# Викимаалымат

|  |
| --- |
| Викимаалымат |
|  |
|  |
| URL |

 |
| Коммерциялыкпы? |
жок
 |
| Жеткиликтүү тилдер |
көп тилдер
 |
| Ээси |
Викимедиа фонду
 |
| Автору |
Викимаалымат редакторлору и Викимедиа коомчулугу
 |
| Ачылган күнү |
29 октябрь 2012
 |

**Викимаалымат** (англ. *Wikidata*) — бул Викимедиа Фонд тарабынан уюштурулган, көп тилдүү, биргелешип түзүлгөн билим графы. Бул ачык маалыматтын жалпы булагы болуп эсептелет, ал Викимедиа долбоорлору, мисалы Википедия, жана башка каалоочулар CC0 коомдук домен лицензиясы менен колдоно алышат. Викимаалымат бул MediaWiki программасы менен иштеген вики, анын ичинде жарым түзүлүштөгү маалымат үчүн Викибаза кеңейтүүсү бар. 2025-жылдын башына карата Викимаалыматта 1,65 миллиард элементтик билдирүүлөр (семантикалык үчтүктөр) болгон.

## Түшүнүк

[[Файл:Datamodel in Wikidata.svg|thumb|upright=2.74|center|{{center|Бул диаграмма Викимаалыматты колдонулган эң маанилүү терминдерди көрсөтөт.]]

Викимаалымат документке багытталган маалымат базасы, ал элементтерге (*items*) көңүл бурат. Бул элементтер ар кандай теманы, түшүнүктү же объектти билдирет. Ар бир элементке уникалдуу туруктуу идентификатор (*QID*) берилет, ал оң бүтүн сан болуп, башында чоң тамга «Q» коюлган. Бул ар бир элементтин камтыган темасын сүрөттөгөн негизги маалыматтын котормосун берүүгө мүмкүндүк берет, белгилүү бир тилге артыкчылык бербей.

Элементтердин жана алардын QIDдеринин кээ бир мисалдары: 1988-жылкы Жайкы Олимпиада оюндары (Q8470), сүйүү (Q316), Жонни Кэш (Q42775), Элвис Пресли (Q303), жана Гориллалар (Q36611).

Элементтердин *аталышы* уникалдуу болушу шарт эмес. Мисалы, «Элвис Пресли» деген эки элемент бар: Элвис Пресли (Q303), ал Америкалык ырчы жана актерду билдирет, жана Elvis Presley (Q610926), ал анын өз аты менен чыккан альбомун билдирет. Бирок аталыш менен анын *сүрөттөмөсүнүн* айкалышы уникалдуу болушу керек. Түшүнүксүздүктөн качуу үчүн, элементтин QID ушул айкалышка байланыштуу болот.

### Негизги бөлүктөр

Фаза-1 Викимаалымат бетинин төрт негизги компонентинин макети: белги, сүрөттөмө, кошумча аттар жана интервики шилтемелер
Негизинен, элемент төмөнкүлөрдөн турат:

* Идентификатор (*QID*), ал белги жана сүрөттөмө менен байланышкан.
* Кошумча түрдө, бир нече кошумча аттар жана айрым сандагы билдирүүлөр (алардын касиеттери жана маанилери) болушу мүмкүн.

### Билдирүүлөр

Үч билдирүү Викимаалыматтагы Марс планетасы (Q111) боюнча. Маанилер башка элементтерге жана Викиказынага шилтемелерди камтыйт.
*Билдирүүлөр* бул элемент жөнүндө белгилүү болгон маалыматтар Викимаалыматта кантип жазыларын көрсөтөт.
Расмий түрдө алар ачкыч–маани жуптарынан турат, анда *касиет* (мисалы, «автор» же «басылма датасы»)
бир же бир нече *маанилер* (мисалы, «Сэр Артур Конан Дойл» же «1902») менен байланыштырылат. Мисалы, кыргыз тилиндеги жөнөкөй билдирүү «сүт ак» деп айтылса,
бул билдирүүдө касиет катары түс (P462), мааниси катары ак (Q23444),
ал эми элемент катары сүт (Q8495) колдонулуп жазылат.

Билдирүүлөр бир касиетти бир нече мааниге байланыштырышы мүмкүн.
Мисалы, Мария Кюринин «кесип» касиети «физик» жана «химик» маанилерине байланышып,
анын эки кесип менен тең алектенгенин чагылдырууга болот.

Маанилер көптөгөн түрлөрдө болушу мүмкүн, анын ичинде башка Викимаалымат элементтери, саптар, сандар же медиа файлдар. Касиеттер кайсы түрдөгү маанилер менен жуптала аларын аныктайт. Мисалы, расмий сайты (P856) касиети «URL»түрүндөгү маанилер менен гана жупталат.

Кошумча маалымат берүү үчүн, билдирүүнү тактоо максатында *квалификаторлор* колдонулушу мүмкүн.
Мисалы, «калк» билдирүүсү квалификатор менен өзгөртүлүшү мүмкүн, мисалы,
«маалымат учуру (P585): 2011» (өзүнчө ачкыч–маани жуп катары). Билдирүүлөрдөгү маанилерге *шилтемелер* да кошулушу мүмкүн,
ал билдирүүнүн мазмунун колдогон булакка ишарат кылат. Билдирүүлөрдөй эле, бардык квалификаторлор жана шилтемелер касиет–маани жуптарынан турат.

### Касиеттер

Жөнөкөй инструкциянын мисалы, бир касиет–маани жуптан турган
Ар бир касиеттин сандык идентификатору бар, ал башында чоң «P» тамгасы менен жазылат,
жана Викимаалымат бетинде, каалаган учурда, белги, сүрөттөмө, кошумча аттар жана билдирүүлөр камтылышы мүмкүн. Ошентип, башка касиеттерди сүрөттөө максатында гана түзүлгөн касиеттер да бар, мисалы, касиеттин подкасиети (P1647).

Касиеттер ошондой эле алардын колдонулушу боюнча татаал эрежелерди аныктай алышат, буларга *чектөөлөр* деп аталат. Мисалы, борбор (P36) касиетинде «бир гана мааниге чектөө» бар, бул көбүнчө аймактардын бир гана борбор шаары болорун чагылдырат. Чектөөлөр абсолюттук эрежелер эмес, алар эскертүүлөр жана колдонуу боюнча кеңештер катары каралат.

Жаңы касиет түзүлөрдүн алдында, ал талкуу процессинен өтүшү керек.

Эң көп колдонулган касиет бул шилтеме кылат (P2860), ал 2023-жылдын ноябрь айына карата 290 000 000ден ашык элемент бетинде колдонулган.

## Булактар