Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dowr Melyn

Dowr Melyn|  |
| Sort |
avon  |
| Doronieth |
| Konteth |
Qinghai, Sichuan, Gānsù, Ningxia, Inner Mongolia, Shaanxi, Shanxi, Henan, Shandong  |
| Gwlas |
Repoblek Werin China  |
| Kesordnogyon |
36.12419°N 116.09767°E  |
| Pennfenten |
Kariqu, Bayan Har Mountains  |
| Aber |
Mor Bohai  |
| Ragavonyow |
Duo Qu, Bai River, Black River (in Sichuan), Qushian River, Daxia River, Huangshui River, Datong River, Tao River, Zhuanglang He, Zuli He, Qingshui River, Dustin He, Wujia River, Daheihe, Wuding River, Yan River, Fen River, Sushui He, Wei River, Qin He, Yiluo River, Daqing River, Dawen River, Jishui, Q20019976, Jindi He, Jia River  |
| Kreungylgh |
752,000  |
| Hys |
5,464 kilometer  |
| Diskargans |
2,571  |
| Lynnyn |
Cocha Lakes, Gyaring Lake, Ngoring Lake, Hukou Waterfalls  |
|  |
|  Restrennow kelmys war Wikimedia Kemmyn |
| [edit on Wikidata] |

Hyns an avon
Avon sekond hirra Repoblek China yw an **Huang He** (黃河, *Huánghé*), an **Dowr Melyn**; Dowr Yangtze yw an hirra. Hy hys yw 5464km (3,395 mildir), an hweghves a oll avonow an bys.

Tyller pennfenten an avon yw desedhys yn menydhyow Bayankera yn rannvro Qinghai, 4500 meter a-ugh nivel an mor. Hy a fros tro'ha'n est dre seyth rannvro ha dew rannvro honanrewlys: Qinghai, Sichuan, Gansu, Ningxia, Mongoli Nessa, Shaanxi, Shanxi, Henan ha Shandong. Yma hy aber yn Dongying, Shandong, le mayth usi ow frosa dhe'n Mor Melyn (Mor Bohai). Chif citys war lannow an avon yw Lanzhou, Wuhai, Baotou, Kaifeng, Luoyang, Zhengzhou ha Jinan.

Myns hy kreungylgh yw 944,970 km pedrek, mes drefen bos an brassa rann a'n kreyngylgh mar segh, a-der an rann est yn Henan ha Shandong, yma le a dhowr ynni ages niver a avonow meur China. An hanow "Dowr Melyn" a dheu dhyworth liw an dowrow.

Hy hyns dres an gwastasow yw troyllek. Hi re janjyas hy hyns lies torn dres an kansvledhynnyow. Y'n termyn usi passyes, lanwesow an avon o omgemeryansek war radhva hujys. Usys yw dowrow an avon yn efan rag dowrhe.

Kreungylgh an Dowr Melyn o genesigva hwarheans Chinek, ha hemm o an rannvro voyha sewenus yn istori China a-varr. Lanwesow distrowus ha chanjyow hyns an avon yn fenowgh a janj gweli an avon, yth yw treweythyow ughella ages nivel an parkyow amethel dhe bub tu.

* Delinyans chinek - 'Dowr Melyn ow janjya hy hyns'
* Hensyow Dowr Melyn dres istori
* Bewheans a janjyow dhe hyns an Dowr Melyn
* Dowr Melyn yn Qinghai
* Dowr Melyn ow tremena dre Landzhou
* Bewheans a voghheans myns delta Dowr Melyn dres termyn
* Delta Dowr Melyn

