Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Laozi

| Laozi |
| --- |
|  |
| Leshanow |
Dan Li, Er Li, Tan Li  |
| Genys |
6 century BC  Chu, Zhoukou  |
| Mernans |
1 millennium BC  |
| Kenedhlogeth |
ternieth Zhou  |
| Galwesigeth |
filosofer, kovskrifwas, skrifer, Taoist  |
| Aswonnys rag |
道德經  |
| Movyans |
Taoieth, filosofieth an Est, Hundred Schools of Thought  |
| Tas |
Li Jing  |
| Mamm |
Unknown  |
| Fleghes |
Li Zong  |

**Laozi** (Chinek: 老子, [làu.tsɹ̩]; "Hen Vester"), hanow gwir **Li Er**, hanow kortesi **Boyang**, o filosofer ha skrifer a Hen Jina. Y leverir y vos skrifer *Tao Te Ching*, fondyer Taoieth filosofek ha duwses yn Taoieth kryjyek ha kryjyansow chinek hengovek.

Hanter-henhwedhel, Laozi yw leverys dhe vos kevosek a Confucius yn Oos Gwenton ha Kynnyav y'n 6ves kansvledhen KOK. Yma re a lever y vos yn fyw yn Oos Statys Breselek y'n 4a kansvledhen KOK. Den posek yn gonisogeth jinek, Laozi yw leverys gans emperours ternieth Tang dhe vos aga hendas ha gans tus gans hanow teylu Li avel dhe vos hendas ynwedh.

Ober Laozi yw kerys gans nebes gwayansow gorth-awtorita. Yma ynwedh delanwes meur war filosoforyon jinek a wrug skrifa wosa y vewnans.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Alkanieth

Alkanieth|  |
| Ensampel a |
skorren a wodhonieth  |
| Klass |
godhonieth stoffow  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

Basnet keltek a c.350 K.O.K. diskudhys yn Agris, Pow Frynk west
An asran a wodhonieth stoffow a omvisk alkenyow yw **alkanieth** (Sowsnek *metallurgy*). Alkanieth yw studhyans kesrannow metelyek ha fatel yns i kemyskys dhe wul kesalkan. Omviskys yw teknologieth ynwedh, h.y. fatel yw alkenyow gweythys dhe borpos hewul.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Omladhans

omladhans|  |
| Ensampel a |
maner a vernans, skila mernans, topic  |
| Klass |
ladhans, autoaggression, tragedy, voluntary euthanasia  |
| Arbenigekter medhegel |
Medhegneth brys, brysonieth  |
| Acheson |
Human overpopulation, psychological stress, existential crisis, frustration  |
| Rann a |
calamity  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

An gwrians a dhiwedha bewnans dha honan a-borpas yw **omladhans**. Yn fenowgh, gwrys yw omladhans drefen bos person owth omglewes heb govennek, po drefen kleves brysel a yll komprehendya iselweyth, disordyr bipolar, skitsofrenia, lasogeth po kamm-dhevnydh a dhroggys. Kudynnow arghansek, kudynnow gans kowethyans kespersonek ha desedhyansow divlas erel a yll gwari rann ynwedh.

Moy ages milvil a bobel pub bledhen a verow drefen omladhans. Ottomma chif skila mernans yn-mysk degowogyon ha tevesigyon yn-dann 35 bloodh. Kevradhow omladhans yw ughella yn-mysk gwer ages benenes. Estemys yw ynter 10 ha 20 milvil a dus dhe assaya gul omladhans pub bledhen heb sewena.

Maer Leipzig wosa ladha y honan, y wreg ha'y vyrgh 20 Ebrel 1945.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Gautama Buddha

Delow an Buddha yn Kamakura, Nihon.
**Gautama Buddha,** (aswonnys ynwedh avel **Siddhārtha Gautama**, **Shakyamuni**, pohepken an **Buddha;** c.563 KOK – c.483 KOK) o dyskador, a veu fondys orth y dhyski an kryjyans Bouddieth. Y krysir y feu genys yn Repoblek Shakya, kledhbarth Eynda, hag y triga ha dyski dre vras a-dro dhe'n pympes kansvledhen KOK.

