# Гернси

|  |
| --- |
| **Гернсиангл. *Guernsey |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Туу
 | Герб
 |

 |
| Гимн: *"Sarnia Cherie"* |
|  |
| **Расмий тили** | англис тили, француз тили
 |
| **Борбор шаары** | Сент-Питер-Порт
 |
| **Ири шаарлар** | Сент-Питер-Порт

  |
| **Падыша Лейтенант-губернатор Сот аткаруучу** | Чарльз III Ричард Крипвелл Ричард МакМахон
  |
| **Мам. дини** | динден тышкары мамлекет |
| **Аянты** • Жалпы • Суу бетинин %.
  | 223-орун - дүйнөдө 78 км² 0 |
| **Калкы** • Бааланган (2016) • Жыштыгы
 |  67 334 адам (206-орун) 844 ад./км² (14-орун-дүйнөдө) |
| **ИДӨ** (САМ)   • Бардыгы (2003)   • Ар бир жанга |  2,1 млрд $ (1768-орун) 33 123 $ |
| **ИДӨ** (номинал)   • Бардыгы   • Ар бир жанга |  4 513 630 000 $  $ |
| **АДӨИ**  | ▲0,975 (**жогору**) (9-орун) |
| **Акча бирдиги** | Гернси фунту (GGP) Фунт стерлинг (GBP, коду 826) |
| **Домени** | .gg |
| **ISO коду** | GG |
| **Телефон коду** | +44-1481 |
| **Убакыт аралыгы** | UTC +01:00 |
| **Викиказынадагы медиафайлдар** |

**Гернси** (англ. *Bailiwick of Guernsey*, фр. *Bailliage de Guernesey*) — Улуу Британиянын курамына кирбеген британ падышалыгынын ээлиги.

Ла-Манш кысыгындагы Норманд аралдарынын бири болгон Гернси аралынын жана ошондой эле башка бир нече кичинекей аралчаларды өз курамына камтыйт.

Борбору - Сент-Питер-Порт шаары.

Расмий тилдери — англис жана француз тилдери.

## Географиясы

Гернсинин жээги
Франциянын Нормандия жээгинен батышты көздөй болжол менен 48 чакырым, ал эми Англиянын түштүк жээгинен 120 чакырым алыстыкта жайгашкан.

Гернсинин жалпы аянты болжол менен 78 км² түзөт. Аралдын рельефи эки негизги бөлүктөн турат:

* Haut Pas (Жогорку аймак): Аралдын түштүк бөлүгү тоолуу келет. Бул жерде тик аскалуу жээктер басымдуулук кылып, деңиз деңгээлинен эң бийик чекити болгон Ле-О-Боргардун (Hautnez) бийиктиги болжол менен 110 метрге жетет.
* Bas Pas (Төмөнкү аймак): Түндүк бөлүгү түзөң жана жапыз келет. Бул аймактарга кумдуу жээктер жана түздүктөр мүнөздүү.

Гернсинин жээк сызыгы өтө кооз келет. Түштүгүндө бийик аскалар толкундардан коргоп турса, батыш жана түндүк жээктеринде кең кумдуу булуңдар жайгашкан. Аралдын айланасындагы деңиз суусунун мезгил-мезгили менен тартылуусу жана көтөрүлүшү дүйнөдөгү эң жогорку көрсөткүчтөргө жетет жана суунун деңгээли бир сутканын ичинде 10 метрге чейин өзгөрүшү мүмкүн.

### Климаты

Аралдын климаты мелүүн океандык мүнөзгө ээ. Гольфстрим агымынын таасири менен кышы жумшак, ал эми жайы салкын болот. Кышында аба температурасы сейрек учурда нөлдөн төмөн түшөт, ал эми орточо аба температурасы 6–9°C. Жайында орточо аба температурасы 16–20°C тегерегинде болуп, өтө ысык болбойт. Жаан-чачын негизинен күз жана кыш айларында жаап, жылына болжол менен 800–900 мм түзөт.