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Tir Maria

| State of Maryland |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Tir Maria) | (Sel Tir Maria) |

 |
| *Lavar: Fatti Maschii Parole Femine (Manly Deeds, Womanly Words)* |
| *Leshanow: The Old Line State* |
|  |
| **Kenedhel** |  Statys Unys Amerika |
| **Pennsita** | Annapolis |
| **Brassa sita** | Baltimore |
| **Governour** | Larry Hogan (Republican) |
| **Enep** | 32,160 km² (42ns) |
|  - Tir | 25,338 km² |
|  - Dowr | 6,968 km² (21%) |
| **Poblans (2000)** |
|  - Sommenn | 5,296,486 a drigoryon (19ves) |
|  - Doesedh | 165 triger/km² (5es) |
| **Dydhyans pan entras y'n Unyans** |
|  - Dydhyans | 28ns Ebrel 1788 |
|  - Reyth | 7ves |
| **Senedhoryon an SU** |
|  - Henavek | Ben Cardin (Demokratek) |
|  - Bacheler | Chris Van Hollen (Demokratek) |
| **Berrheans an Post** | MD |
| **Hanow an drigoryon** | Marylander |
| **Amser** | UTC -5/-4 |
| **Kodenn kesroesweyth** | .md.us |
|  |

**Tir Maria** (yn Sowsnek: *Maryland*) yw stat yn Statys Unys Amerika. Poblans an stat yn niveryans 2020 o 6,177,224.

## Istori

Tir Maria o onan a'n trydhek trevesigeth a sevis orth rewl Breten Veur y'n Domhwelans Amerikan.

George Calvert, 1a Baron Baltimore a hwilas chartour ryal a Charlys I, myghtern Breten Veur, rag an tir a dho ha bos Tir Maria, an pyth o kledhbarth Virjynni y'n eur na. George Calvert a verwis mis Ebryl 1632, mes chartour rag "Trevesigeth Tir Maria" (yn Latin, "Terra Maria") a veu grontys dh'y vab Cæcilius Calvert, 2a Baron Baltimore, dhe'n 20ens a vis Metheven, 1632. Yth henwis an drevesigeth nowydh yn enor Henrietta Maria, Myghternes Charlys I .

Restren:Map of maryland counties.JPGKontethow Tir Maria
## Citys yn Tir Maria

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 | Baltimore | 620,961 |
| 2 | Frederick | 65,239 |
| 3 | Rockville | 62,476 |
| 4 | Gaithersburg | 59,933 |
| 5 | Bowie | 54,727 |
| 6 | **Annapolis** | 38,394 |

## Gwiasva

* www.maryland.gov
# Strontiom

strontiom|  |
|  |
| Ensampel a |
Elven gymyk, lithophile  |
| Furvell gymyk |
Sr  |
| Dydhyas diskudhans |
1787  |
| Niver atomek |
38  |
| Aray an elektrons |
[Kr] 5s²  |
| Elektronegedhegedh |
1  |
| Studh oksidyans |
2  |
| Rann a |
period 5, bagas 2  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

Elven gemyk ew **strontiom**, niver 38 e'n Vosen Beriodek. Y arwodh gemyk ew **Sr**. An hanow a dheu dhort an dreveglos Strontian, en Sgotlond. Kevys veu en moon henwys strontianit.

Essensek ew strontiom dhe nebes kroaduryon downvor en aga horf eskern avel korel. Nag eus radn vewoniethel dhe strontiom e'n korf denel, bes nag ew gwenonek. Usys ew isotopow radyoweythresek strontiom en medhegnieth, strontiom-87 rag diagnosans ha strontiom-89 rag dyghtyans.

En 1790 Adair Crawford, medhek en Loundres, a wrug hwithrans war voon kevys en bal plobm en Strontian. Ev a gonvedhas bos kesstoff nowydh etto, henwys strontia ganjo. Thomas Charles Hope a Garedin a wrug ober pella war an keth moon e'n nessa bledhen, ha provya y vos elven nowydh, gen flabm rudh e'n prov flabm. Na veu enyshes olkan strontiom bys dhe 1808 gen Syr Humphrey Davy gen devnydh elektrolysans.

Chif monyow strontiom ew celestit (SrSO4) ha strontianit (strontiom karbonat SrCO3), dre vras dhort China, Spayn ha Pow Meksiko. Askorrys ew 300,000 tonnas a voon pub bledhen. An chif devnydh ew pibennow dewyn kathod rag teleskopow, bes usys ew nebes nodho en tanow kreft.