Styryans ger Buddha yw 'an huni golowys'. Gautama a dhiski an Hyns Kres, yntra omvodhyans sensys hag ascetikieth movyans *Sramana* hag o kemmyn an dydhyow na.

Gautama yw person gerys-da Bouddieth, hag y dhyskansow a veu perthys kov gans y holyoryon, hag a veu wortalleth skrifys 1864 blydhen a-wosa.

*An erthygel ma yw skrifys yn FSS*.

## Devynnow
# Ternieth Ming

Ternieth Ming

stat chinek istorek, oos istorek| Darn a | Ming Qing, Late Imperial China  |
| Dalleth | 1368  |
| Hanow sodhogel | 大明  |
| Label teythyek | 大明  |
| Yeth sodhogel | Chinek  |
| Brastir | Asi  |
| Penncita | Yingtian Fu, Yingtian Fu, Shuntian Fu, Shuntian Fu  |
| Tyller kesordenek | 32°48′0″N 103°5′0″E  |
| Furv selyek a wovernans | myghternses ollgallosek  |
| Mona kemmyn | bimetallism, Great Ming Treasure Note  |
| Y sew | ternieth Yuan, Osow Kres Chinek  |
| Arlehes gans | ternieth Shun, ternieth Qing, ternieth Ming Soth  |
| Yth arleha | ternieth Yuan, Song, Emperoureth Vongol  |
| Yeth usys | Chinek  |
| Diwedhys | 1644  |
| Istori an desten | istori ternieth Ming  |
| Kryjyans sodhogel | Bouddhisteth, Taoieth, Confusianieth  |

**TerniethMing** (/mɪŋ/) o ternieth emperourethek a Jina hag a rewlyas a 1368, wosa kodh ternieth Yuan ledys gans an Mongols, bys yn 1644. Ternieth Ming o an diwettha ternieth ewn a Jina rewlys gans an Han, an brassa bagas ethnek yn China. An hanow yw usys ynwedh dhe styrya **EmperourethMing** ledys gans an Ming hag an 276 bledhen a istori chinek duryes gensi.

Ming yw skrifys avel 明 yn Chinek; an lytheren yw howl (日) ha loor (月) war-barth hag a styr "splann". An teylu a ledyas China dres ternieth Ming o an Zhu, skrifys avel 朱 yn lytherennow chinek.

Fondyer ternieth Ming, Emperour Hongwu (r. 1368–1398), genys avel Zhu Yuanzhang, a assayas gwruthyl kowethas a gemenethow powek honenlowr restrys yn kevreyth diwedhyn hag a wrussa skoodhya renkas fast a soudoryon rag y dernieth. Lu an dernieth o brassa ages milvil soudor ha lestrivaow an morlu yn Nanjing o an brassa y'n bys. Yth esa lies mab dhe Emperour Hongwu hag ev a wrug dhedha bos ledyoryon an 13 ranndir a Jina.

Penncita soth an Emperoureth o Nanjing a 1368 ha penncita north Beijing a veu keworrys yn 1403. Penncita chyf Beijing an Ming a veu fethys yn 1644 dhe dhomhwel ledys gans Li Zicheng neb a fondyas ternieth Shun. Tus kelmys dhe dernieth Ming a besyas batalyas avel Ming an Soth bys yn 1683.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Unyans Europek