### Флора жана фаунасы

Жумшак климаттын таасири астында бул жерде экзотикалык гүлдөр жана өсүмдүктөр жакшы өсөт. Өзгөчө жапайы орхидеялар жана аралдын символу болгон "англ. *Guernsey Lily*" (Гернси лилиясы) белгилүү.

Деңиз канаттуулары жана сейрек кездешүүчү атлантикалык тюлендер аралды байырлашат.

## Мамлекеттик түзүлүшү

Мамлекеттин башчысы — Британиянын падышасы. Аралда ал "Нормандиянын герцогу" катары кабыл алынат. Королдун кызыкчылыгын аралда ал дайындаган лейтенант-губернатор (англ. *Lieutenant Governor*) коргойт. Анын ролу негизинен расмий жана салтанаттуу мүнөзгө ээ.

Гернсинин парламенти Делиберация штаттары (англ. *States of Deliberation*) деп аталат. Парламент 38 эл тарабынан шайланган депутаттан жана добуш берүү укугу жок 2 өкүлдөн (Олдерни аралынан) турат. Гернсиде саясий партиялар дээрлик жок. Депутаттардын көбү көз карандысыз талапкер катары шайланышат, бул болсо чечимдерди консенсус аркылуу кабыл алууга шарт түзөт.

Аткаруу бийлигин Саясат жана ресурстар боюнча комитет (англ. *Policy and Resources Committee*) ишке ашырат. Бул комитеттин төрагасы иш жүзүндө аралдын өкмөт башчысы болуп саналат. Башка тармактык комитеттер (саламаттыкты сактоо, билим берүү, ички иштер ж.б.) өз багыттары боюнча жооптуу.

Гернсинин укуктук системасы англо-америкалык "жалпы укук" (англ. *Common Law*) менен байыркы норманддык кадимки укуктун аралашмасынан турат. Жогорку соттук кызмат орду — Бейлиф (англ. *Bailiff*). Ал бир эле учурда соттун төрагасы жана парламенттин спикери кызматын аткарат.

Коргонуу жана тышкы саясат тармактары үчүн Улуу Британия жоопкерчилик алат. Арал өзүнүн салык, бюджет жана ички мыйзамдарын толук өз алдынча аныктайт. Британиянын парламенти Гернси үчүн аралдын макулдугусуз мыйзам чыгара албайт.

## Административдик-аймактык түзүлүшү

Гернси аралынын өзүндө 10 коомчулук (англ. *приход*, англ. *Parishes*) ошондой эле британ падышалыгынын ээлигинин курамына кирген Олдерни аралындагы Сент-Анн өзүнчө коомчулугунан турат. Сарк жана Херм аралдары эч бир коомчулук курамына кирбейт, бирок бейливиктин ичиндеги көз карандысыз бирдиктер болуп саналат.

| № | Коомчулук | Коомчулук (гернс.) | Калкы, адам (2001) | Аянты, км² |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Кастел | Lé Casté | 8975 | 10,200 |
| 2. | Ла-Форе | La Fouarêt | 1549 | 4,110 |
| 3. | Сент-Эндрю | Saint Andri | 2409 | 4,510 |
| 4. | Сент-Мартин | Saint Martin | 6267 | 7,340 |
| 5. | Сент-Питер-Порт | Saint Pierre Port | 16 488 | 6,677 |
| 6. | Сент-Пьер-дю-Буа | Saint Pierre | 2188 | 6,257 |
| 7. | Сент-Сампсон | Saint Samsaon | 8592 | 6,042 |
| 8. | Сент-Сейвьер | Saint Sauveux | 2696 | 6,378 |
| 9. | Тортевал | Tortévas | 973 | 3,115 |
| 10. | Ле-Валь | Lé Vale | 9573 | 8,951 |
| 11. | Сент-Энн |  | 2400 | 7,900 |
| 12. | Сарк | Sèr or Cerq | 600 | 5,450 |
| 13. | Херм | Haerme | 60 | 2,000 |
|  | Жалпы |  | 62 770 | 78,930 |

## Булактар

## Тышкы шилтемелер

* Гернсинин туризм порталы