An isotop strontiom-90 a wrug kawsya bern ollvesek en kres an 20ves kansvledhen, drefen y vos askorrys gen provow nuklerek ynter 1945 ha 1963. Kevys veu en dens flehes e'n 1950ow, golghys a'n ayrgylgh dhe barkow, debrys gen bughes dhe worfedna en leth. Poos atomek strontiom ew 87.62, y boynt teudhi ew 769°C ha'y boynt bryjyon ew 1384°C. Y dhosedh ew 2.5kg an liter. Olkan gwydn arhansek nebes medhel ew, hag a lesk en ayr ha dowr.

## Mirva

* Prov flabm strontiom gen flabm rudh
* Celestit
* Teleskop
* Tanpw kreft owth usya strontiom
* Defolyans nuklerek

Ma an erthygel ma usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek diwedhes.
# Awgrym

Leveryans: Awgrym
Kalkor Hen Rek Euclid lymnys y'n tressa kansvledhen KOK gans Raphael yn lymnans henwys Skol Athens (1509–1511)
**Awgrym**, henwys ynwedh **mathematik** po **kalkorieth**, yw an studhyans a niverow, rothow ha patronyow. An ger 'awgrym' a dheu dre Sowsnek a'n hanow Arabek 'al-Khwarizmi'. An ger 'mathematik' a dheu a'n ger Greka "μάθημα" (máthema), ow styrya "godhonieth, godhvos po dyski".

Yn mysk awgrym yma an studhyans a:

* Niverow: fatel amont taklow.
* Strethur: fatel orden taklow. An rann ma yw henwys aljebra.
* Le: le mayth eus taklow ha'ga aray. An rann ma yw henwys mynsonieth.
* Chanj: fatel dheu ha bos taklow diblans. An rann ma yw henwys dielvennans.

Dhe les yw awgrym rag assoylya kudynnow a hwer y'n bys gwir, ytho lies den a-der kalkoryon a studh ha usya awgrym. Y'n jydh hedhyw, tamm a galkor yw res yn lies soodh. Tamm a wodhvos mathematik yw res dhe dus a ober yn negys, godhonieth, ynjynorieth ha drehevyans.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **deg erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Wiltshire

| Wiltshire |
| --- |
|  |
| Nebes Derivadow |
| **Rannvro** | Rannvro Soth-West |
| **Enep** | 3 485 km² (konteth solempnytel) 3 255 km² (awtorita unnik) |
| **Pennsita** | Trowbridge |
| **Poblans** (2004) **Doesedh** | 626 800 a drigoryon 180 / km² |
| **ISO 3166-2** | GB-WIL |
| Ranndiryow |
| 1. Wiltshire (awtorita unnik)
2. Swindon (awtorita unnik)
 |

**Wiltshire** yw konteth yn Soth West Pow Sows.
# Ynysow Cook

**Cook Islands**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Ynysow Cook) | (Kota arvow Ynysow Cook) |

 |
| *Lavar kenedhlek: nagonan* |
|  |
| Kenedhel |  Mordir Nowydh |
| Yeth soedhogel | Sowsnek ha Maori Ynysow Cook |
| Pennsita | Avarua |
| Brassa sita | Avarua |
| Myghternes | Elisabeth II |
| Queen's Representative | Syrr Frederick Goodwin |
| Pennmenyster | Jim Marurai |
| Enep | 240 km² |
| Poblans (2005) - Doesedh | 21,388 a drigoryon 89 triger/km² |
| Mona kemmyn | Dollars ($) (NZD) |
| Amser | UTC -10 |
| Kan genedhlek | *Te Atua Mou E* |
| Kodenn kesroesweyth | .ck |
| Kodenn pellgowser | +682 |

**Ynysow Cook** (FSS: **Enesow Cook**; Sowsnek: *Cook Islands*) yw gwlas ynysek y'n Keynvor Hebask.
# Mis Whevrer

**Mys Whevrer** (bo **Whevrel**) yu an nessa mys y'n vledhen y'n calans gregorek, gans eth deth war'n ugans yn bledhen gemmyn ha naw deth war'n ugans yn bledhen lam.

An Dowror ha'n Puskes yu arwodhyow an arwothkylgh a vyth a-lemmyn mys Whevrer.

## Dedhyow y'n mys ma

* 2sa: De'gol Brigid
* de-Merth Enes (synsys nepprys mys Merth)

An erthygel ma yu screfys yn Kernewek Unys.