**Unyans Europek**|  |
| --- |
|  |

Statow eseli hag ombrofyoryon an UE y'n eur ma.
Keffrysyans gwlasek hag erbysiethek yw an **Unyans Europek** (po an **UE**). Yma drehevyansow chyf an UE yn Brusselas. Y'n jeves seyth stat europek warn ugens avel eseli a-dhia mis Genver 2020. Rolhes yns i omma war-lergh dydhyans aga omjunyans dhe'n Unyans:

mis-Meurth 1957
* Pow Frynk (*la France*)
* Luksembourg (*Lëtzebuerg, le Luxembourg, Luxemburg*)
* Pow Belg (*België, la Belgique, Belgien*)
* an Iseldiryow (*Nederland*)
* Almayn (*Deutschland*)
* Itali (*l'Italia*)

mis-Genver 1973
* Denmark (*Danmark*)
* ~~an Rywvaneth Unys (*the United Kingdom*)~~
* Repoblek Wordhon (*Poblacht na hÉireann, Republic of Ireland*)

mis-Genver 1981
* Pow Grek (*Elláda/Ελλάδα*)

mis-Genver 1986
* Spayn (*España, Espanya, Espaina*)
* Portyngal (*Portugal*)

mis-Genver 1995
* Ostri (*Österreich*)
* Swedherwyk (*Sverige*)
* Pow Finn (*Suomi, Finland*)

mis-Me 2004
* Malta (*Malta*)
* Kyproes (*Kýpros/Κύπρος, Kıbrıs*)
* Estoni (*Eesti*)
* Latvi (*Latvija*)
* Lithuani (*Lietuva*)
* Poloni (*Polska*)
* Pow Chek (*Česká republika*)
* Slovaki (*Slovensko*)
* Hungari (*Magyarország*)
* Sloveni (*Slovenija*)

mis-Genver 2007
* Bulgari (*България*)
* Roumani (*România*)

mis-Gortheren 2013
* Kroati (*Hrvatska*)

European Commission
Yma pymp korf an unyans a res dhe weythres an UE
* an **Eurosenedh **Konsel an Unyans Europa an **Desedhek Europa **Lys Ewnder Europa **Lys Akontow Europa**

Yma pymp organ an unyans arall ynwedh
* Kessedhek Erbysiethek ha Kowethek
* Kessedhek an Rannvroyow
* Arghantti Kres Europek
* an Ombudsman Europek
* Arghantti Europek Kevarghewyansow

## Gweler ynwedh

* Brexit

| Gwlasow yn Europa |
| --- |
| **Unyans Europek**  | Almayn • Pow Belg • Bulgari • Pow Chek • Danmark • Estoni • Estrych • Pow Finn • Pow Frynk • Pow Grek • Hungari • Iseldiryow • Itali • Kroati • Kobros • Latvi • Lithouani • Lushaborg • Malta • Poloni • Portyngal • Roumani • Slovaki • Sloveni • Spayn • Swedherwyk • Wordhen |
| Akrotiri ha Dhekelia • Jibraltar |
| **Remenant Europa** | Albani • Andorra • Belarussi • Bosni • Island • Liechtenstein • Makedoni • Moldova • Monako • Montenegro • Norgagh • Ruwvaneth Unys • Sen Marin • Serbi • Swistir • Ukrayn • Cita Vatikan |
| **Yn Europa hag Asi warbarth** | Armeni • Azerbayjan • Pow Grouzi • Pow Kazagh • Russi • Turki |
| **Powyow ha'ga studh challenjyes** | Abhazi • Kosova • Kobros Kledh • Nagorno-Karabagh • Osseti Dhyhow • Transnistri |
| **Powyow serhek** | Enesow Faroe • Enys Manow • Gwernenys • Jan Mayen • Jersi • Svalbard |
# Dante Alighieri

Dante Alighieri, gans Giotto yn chapel an lys Bargello, Florens.
Dante, *Palazzo dei Giudici*, Florence.
**Dante Alighieri**, po **Dante** (14 mis Me / 13 mis Metheven, 1265 – 14 mis Gwynngala, 1321), o prydydh italek a Florens. *Divina Commedia* (*Komedi Duwek*) yw an oberen gans Dante moyha godhvedhys yn ta. Henwys "Tas a Italek" yw Dante.
# Sung Jae-ki

**Sung Jae-ki** (Koreek: 성재기; Hanja:成在基, 11ves a vis Gwyngala 1967 - 26ves a vis Gortheren 2013) a veu gweythresor a wiryon tus gorthfemynyst in Soth-Corea. Ev a omladhas 2013.

