Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# New Line Cinema

**New Line Cinema** (кырг. сөзмө-сөз: "‘жаңы линия’ тасма жайылтуучу компаниясы") – 1967-жылы Роберт Шайе тарабынан тасма жайылтуучу компаниясы катары негизделген, кийин көз карандысыз тасма студиясына айланган, Warner Bros. Entertainment компаниясынын тасма чыгаруучу фирма белгиси. New Line Cinema 1994-жылы Turner Broadcasting System телевизиондук желенин курамына кирген, кийин, 1996-жылы Тернер Time Warner менен бириккен, 2008-жылы Warner Bros. Entertainment ири компаниясына кошулган. Учурда New Line Cinema фирма белгисинин тасмалары Warner Bros. компаниясы аркылуу жайылууда.

## Тарыхы

## Шилтемелер
# Диснейленд

**Диснейленд** (англ. *Disneyland, Disneyland Park*) — Дүйнөдөгү эң чоң жана эң кооз парк. Ал АКШнын Калифорния штатындагы Анахайм шаарында жайгашкан. Бул керемет паркты 1955-жылы 17-июлда белгилүү мультипликатор Уолтер Элайас Дисней ачкан. Аянты 34,4 гектарды түзөт. Мында 55 түрдүү аттракцион бар.
Диснейлендден У.Диснейдин баарыбызга тааныш болгон «Микки Маус», «Бэмби», «Күлчү», «Питер Пэн», «Русалка» жана башка мультфильмдеринин каармандарын жолуктурууга болот. Алар коноктор менен саламдашып, чогуу сүрөткө түшүшөт. Абдан чоң болгондуктан, парктын бир жеринен экинчи жерине жетиш үчүн атайын поезддер колдонулат. Күндө кечинде кооз салюттар атылып, эстен кеткис эмоцияларга бөлөй алат.
# Азыркы заман (тасма)

| Азыркы заман (тасма) |
| --- |
|  |
| Режиссеру | Чарли Чаплин |
| Продюсер | Чарли Чаплин |
| Жазуучу | Чарли Чаплин |
| Оператору | Ира Х. Морган Роланд Тотеро |
| Тартылгандар | Чарли Чаплин Полетт Годдар Генри Бергман Тайни Сэндфорд Честер Конклин |
| Музыкасы | Чарли Чаплин |
| Редактору | Уиллард Нико |
| Жайылтуучу | United Artists (1930s–2003), MK2 Editions (2003–2010), Janus Films/Criterion (2010–present) |
| Чыккан жылы | 5-февраль, 1936-жылы |
| Узактыгы | 87 мүн. |
| Бюджети | $1.5 млн |
| Киреше | $1.4 млн (Domestic) |

**"Азыркы заман"** (англ. *Modern Times*, орус. Новые времена) — 1936-жылы Чарли Чаплин жазып жана тарткан эпикалык комедия. Тасма иконага айланган Кичинекей тентимиштин өнөр-жайлуу жана заманбап дүйнөдө жашоо менен күрөшүүсүн баяндайт. Тасма Улуу депрессия убагындагы көптөгөн адамдар кабылган жумуш жана каржы абалына болгон ой жорум болуп эсептелет. Чаплиндин ою боюнча бул абал индустриялаштыруунун натыйжасынан келип чыккан. Тасмага тартылгандар: Чаплин, Полет Годдард, Генри Бергман, Тайни Сендфорд жана Честер Конклин.

"Заманбап мезгил" 1989-жылы АКШ Конгрессинин китепканасы "маданий баалуу" деп Улуттук кино реестринде сактоо үчүн тандалып алынган. Он төрт жылдан кийин тасма 2003-жылы Канн фестивалында "Конкурстан сырткары" көрсөтүлгөн.

## Сюжет

## Тартылгандар

## Шилтемелер
# Сэм Нилл

**Нигел Жон Дермот Нилл** (англ. *Sam Neill*;1947-жылы 14-сентябрда туулган) — Сэм Нилл деген ысым менен белгилүү болгон Түндүк Ирландияда жарык дүйнөгө келген Жаңы Зеландия тектүү актер. Ал "Омен III: Акыркы жаңжал" (англ. Omen III: The Final Conflict), "Мемиреген өлүк" (англ. Dead Calm) тасмасында жана "Рейлли: Тыңчылардын серепчиси" (англ. Reilly, Ace of Spies) сыяктуу киносериалда биринчилерден болуп башкы каармандын ролун аткарган. Ал 1993-жылдагы "Пианино" (англ. The Piano) жана "Юра паркы" (англ. Jurassic Park) тасмаларында тартылуу менен эл аралык деңгээлде таанымал болгон. Ал 2001-жылы "Юра паркы III" (англ. Jurassic Park III) тасмасында эски ролун кайра жанданткан. Нилл "Мерлин" (англ. Merlin), "Кызыл октябрга аңчылык" (англ. The Hunt for Red October), "Өткүр калканчтар" (англ. Peaky Blinders) жана "Түдорлор" (англ. The Tudors) тасмаларында да белгилүү ролдорду аткарган. 2016-жылы ал Жулиан Деннисон менен биргеликте "Жапайы адамдар" тасмасына тартылып, зор ийгиликтерге жетишкен. Ал Жаңы Зеландия менен Британиянын жарандыгына ээ, бирок өзүн негизинен жаңызеландиялык деп эсептейт.