*An erthygel ma yu stok yn kever un mys. Why a yl gweres Wikipedia ow junnya dhodho deryvadow a-dro dhe wharvedhyansow, de'golyow, h.e. y'n mys ma.*

|  |
| --- |
| Genver | Whevrer | Merth | Ebrel | Me | Metheven | Gortheren | Est | Gwyngala | Hedra | Du | Kevardhu |
# Malawi

**Republic of MalawiDziko la Malaŵi**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Malawi) | (Kota arvow Malawi) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Unity and Freedom* |
|  |
| Yeth soedhogel | Sowsnek ha Chichewa |
| Pennsita | Lilongwe |
| Brassa sita | Blantyre |
| Lywydh | Peter Mutharika |
| Enep | 118,484 km² |
| Poblans (2025)  Doesedh | 22,224,282 a drigoryon 187,6 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth Rywvaneth Unys 6es a vis Gortheren, 1964 |
| Mona kemmyn | Kwacha (D) (MWK) |
| Amser | UTC +2 |
| Kan genedhlek | *Mlungu dalitsani Malawi* |
| Kodenn kesroesweyth | .mw |
| Kodenn pellgowser | +265 |

**Malawi** (yn Chichewa, *Malaŵi*) yw gwlas yn Afrika Soth.
# Bresel Yeyn

Fos Berlin, drehevys yntra Berlin West ha Berlin Est gans Almayn Est, rag may fe lettys tus Berlin Est diank dhe'n West. An fos a dheuth ha bos arwodh a'n vresel yeyn.
An **Vresel Yeyn** o termyn mayth esa perthynyansow tynn ynter an Statys Unys (ha'ga heffrysysi) ha'n URSS (ha'y geffrysysi). Hi a besya a dermyn kott wosa nessa bresel an bys, bys yn torr URSS yn 1991.

Dihaval o an Vresel Yeyn dhyworth breselyow erel a-ban nag esa batel dhidro ynter an dhew barti, kynth o batalyow omledhys dre bartiow erel. An Statys Unys ha'n URSS a gesstrivya der aga displegyans hag askorrans arvow nuklerek. Yth esa own rag an possybylyta an Vresel Yeyn dhe dhos ha bos bresel nuklerek, mes ny dho.
# Arisona

| State of Arizona |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | [[Image:|125px|Sel Arisona]] |
| (Baner Arisona) | (Sel Arisona) |

 |
| *Lavar: Ditat Deus (God Enriches)* |
| *Leshanow: Grand Canyon State* |
|  |
| **Kenedhel** |  Statys Unys Amerika |
| **Pennsita** | Phoenix |
| **Brassa sita** | Phoenix |
| **Governour** | Doug Ducey (Repobloger) |
| **Enep** | 295,254 km² (6ves) |
|  - Tir | 294,312 km² |
|  - Dowr | 942 km² (0.32%) |
| **Poblans (2000)** |
|  - Sommenn | 5,939,292 a drigoryon (20ves) |
|  - Doesedh | 17.43 triger/km² (36ves) |
| **Dydhyans pan entras y'n Unyans** |
|  - Dydhyans | 14ves Whevrer 1912 |
|  - Reyth | 48ves |
| **Senedhoryon an SU** |
|  - Henavek | Jeff Flake (Repobloger) |
|  - Bacheler | Jon Kyl (Repobloger) |
| **Berrheans an Post** | AZ |
| **Hanow an drigoryon** | Arizonan |
| **Amser** | UTC -7 |
| **Kodenn kesroesweyth** | .az.us |
|  |

**Arisona** (yn Sowsnek ha Spaynek, *Arizona*) yw stat yn Statys Unys Amerika. Geryes da yw rag an Grand Canyon, desedhys dhe gogledh an stat.

## Citys yn Arisona

| 1 | **Phoenix** | 1,445,632 |
| 2 | Tucson | 520,116 |
| 3 | Mesa | 439,041 |
| 4 | Chandler | 236,123 |
| 5 | Glendale | 226,721 |
| 6 | Scottsdale | 217,385 |
| 7 | Tempe | 161,719 |

## Gwiasva

* az.gov