# Бириккен Улуттар Уюму

|  |
| --- |
| Бириккен Улуттар Уюму |
| **United NationsOrganisation des Nations uniesالأمم المتحدةОрганизация Объединённых НацийOrganización de las Naciones Unidas联合国** |
|  |
|  |
|      БУУга мүчө мамлекеттер |
| Мүчөлүк: |
193 мүчө өлкө
 |
| Штаб-квартира: |   Нью-Йорк
Кошумча кеңселери:
  Вена
  Женева
  Найроби
 |
| Расмий тилдери: |
англис, француз, орус, кытай, араб, испан тилдери
 |
| Жетекчилери |
| **Баш катчы** |   Антониу Гутерреш
 |
| **БУУнун Башкы Ассамблеясынын төрагасы** |  Филемон Янг
 |
| Негизделген |
| **БУУнун Уставына кол коюу** |
26-июнь, 1945-жыл
 |
| **Уставдын күчүнө кириши** |
24-октябрь, 1945-жыл
 |
|   |

**Бириккен Улуттар Уюму** (**БУУ**) — эл аралык тынчтыкты, коопсуздукту колдоо жана бекемдөө, мамлекеттер аралык тынчтык кызматташтыгын өнүктүрүү максатында суверендүү мамлекеттердин ыктыярдуу биригүүсүнүн негизинде түзүлгөн эл аралык уюм.

БУУну түзүү антигитлердик коалициялык негизги мамлекеттердин демилгелери менен ишке ашырыла баштаган. БУУнун аткара турган негизги иш чаралары жана түзүлүшү 2-дүйнөлүк согуштун убагында эле (Москвадагы СССР, АКШ, Улуу Британия мамлекетинин тышкы иштер министрлеринин жыйынында (1943-ж.), Думбартон – Оксфорд конференциясында (1944-ж.), Крым (Ялта) конференциясында (1945-ж.), Сан-Франциско конференциясында (1945-ж.) талкуулана баштаган. Сан-Франциско конференциясында 51 мамлекеттин өкүлдөрү кол койгон (анын ичинен бешөө Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөлөрү).

Бириккен Улуттар Уюму негизделүүдө
БУУнун уставы күчүнө кирген 24-октябрь 1945-жыл – жыл сайын БУУнун түзүлгөн күнү катары белгиленет. БУУнун Уставында бекиген башкы максаттары: эл аралык тынчтыкты жана коопсуздукту коргоо, мамлекеттер аралык кызматташтыкты өнүктүрүү; дүйнө элинин бейкуттугун буза турган ар кандай агрессиялык актыларды, эл аралык талаш-тартыш маселелерин тынчтык жолу менен чечүү жана жөнгө салуу; улуттук өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен улуттар арасындагы достукту, тең укуктуулукту өнүктүрүү; адам укуктары тилине, дилине, расасына, жынысына карабастан бардык адамдарга бирдейлигин бекемдөө жана эл аралык маданий, социалдык, экономикалык проблемаларды чечүүдө эл аралык кызматташууну камсыз кылуу. БУУнун Уставында эл аралык кызматташуунун бир нече демократиялык принциптери каралган жана бекитилген: мисалы,

* баардык мүчөлөрдүн суверендүү тең укуктуулугу;
* кабыл алган Уставдагы милдеттерди ак ниеттүүлүк жана жоопкерчилик менен аткаруу;
* эл аралык талаш-тартыштарды чечүүдө эл аралык тынчтыкка, коопсуздукка, адилеттүүлүккө коркунуч алып келбей тургандай негизде чечүү.

Азыркы учурда БУУда 193 мамлекет мүчө болуп катталган.

**БУУнун башкы органдары:**

1. Генералдык Ассамблея;

2. Коопсуздук Кеңеши;

3. Экономикалык жана социалдык Кеңеш;

4. Кам көрүү Кеңеши;

5. Эл аралык Сот;

6. Катчылык же Баш катчы,

7. Адам укуктары боюнча Жогорку комиссар.

## Түзүмү

### Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы ассамблеясы

### Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңеши

### Бириккен Улуттар Уюмунун Катчылыгы

#### Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы катчысы

Катчылыкты Башкы катчы жетектейт, ал Коопсуздук Кеңешинин сунушу боюнча Башкы Ассамблея тарабынан беш жылдык мөөнөткө дайындалат жана кайра шайлануу мүмкүнчүлүгү бар. Учурда БУУнун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөсүнүн жараны Башкы катчы болуп лайындалбайт деген жентлмен (жигиттик) макулдашуу бар.

| № | Ысымы | Өмүр жылдары | Сүрөт | Өлкө | Ыйгарым укуктардын башталышы | Ыйгарым укуктардын аякташы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **—** | Глэдвин Жебб (м.а.) | 25-апрель 1900 — 24 октябрь 1996 |  |  Улуу Британия | 24-октябрь 1945 | 1-февраль 1946 |
| **1** | Тругве Ли | 16-июль 1896 — 30 декабрь 1968 |  |  Норвегия | 2-февраль 1946 | 10-апрель 1952 |
| **2** | Даг Хаммаршөлд | 29-июль 1905 — 18-сентябрь 1961 |  |  Швеция | 10-ноябрь 1952 | 18-сентябрь 1961 |
| **3** | У Тан | 22-январь 1909 — 25- ноябрь 1974 |  |  Бирма | 30-ноябрь 1961 | 1-январь 1972 |
| **4** | Курт Валдхайм | 21-декабрь 1918 — 14- июнь 2007 |  |  Австрия | 1-январь 1972 | 1-январь 1982 |
| **5** | Хавьер Перес де Куэльяр | 19-январь 1920 — 4-март 2020 |  |  Перу | 1-январь 1982 | 1-январь 1992 |
| **6** | Бутрос Бутрос-Гали | 14-ноябрь 1922 — 16- февраль 2016 |  |  Египет | 1-январь 1992 | 1-январь 1997 |
| **7** | Кофи Аннан | 8-апрель 1938 — 18- август 2018 |  |  Гана | 1-январь 1997 | 1-январь 2007 |
| **8** | Пан Ги Мун | 13-июнь 1944 |  |  Корея Республикасы | 1-январь 2007 | 1-январь 2017 |
| **9** | Антонио Гутерриш | 30-апрель 1949 |  |  Португалия | 1-январь 2017 | азыркы учурда |

### Бириккен Улуттар Уюмунун эл аралык соту

### Бириккен Улуттар Уюмунун Экономикалык жана социалдык кеңеши

### Бириккен Улуттар Уюмунун Камкордук боюнча кеңеши

### Бириккен Улуттар Уюмунун Почта башкармалыгы

### Бириккен Улуттар Уюмунун адистештирилген мекемелери

## Колдонулган адабияттар

* Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Бишкек, 2003

* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И. Арабаев ат. Кыргыз Мамлекеттик Педагогикалык Университети
* Башкы ред. Ү.А. Асанов, Жооптуу ред. А. А. Асанканов
* Ред. кеңеш: Ө.Ж. Осмонов (төрага), Т.Н. Өмүрбеков (жооптуу катчысы), А.Ж. Жуманалиев, ж.б.
* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

## Булактар

## Тышкы шилтемелер