## Өмүр таржымалы

## Жеке жашоосу

## Тартылган тасмалары

## Шилтемелер
# Губернатор

|  |
| --- |
|

**Аткаруу бийлиги** |
| **Мамлекет башчы** |
|
Диктатор • Монарх • Президент |
| **Өкмөт** |
|
Өкмөт башчысы • Канцлер • Аткаруу бийлигинин башчысы • Премьер-министр • Министрлер кабинети • Министрлик • Министр |
| **Башкаруу формасы** |
|
Президенттик башкаруу системасы • Аралаш башкаруу системасы • Парламенттик башкаруу системасы • Парламенттик демократия (Вестминстер системасы) • Парламенттик монархия • Парламенттик республика |
| **Тизмелер** |
|
Президенттердин тизмеси • Мамлекет башчыларынын тизмеси • Өкмөттөрдүн тизмеси |
| **Жергиликтүү бийлик** |
|
Губернатор • Мэр • Аким • Айыл башчы |
|  |

**Губернатор** (лат. gubernator – башкаруучу) – облустун мамлекеттик администрация башчысы; КР Премьер-министринин сунушу жана тийешелүү жергиликтүү кеңештердин макулдугу менен КР Президенти тарабынан дайындалат жана бошотулат.

## Колдонулган адабияттар

* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7
# Антисемитизм

**Антисемитизм** – расисттик, улутчулдук идеологиянын бир түрү. Семит элин – еврейлерди куугунтуктоо жана жек көрүү. Антисемитизм – библиялык мезгилде Жакынкы Чыгышта уруулардын, мамлекеттердин өз ара карама-каршылыктарынан улам келип чыгат. Израилдиктердин дүйнөгө тарашы менен тил, салты, адаттары менен айырмаланып, геттодо жашашкан. ХХ к. антисемитизм 1905–07-ж. 1918–20-ж. еврейлерди куугунтуктоо, кыйратуу күч алып, гитлердик фашизм 6 млн. еврейди – Бабий-Ярда, Освенцимдеги лагерлерде өлтүрүшкөн. Азыр антисемитизм – идеясын Россияда түзүлгөн оңчул радикалдык топ «Память» көтөрүүдө. Антисемитизмге каршы Э.Золя, Л.Толстой, М.Горький ж.б. көптөгөн жазуучулар күрөшүшкөн.

## Колдонулган адабияттар

"Саясат таануу: энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү.Асанов, жооптуу редактор: А.Акунов. Бишкек - 2004. ISBN 9967-14-011-9
# Брайан Крэнстон

**Брайан Ли Крэнстон** (англ. Bryan Lee Cranston; 1956-жылы 7-март) – америкалык актер, үн коштоочу актер, сценарист, режиссер жана продюсер. Крэнстон AMC телеканалындагы "Өтө оор кылмыштар артынан" (англ. Breaking Bad) кылмыш драма жанрындагы телесериалда Уолтер Уайттын ролун аткаруусу менен, Fox телеканалындагы "Малкольм көңүлдүн борборунда" (англ. Malcolm in the Middle) комедиялык телесериалда Хэлдин ролун аткаруусу менен жана NBC телеканалындагы "Сайнфелд" (англ. Seinfeld) беш эпизоддордон турган комедиялык телесериалда доктор Тим Уотлинин ролун аткаруусу менен атактуулукка жеткен.

Крэнстон "Өтө оор кылмыштар артынан" тасмада роль аткарганы үчүн прайм-тайм "Эмми" сыйлыгынын "Драма жанрындагы телесериалдагы эң мыкты башкы актер" номинациясына төрт жолу ээ болгон (2008-2010, 2014), натыйжада актер Билл Косбиден кийин ("Тыңчы менмин" (англ. I Spy, 1960-жылдары)) теле-көрсөтүү тарыхында катары менен үч жыл сыйлыкка татыган экинчи актер болгон. 2011-жылы Крэнстон "Өтө оор кылмыштар артынан" телесериалдын продюсерлеринин бири болгондон соң, ал "Эң мыкты драмалык телесериал" номинациясына эки жолу татыган.

