Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Куну

*Castor canadensis*.
**Куну** (лат. Castor, L. 1758) — сүт эмүүчүлөрдүн кемирүүчүлөр түркүмүндөгү түрү. Сууда, кургакта жашайт. Денесинин Узундугу 1 м, куйругу 30 см, салмагы 30 кгга жетет. Куйругу жалпак, жүнсүз мүйүз сымал калканчалар менен капталган. Арткы буттарынын манжалары сүзгүч жаргакчалар аркылуу туташкан. Түсү кара-күрөң, саргыч-боз, кээде кара. Европа, Азия, Түндүк Америкада сакталган. Жай аккан, жээги бак-дарактуу токойлуу сууларда жашайт. Жоон дарактарды жыгып, бутактарын «кыйып», сууларга тосмо жасайт. Моногам, ургаачысы 3—4 бала тууйт. 35 жылга чейин жашайт. Териси кооз, жылуу, бышык болгондуктан баалуу.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
# Лавразия

Лавразия жана Гондвана.
**Лавразия** (мурдагы Лаврентий калканы менен Азия материгинин атынан) – Түндүк Америка, Чыгыш Европа , Сибирь (балким Кытай-Корей, Түштүк Кытай) платформаларынан турган байыркы зор материк. Бул платформалардын ортосунан каледон жана герцин бүктөлүү зоналары орун алган. Девон мезгилинин башталышында пайда болуп, мезозой заманынын ортосуна чейин турган. Кийин Атлантика океаны орун алганда азыркы абалга келген.

## Колдонулган адабияттар

* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 5-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2014. ISBN 978—9967—14-111-7
# Зооноздор

Чума, Кытай, 1911.
**Зооноздор** — малдын жана адамдын катуу кармаган жугуштуу дарты.

Сырткы чөйрөдө узак сакталуучу бактериялар пайда кылат. Адамга коркунучтуу 3оонозго — күйдүргү, шарп, бруцеллёз, тырышма, чума жана башка Кишиге көбүнчө малдан жугат. Козгогучтар сүт, шилекей, заара жана башка менен чөйрөгө чыгат. Адам сүттү жана сүт азыктарын чийки пайдаланганда, ылаңдаган малды бакканда, аны сойгондо жана этин бузганда; ылаңдаган малдын заңы менен булганган буюмдар (тери, жүн жана башка) аркылуу жугузуп алышат, кан соргуч чымын-чиркейлер чакканда да жугат.

3оонозго каршы күрөшүүдө санитария ветеринариялык иш-чаралардын мааниси чоң. Жугушсуздандыруучу иш-чараларды жүргүзүү жана өздүк-гигиена эрежелерин сактоо, айрыкча атайын кийимдерди кийүү, ылаң башталган чарбанын кызматкерлерине, мал сойгон жердеги, тери заводундагы жана башка жумушчуларга оорунун алдын алуучу эмдөө жүргүзүү чоң мааниге ээ.

* Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8
# Дентин

3=Дентин.
**Дентин** (лат. dentis - тиш) – балыктардын плакоид кабырчыгынын курамына кирүүчү жана сүт эмүүчүлөрдүн тишинин негизги массасын түзүүчү сөөк тканынын бир түрү. Тиштин кабыгында Д. тиш эмалы менен, ал эми тиштин тамырында болсо - тиш цементи менен капталат. Адамдын тишинде Д-дин курамында 64 %ке жакын минералдык туздар, 28 % - орг. заттар жана 8 % суу болот.

## Колдонулган адабияттар

* Биология: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:2004, ISBN 9967-14-002-4

Калып:Bio-stub