## Site link

* *Suicide performance and journalist ethics* News Dongah *(English)*
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews (English)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* *South Korean channel films suicide* (English)
# Pobel an Statys Unys

**Pobel an Statys Unys** yw tus dhyworth an Statys Unys. Yth esa 308,745,538 den y'n Statys Unys yn 2010.

**Amerikan** yw den a'n Statys Unys, hag **Amerikanes** yw benyn a'n Statys Unys.
# Romek

| Rromani |
| --- |
| Kewsys yn: | Europa, Amerika, Asi West |
| Kewsys gans: | 4.8 milyon |
| Klasyans genynnek: | Eyndo-Europek
* Eyndo-Iranek
	+ Eyndek
 |
| Rannyethow | * *Romek an konna-tir Balkan*
* *Romek an Mor Baltek*
* *Romek Caló*
* *Romek Kalo Pow Finn*
* *Romek an menydhyow Karpathek*
* *Romek Kembra*
* *Romek Sinte*
* *Romek Turki* (teyr rannyeth)
* *Romek Vlax*
 |
| Savla soedhogel: | yeth soedhogel a Shuto Orizari (tre yn Makedoni), taves ranndiryel yn Sweden, Almayn, Romani, Repoblek Makedoni, Vojvodina (yn Serbi) |
| Kodennow |
| ISO 639-1 | *nagonan* |
| ISO 639-2 | rom |

**Romek** yw yeth Eyndo-Europek kewsys gans an dus Roma a-dreus an bys. Panjabek yw an nessa yeth dhedhi war-lergh yethonydhyon. A-ji dhe'n taves Romek yma liester meur, ha remenans a gemmyska gans yethow kentrevek.

Romek yw kewsys gans 45-60% a dus Roma. An brassa poblansow a Romegoryon yn Europa a drig y'n powyow ma:

**Desedhans Romegoryon yn Europa war-lergh Bakker et al.** (2000) .
An niver % a dhiskwa an rann a'n Roma hag a gows Romek yn kettep gwlas.| Gwlas | Romegoryon | % |
| --- | --- | --- |
| Romani | 1,030,000 | 80% |
| Bulgari | 600,000 | 80% |
| Russi | 405,000 | 80% |
| Serbi ha Montenegro | 380,000 | 90% |
| Slovaki | 300,000 | 60% |
| Turki | 280,000 | 70% |
| Hungari | 260,000 | 50% |
| Makedoni | 215,000 | 90% |
| Pow Frynk | 215,000 | 70% |
| Pow Grek | 160,000 | 90% |
| Pow Chek | 140,000 | 50% |
| Ukrayn | 113,000 | 90% |
| Albani | 90,000 | 95% |
| Almayn | 85,000 | 70% |
| Moldova | 56,000 | 90% |
| Itali | 42,000 | 90% |
| Bosni | 40,000 | 90% |
| Pow Kroat | 28,000 | 80% |
| Belarussi | 27,000 | 95% |
| Awstri | 20,000 | 80% |
| Lettoni | 18,500 | 90% |
| Pow Belg | 10,000 | 80% |
| Sweden | 9,500 | 90% |
| Sloveni | 8,000 | 90% |
| Iseldiryow | 7,000 | 90% |
| Lithywani | 4,000 | 90% |
| Poloni | 4,000 | 90% |
| Pow Finn | 3,000 | 90% |
| Denmark | 1,500 | 90% |
| Estoni | 1,100 | 90% |
| Rywvaneth Unys | 1,000 | 0.5% |
| Spayn | 1,000 | 1% |