Ошондой эле Крэнстон "Малкольм көңүлдүн борборунда" телесериалда ойногон ролу үчүн үч жолу "Күлкүлүү окуялуу телесериалдардын эң мыкты жардамчы актеру" номинациясына талапкер болгон. Актер "Өтө оор кылмыштар артынан" телесериалдагы ролуна "Алтын глобус " сыйлыгынын беш номинациясына талапкер болгон жана 2014-жылы бир номинациянын жеңүүчүсү катары табылган, ошону менен бирге актер АКШ киноактерлор гилдиясынын сыйлыгынын тогуз номинациясына талапкер болуп төрт жеңишке ээ болгон жана "Спутник" сыйлыгынын алты номинациясына талапкерлиги коюлуп төрт жеңишке ээ болгон. 2014-жылдын июнунда Крэнстон Бродвейде "Жол бою" (англ. All the Way) пьесадагы Линдон Б. Жонсондун ролун аткарганы үчүн "Тони" сыйлыгынын "Пьесадагы эң мыкты актер" номинациясына татыган. Актер ушул эле ролун бирдей аталыштагы тасмада аткарган, тасма биринчи жолу 2016-жылдын майында HBO телеканалында чыккан. "Трамбо" (англ Trumbo, 2015) тасмада аткарган ролу үчүн актер атактуулукка жетип "Оскар" сыйлыгынын "Эң мыкты актер" номинациясына талапкерлиги коюлган.

Крэнстон ар түрдүү телесериалдардын эпизоддорунун тартуусун жетектеген, алардын ичинде: "Малкольм көңүлдүн борборунда" телесериалдын жети эпизоду, "Өтө оор кылмыштар артынан" телесериалдын үч эпизоду, "Заманбап үй-бүлө" (англ. Modern Family) телесериалдын эки эпизоду жана "Кеңсе" (англ. The Office) телесериалдын бир эпизоду. Актер бир канча белгилүү тасмаларда тартылган, алардын ичинде: "Аскер Райанды куткарууда" (англ. Saving Private Ryan, 1998), "Кичинекей күн шооласы" (англ. Little Miss Sunshine, 2006), "Жарыш" (англ. Drive, 2011), "Арго" (англ. Argo, 2012) жана "Годзилла" (англ. Godzilla, 2014). 2015-жылы Крэнстон Дэвид Шор менен бирге аткаруучу продюсер болуп "Эки жүздүү Пит" (англ. Sneaky Pete) телесериалдын сценарийин жазган, телесериалдын эң биринчи эпизоду 2015-жылдын 17-августунда экрандарга чыккан.

## Өмүр таржымалы

## Жеке жашоосу

## Тартылган тасмалары

## Шилтемелер
# 1984 (роман)

| 1984  |
| --- |
| Жазуучу | Жорж Оруэлл |
| Нукура аталышы | *Nineteen Eighty-Four* |
| Өлкөсү |  Улуу Британия |
| Тили | англис |
| Жанры | антиутопиялык роман, саясий фантастика, социалдык фантастика |
| Басмакана | Secker & Warburg |
| Чыккан жылы | 1949 |
| Кыргызча чыккан жылы | 2022 |
| ISBN | 978-9967-00-056-8 |
| Мурункусу | *Айбан чарба* |

**"1984"** (англ. Nineteen Eighty-Four - "Бир миң тогуз жүз сексен төрт") - 1949-жылы биринчи жолу жарыкка чыккан англиялык жазуучу Жорж Оруэллдин антиутопиялык романы. Романдагы окуя баарына үлгүрүүчү өкмөттүк көзөмөл жана коомдук манипуляциялар орун алган тынымсыз согуштардын дүйнөсү болгон ири Океания мамлекетинин Эйерстрип Уан (англ. Airstrip One, мурун Уулу Британия деп аталган) аттуу жерде орун алат. Эвфемизм сөз каражаты жыш колдонулуп, "*Ангсоц*" (англ. Ingsoc) жана "*Нүспик*" (англ. Newspeak) деген сөздөр пайда болот, алар англиялык социализм бийлигин жана өкмөт ойлоп тапкан тилди билдирет. Ири мамлекет индивидуализм жана көз карандысыз ой жүгүртүүнү куугунтуктаган өкмөт жана партиянын привилегиялуу элитасынын менен көзөмөлдөнөт.

