Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Askorra

Linen-geskorra yn weythva Ford yn 1913.
**Askorra** yw gwrians gwara a dhevnydhyow kriv der an us a lavur, jynnys ha toulys, keffrys hag argerdhow kymyk po bewoniethel. Rann chyf an nessa ranngylgh a'n erbysiedh yw. An ger yw devedhys an ragelven 'as-' ha'n verb 'gorra'.

An term a yll styrya efander a wrians denel, a greftweyth gwrys gans krefter unnik dhe daklow ugheldek, mes yth yw usys dre vras dhe styrya desin diwysyansek may ma devnydhyow kriv a'n kynsa ranngylgh treusfurvys yn gwara gorfennys gans kowrogeth. An gwara ma a yll bos gwerthys dhe wrioryon erel rag gul askorrasow erel hag yw moy komplek (kepar ha jynnys-ebron, darbar mayni, mebel, daffar sport po degadoryon), po lesrynnys der an tressa diwysyans dhe usyoryon ha konsumyoryon (dell yw usys der gowlwerthoryon a's gwerth dhe dhaskwerthoryon a's gwerth dhe brenoryon).

Yn termyn eus passys, askorrasow o gwrys dre leuv. Y'n jydh hedhyw, an brassa rann a sodhow askorra yw chanjys dhe vos gwrys gans jynnys awtomatek. An re ma a askorr lies gweyth uskissa hag a bris isella ages dell yll tus. An rann gylgh askorra yw kelmys gans ynjynorieth ha diwysyans.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **kans erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Greunlondek

| Greunlondek *(Kalallisut)* |
| --- |
| Kewsys yn: | Greunlond, Denmark |
| Kewsys gans: | 56,000 |
| Klasyans genynnek: | Eskimo-Aleut
* Eskimo
	+ Inuit
 |
| Rannyethow  | Kalallisut Tunumiisut Inuktun |
| Savla Sodhogel: | yeth sodhogel Greunlond (hag aswonys avel yeth minorita yn Denmark) |
| Kodennow |
| ISO 639-1 | kl |
| ISO 639-2 | kal |
| ISO 639-3 | kal |

Arwodh yn Greunlondek ha Danek
Mappa ow tiskwedhes gwandrans an yeth Greunlondek
**Greunlandek** yw yeth Inuit kewsys yn Greunlond, ha Denmark. Greunlondek yw an yeth sodhogel yn Greunlond a-dhia 2009. Kewsys yw gans 90% a boblans Greunlond (50,000) hag a-dro dhe 7,000 a dus yn Denmark (kepar ha studhyoryon).

### Lytherennek

Greunlondek a us 18 lytheren: Aa, Ee, Ff, Gg, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, mes usys yw kesunyansow a lytherennow dhe wul sonyow erel, r.e. ll a wra son haval dhe ‘ll’ yn Kembrek, hag rl son havel dhe ‘rll’ yn Kembrek.

### Yethador

Pur synthetek yw an yeth Greunlondek, hemm yw, ev a wra geryow dre geworra lies lostelven rag chanjya styr. An yeth a us 318 lostelven rag displetya verbow po kesyewa henwyn, hag a-dro dhe 400 a lostelvennow erel.

Greunlondek a’n jeves peswar person (1a, 2a, 3a ha 3a dastewynys): dew niver (unnplek ha liesplek): eth modh hag eth kas.

An eth modh yw:

* menedhek (indicative)
* govynnek (interrogative)
* gohemmynek (imperative)
* mynnasek (optative)
* ambosek (conditional)
* achesonek (causative)
* kevosek (contemporative) ha
* kevrannek (participial)

An eth kas yw:

* absolutek (absolutive) – hevelep dhe’n hanwek ha usys gans verbow kevleun (intransitive)
* ergotek (ergative) – hevelep dhe’n galwek (mes usys avel an hanwek gans verbow ankevleun)
* komparek (comparative) – usys dhe gomparya (mar … avel …)
* maynek (instrumental)
* tylleryek (locative) – ow teriva ple ma neppyth
* warbennek (allative) – ow styrya gwayans war ben neppyth aral
* ablasek (ablative) – ow styrya gwayans a po yn mes a neb tyller
* drehensek (prolative) – ow styrya gwayans dre dyller po hens

### Ulliinnarmi oqaatsit - Gerva pubdedhyek

Aluu - dydh da

Ajunngi – fatal genes?

Qujanaq – meur ras

Qujaanarpunga – na, meur ras

Illillu – ty ynwedh

Ikiu – gweres!

Una sunaana – pyth yw hemma?

Sumi? – Ple?

Tuluttut – Sowsnek (ow tos dhyworth “how do you do”)
.....-mik atseqarpunga - Ow hanow yw ......

### Henwyn enevales ha plansow

Arfeq - morvil

Timmiaq - edhen

Nanoq - arth gwynn

Teriannaq - lowarn

Umimmak - muskbual

Savaq - davas

Aalisagaq - pysk

Uummasuaraq - hweskeren

Qungasessooq - jiraf

Kiliffak - mamoth

Naasoq - bleujen

Orpigaq - gwedhen

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porth Yethow** – Tre rag folennow ha klassys Wikipedya a-dro dhe yethow. |
# 21ns kansbledhen

20ves kansblydhen | 21ns kansblydhen | 22ns kansblydhen

An **21ns kansblydhen** o spys a amser ow talleth an 1sa a vis Genver 2001 hag ow tiwedh an 31ns a vis Kevardhu 2100. Yma lies tus owth usya an lavar ma gans an keth styryans ha'n blydhynyow 2000, h.y. an prys a-dhia 2000 bys 2099.

