестиги жана көз карандылыгы.

## Аныктамалар

Эгемендүүлүк сөзүнүн адам жашоосунун ар кандай чөйрөлөрүндө ар кандай аныктамалары бар.

Эл аралык укукта мамлекеттин көз карандысыздыгы аны менен сөзсүз түрдө дипломатиялык мамиледе болбогон башка мамлекеттер тарабынан аны таануу актылары менен бирдей.

Саясий көз караштан алганда, «эгемендүүлүк» термини айрымдар тарабынан конституциялык укуктун ар кандай принциптерине жана институттарына карата колдонулат. Мамлекет үчүн тышкы мамилелерде бул эларалык укуктун субъективдүүлүгү, эгемендүүлүктүн милдеттүү бөлүгү, ички мамилелерде бийликти бөлүштүрүү. Адам үчүн – инсандын укуктук абалы, судьялардын статусу.

Тарыхта жаңы пайда болгон мамлекеттердин эгемендүүлүгү үчүн күрөшүнүн натыйжасында мамлекеттик эгемендүүлүккө ээ болгон учурлар бар, мисалы, Американын эгемендүүлүгүнүн согушу (1775-1783). Алардын курамына кирген бир нече көз карандысыз мамлекеттердин (Югославия, Чехословакия, СССР республикалары) түзүлгөн учурлары белгилүү. Ошол эле учурда Канаданын Улуу Британиядан көз карандысыздыгын алгандагыдай, бара-бара көз карандысыздыкка ээ болгон учурлар да белгилүү. Эгемендүүлүгү декларацияланган датасы жок мамлекеттер да бар, алар тарыхый жагдайлардан улам эгемендүүлүктү өтө узак убакыт бою сактап келген: Япония, Швеция, Россия.

Көз карандысыздык жөнүндө декларация көз карандысыздык жөнүндө декларацияны кабыл алуу менен коштолушу мүмкүн.

Көз карандысыздык төмөнкү негизги белгилери менен мүнөздөлүшү керек: максаттарды, милдеттерди жана аларга жетүү ыкмаларын өз алдынча аныктоо жөндөмдүүлүгү; маселелерди жана көйгөйлөрдү өз эсебинен чечүү мүмкүнчүлүгү; тигил же бул жүрүм-турумду тандоо эркиндиги.

## Колдонулган адабияттар

* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
# Ыйса

|  |
| --- |
| Ыйса |
| יֵשׁוּעַ (Ешуа) |
| Туулган күнү |
4 же 6 б.з.ч. |
| Туулган жери |
Иудея аймагы, Бейт-Лехем
 |
| Каза болгон күнү |
30 же 33 |
| Каза болгон жери |
Иерусалим
 |

**Ыйса** (болжол менен б.з.ч. 6 же 4 – б.з. 30 же 33), *Ыйса Машайак*, *Назареттик Ыйса* жана башка көптөгөн аталыштар менен белгилүү, биринчи кылымдагы еврей насаатчысы жана диний жетекчи болгон. Ал дүйнөдөгү эң чоң дин болгон машаякчылык дининин негизги фигурасы болуп эсептелет. Көпчүлүк машайакчылар Ыйсанын Кудайдын Уулунун жердеги көрүнүшү жана Байыркы Келишимде алдын ала айтылган Дөөттүн тукумунан чыккан күткөн куткаруучу машаяк деп ишенишет.

Азыркы доордун дээрлик бардык байыркы доорлорду изилдеген окумуштуулары Ыйсанын тарыхый инсан болгонун тааныйт.

Инжилдин алгач төрт китептер анын жашоосу жана кереметтери тууралуу баяндайт.

Куранда Ыйса Кудайдын сөзү катары аталат. Куран ошондой эле Ыйсанын кыямат күнү дүйнөнү соттоо үчүн кайра келерин көрсөтөт.

## Булактар
# Үн чыгаргыч

Компьютерден USB аркылуу кубаттанган жана аудио-туташтырылган ноутбуктун эки түгөйлүү үн чыгаргычы.
**Үн чыгаргыч** (англ. *speaker*) — кичине стерео үн чыгаргычтар мултимедиа персоналдык компьютерлеринде аудиону ойнотуучу жөнөкөй жана кымбат эмес түзүлүш. Ал үн картасы аркылуу компьютер менен туташтырылат.

## Колдонулган булактар

* Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы, Башкы редактор Ү. Асанов; Ред. кеңеш У.Н.Бримкулов ж.б. Бишкек 2004.

ISBN 9967-14-014-3
# Ли Бо

**Ли Бай** (экинчи аты Ли Тайбо; 701, азыркы Кыргызстан, Токмок шаары –762, Даньту) – кытай акыны. Акындын туулган жери жөнүндө эки божомол кездешет. Биринде ал Кытайдын Сычуань провинциясынын Цинлян кыштагында туулган делсе, экинчисинде байыркы Суябда, азыркы Токмок шаарынын жанында туулган деп айтылат. 900дөн ашуун лирикалык ырлары бизге жеткен, анын ичинде «Байыркы» циклинде, элдик ырлар жанрындагы ырларында (Юэфу), ыргактуу прозасында (фу), төрт саптык бир шилтемдеринде конфуцийлик рационализм даосизмге мүнөздүү жаратылыш менен жуурулушуу мотивдери менен айкалышкан. Дүйнөлүк поэзиянын классиги Ли Бонун ырлары элге жана аялдардын оор турмушуна жан тартууга, патриотизмге каныккан.
Чыгармалары: Ли Бо. Тандалган ырлар. Б., 2001; Дүйнөлүк поэзиянын антологиясы, Б., 2004.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7