Залимдик бийлик "*Улуу ага*" (англ. Big Brother) атуу жеке адамга сыйынуу менен колдонгон, бирок өзү бар болгону белгисиз болгон партиянын башчысы аркылуу көзөмөлдөнөт. Партия "толугу менен өзүнө багытталган бийликти каалайт. Ал жөн гана өзүнүн бийлигин ойлоп калгандардын жашоосу менен такыр көңүлдөнбөйт". Романдын башкы каарманы Уинстон Смитт, үгүттөө жана тарыхый ревизионизмге жоопкер болгон Чындык министрлигине иштеген Тышкы партиянын мүчөсү. Анын негизги максаты партиянын саясатын коштой турган тарыхый эски гезиттердеги макалаларды кайрадан жазып чыгуу. Жумушчулар өздөрүн фальсификат жасоочу кишилер деп санабаса да алар берилген нускамаларды кайрадан жазып оңдошчу. Министрликтер кайрадан оңдолбогон кагаздардын баарын жок кылышчу, ошондон улам өкмөттүн баардык айткандары эч кандай бир шек туудурчу эмес. Смит аттуу тырышчаак жана акылдуу кызматкер жашырын түрдө партияны жек көрүп, анын башчысына каршы көтөрүлүш чыгышын каалайт. Романдын башкы каарманы Жүлия, Оруэллдин экинчи аялынын (Соня Оруэлл) прототипы.

"1984" саясий жана антиутопиялык илимий-фантастикалык чыгарма болсо да, түзүлүшү менен кадимки классикалык романдан айырмаланбайт. Романдагы "*Улуу ага*", "*эки мертебе ойлонуу*" (англ. doublethink), "*ой кылмышы*" (англ. thoughtcrime), "*Нүспик*", "*101-бөлмө*" (англ. Room 101), "*телеэкран*" (англ. telescreen), "*2 + 2 = 5*" жана "*эс жыртыгы*" (англ. memory hole) терминдердин колдонуусу 1949-жылдары кеңири жайылды. "*Орвелиан*" термини бул роман аркылуу массаларга жайылды. Ал өкүмчүл жана залимдик бийликтин расмий түрдө калпты жашыруу, жашырын тинтүү жана манипуляциялоолорду кылуу дегенди билдирет. 2005-жылы Time magazine журналы романды 1923-2005-жылдар арасындагы эң мыкты жазылган 100 романдардын бири деп тапты. Китеп "Заманбап" китепканасынын 100 эң мыкты романдардын ичине кирип эки тизмеде жайгашты: 13-орун алып редакторлордун тизмесине кирди жана 6-орунду окурмандардын тизмесинде алды. 2003-жылы роман BBC каналынын The Big Read тизмесинин 8 орунун алды.

## Сюжети

## Каармандары

## Шилтемелер
# Керзон линиясы

Керзон линиясы (1919 жана 1940).
**Керзон линиясы** – Польшанын чыгыш чек арасы катары 1919-ж. декабрда Антантанын Жогорку Совети тарабынан сунуш кылынган линиянын шарттуу аталышы. Чек ара жөнүндө Британиянын тышкы иштер министри Ж. Керзон Совет өкмөтүнө жиберген нотасында Кызыл Армиянын чабуулу белгиленген линияда (Гродно – Яловк – Немиров – Брест-Литовск – Дорогуск – Устилуг – Крылов – Г рубешовдун чыгыш жана Рава-Русскаянын батышынан, Перемышлдан Карпатка чейин) токтотулушун талап кылган. Совет өкмөтү ага макулдугун билдирген. Британиялык дипломат Ж. Керзондун ысмынан «Керзон линиясы» деп аталган. 1939-ж. сентябрда Германия Польшаны басып алгандан кийин, Украина жана Беларуссиянын батыш бөлүктөрү СССРге кошулуп, бул жер жөнүндөгү тарыхый чындык калыбына келтирилген. Совет өкмөтү 1944-ж. 11-январдагы билдирүүсүндө жана 1945жылдагы Крым конференциясында согуштан кийинки советтик-польшалык чек ара «Керзон линиясы» боюнча өтсө, аны тааный тургандыгын билдирген. 1945-ж. 16-августта СССР жана элдик демократиялык Польшанын ортосунда келишимге кол коюлуп, ал боюнча советтик-польшалык чек ара биротоло аныкталган.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
# Транспорт

Англиянын Манчестер шаарындагы ар кандай транспорт түрлөрү
**Транспорт** (лат. *trans -* «аркылуу» жана *portare -* «алып жүрүү») - эл чарбасынын жүргүнчүлөр менен жүктөрдү ташууга байланыштуу болгон тармагы, ошондой эле ташуу каражаттарынын ар кандай түрлөр

* Автомобиль транспорту
* Темир жол транспорту
* Деңиз транспорту
* Аба жол транспорту
# Маркировка

**Маркировка** – 1) арбир жүк орунунун таңгагына (жашикке, кутуга, мүшөккө ж. б.) түшүрүлө турган далдаштыруучу шарттуу белги; жүк ташуу жана аны алуучуга өткөрүп берүү үчүн белгилүү бир маалыматтарды камтыйт. М-нын жок болушу камсыздандыруучунун камсыздоо каражатын алуу укугун жокко чыгарышы мүмкүн.

## Колдонулган адабияттар

* Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7