## Hwarvedhyansow

Dowrow an tsounami owth ystynna arvorow Pow Tay.
* 2001: omsettyansow 11ves a vis Gwynngala yn Evrok Nowydh ha Washington, Statys Unys
* 2003–hedhyw: nessa Bresel Irak
* 2004: tsounami an Keynvor Eyndek
# Lu

Eseli an luyow ervys bretennek a'n Morlu Riel, an Ayrlu riel ha'n Vorgasoryon Riel
**Lu** yw an bagas po bagasow a dus neb yw res an nerth dhe dhefendya neppyth (dre vras kenedhel). Ervys yns, ytho henwys an **luyow ervys** yns. An lu a with y genedhel orth hy defendya rag luyow ervys a eskerens mars eus bresel. An lu a yll degemeres y arghadow a wovernans an genedhel dhe omsettya orth kenedhel aral. An ger *lu* yn ledanna styr yw an keth elven a gevir y'n ger *teylu*.

Yma lies soodh yn lu. Nebes a ober dhe vatalya ha nebes dhe skoodhya an lu. Yn nebes ober an lu yma usya arvow, lewya kerri, hag ewnhe arvow. Treweythyow nebes tus y'n lu a dhysk lewya ayrennow po gorholyon, po ewnhe jynnow. Y hwisk tus y'n lu dillas arbennek henwys unnwisk. Yn nebes tylleryow, yn arbennek pan vo omladh, yma unnwisk gans patron omgudhans, neb yw desinys dhe weres ow kudha tus may fons i kalessa dhe weles yn koos po difeythtir.

Yma diw fordh dhe junya'n lu. Tus yn lies kenedhel a jun an lu drefen y vynnes. Yn kenedhlow erel yma laghys dhe ynia tus dhe junya'n lu, kyn fo erbynn aga bodh. Hanow na hwarvos na yw *kesskrifans*. Ow kregi war oos ha yeghes korfek yma dell yw usys. Hanow tus koth po hen gevrenogyon an lu yw "hensoudoryon". Nebes ynwedh yw eseli neb lu skoodhya.
# Mona kemmyn

Leveryans: Mona Kemmyn
*Jiaozi* a-dhyworth an oos tely riel Song, an kynsa mona paper
**Mona kemmyn** yw an unses a arghans usys gans tus pow po unyans rag prena ha gwertha gwara ha gonisyow..

Y leverir bos nebes mona kemmyn "tegys" po "stegys" dhe neppyth, dell yw usys mona kemmyn aral. Yma talvosogeth sad dhe vona kemmyn tegys po stegys pan y gomparyn gans an pyth mayth yw tegys dhodho. Rag ensampel, escudo a Bennrynn Gwyrdh yw tegys dhe Euro. Mar sev talvosogeth Euro 1% komparys dhe furv aral mona kemmyn, talvosogeth escudo a sev ynwedh 1% komparys dhe'n kethsam mona kemmyn.

Powyow pals re usyas kevreythyow le mayth o aga mona kemmyn tegys dhe wara yn le mona kemmyn aral. An rann vrassa ahanan a usya po owr po arghans (an alkan). Pan wrens i hemma, seul ughella talvosogeth aga owr seul ughella talvosogeth aga mona. Hemm o henwys "skwir an owr" po "skwir an arghans". An rann vrassa a bowyow a hedhas usya skwirys arghans hag owr y'n 20ves kansvledhen.

Nebes mona kemmyn aswonnys yn ta yw:

* Dollar Statys Unys
* Euro
* Peuns Stirling a Vreten Veur

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Enys

Darn a dir kerghynnys gans dowr yw **enys** (a-der an brastiryow). Y hyllons bos yn an mor po yn kres lynnow. An enys voyha y'n bys yw Greunland (2.2 milvil km² / 840,000 mildir pedrek).

Enesow brastiryel, kepar ha Breten, yw desedhys war estyllennow bratiryel gans marnas kanel tanow a dhowr yntredha ha'n tir meur, dell yw usys. Enesow keynvoryek orogenek a sev herwydh usadow le may hwra dew blat lithosferek metya. Ensampel da yw enesow Nihon. Yn rannow downna an keyvoryow kevys yw enesow keyvoryek loskvenydhyek, kepar ha enesow Hawaii. Pur gemmyn yns i y'n Keynvor Hebask. Yma dhe lies enys gwylar selyow loskvenydhyek ynwedh.

Enesow a dhiskwedh lies tirfurv arvorel. Yma an mor owth usya esknians ha godhesans dhe janjya shap ha furv an arvor.

* Skeusen lorell a Vreten hag Iwerdhon
* Skeusen a Syllan dhyworth Gorsav Kesgwlasek an Efanvos
* Panorama a Enys Morrys
* Ensampel a atol po enys gwrys a wylar y'n Seychellys
* Enys gwrys gans loskvenydh, Stromboli yn Itali