Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fosforos

fosforos|  |
|  |
| Ensampel a |
Elven gymyk  |
| Klass |
dialkenyow liesatomek  |
| Dydhyas diskudhans |
1669  |
| Niver atomek |
15  |
| Aray an elektrons |
1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³, [Ne] 3s² 3p³  |
| Elektronegedhegedh |
2.19  |
| Studh oksidyans |
−3, −2, −1, 1, 2, 3, 4, 5  |
| Rann a |
period 3, bagas 15  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

Elven gemyk ew **fosforos**, niver 15 e'n Vosen Beriodek. Y arwodh gemyk ew **P**. An hanow a dheu dhort an ger Greka *phosphoros*, ow styrya 'karyer golow'. *Phosphoros* o hanow an planet Gwener po Borlowen en grek ewedh.

Pur wenonek ha flabmadow ew furv moyha aswonnys fosforos, h.y. fosforos gwydn, le ages 100mg a alja kawsya mernans. An elven a eksist avel fosfat (PO43-) en naturel. Pur bosek ew fosforos rag tevyans ha displegyans e'n korf. Essensek ew dhe bub kell vew. Radn ew a DNA, ha kalciom fosfat ew radn posek eskern. Avel gwenon, fosforos a wra omsettya war an avi.

Enyshes veu fosforos gans Hennig Brand en Hamburg en 1669. Usys o en Breselyow an Norvys rag pellednow tanek, tanbellednow tan ha grenadow mog. Woja seythen a omsettyansow ayr en mis Gortheren 1943, 25,000 a danbellednow 14kg a fosforos a dhistruis an cita Hamburg. Bagas aral a gesstoffow dhe usya fosforos ew maynoryon nervow avel tabun, sarin ha VX.

Ema lies furv a vonow fosforos. An chif moon ew apatit, kevys en Russi, an Statys Unys, Marokk, Tunisi, Togo ha Nauru. Askorrys veu 261 milvil tonnas a fosfat en 2016. Usys ew rag gul trenken fosfor, hag ena godeylyow. Usys ew gen diwysyans rag gul devnydhyow gorthtan, gorthpryfyow ha ladhoryon hwen. Keworrys ewa dhe lisiwyow.

Poos atomek fosforos ew 30.97, y boynt teudhi ew 44°C (fosforos gwydn), ha poynt bryjyon fosforos gwydn yw 280°c. Dosedh fosforos ew 1.8, 2.2. ha 2.7 kg an liter dhe fosforos gwydn, rudh ha du, e'n aray na. Diolkan ew fosforos, hag ema teyr furv, henwys gwydn, rudh ha du.

## Mirva

* Lymnans gen Wright of Derby ow tiskwedha Henning Brandt ha diskudhyans fosforos
* Bal fosforos en Nauru
* Tanbellednow tan ow komprehendya fosforos
* Tanbellen fosforos
* Tanbrednyer gen fosforos rudh
* Lisiw lestri
* Tren leun a fosfat en Marokk
* Apatit, chif moon fosforos

Ma an erthygel ma usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek diwedhes.
# Indonesek

| Indonesek *(Bahasa Indonesia)* |
| --- |
| Kewsys yn: | Indonesi, Timor Est |
| Kewsys gans: | 140 milvil |
| Klasyans genynnek: | Ostronesek
* Malayo-Polynesek
 |
| Rannyethow |  |
| Savla Soedhogel: |  |
| Kodennow |
| ISO 639-1 | id |
| ISO 639-2(B) | ind |
| ISO 639-2(T) | ind |
| SIL | INZ |

**Indonesek** (*bahasa Indonesia*) yw unn furv a'n taves Malayek (*bahasa Melayu*) hag yw soedhogel yn Indonesi. Yma moyha tus y'n wlas na ow kewsel Indonesek avel sekond yeth po avel vammyeth, hag Indonesek yw taves chyf an trevow. Byttegyns, yma yethow erell ha gansa brassa niver a gewsoryon mammyeth, r.e. Javanek ha Soundanek.
# Getúlio Vargas

**Getúlio Dornelles Vargas** (Portyngalek brasilek: [ʒeˈtulju doɾˈnɛliz ˈvaɾɡɐs]; 19 mis Ebrel 1882 – 24 mis Est 1954) o laghyas ha politeger brasilek.
# Theobroma cacao

| Theobroma cacao |
| --- |
|  |
| Frutys cacao war an gwydhen |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Plantae |
| Urdh: | Malvades |
| Teylu: | Malvaceae |
| Kinda: | Theobroma |
| Ehen: | **T. cacao** |

Theobroma cacao (po **gwydh cacao**) yw eghen gwydh byghan dhyworth Mesoamerika. An has a *T. cacao* yw usys gul choklet.
# Folen dre

# Wikipedya a'gas dynnergh

An godhoniador rydh rag onan hag oll
7,216 erthygel yn Kernewek

## A-dro dhe Wikipedya

Wikipedya yw godhoniador warlinen heb kost, ygor ha liesyethek, a yll bos skrifys gans onan hag oll. Gelwys yw pub den dh'agan gweres dre wellhe erthyglow ha der ynkressya an myns a Gernewek war an kesrosweyth.

## Peuri erthyglow

Mars eus hwans dhywgh peuri an kuntel a erthyglow a's teves an wiasva, hwi a yll hwilas testen der usya an gisten hwilas orth penn pub folen. Ynwedh, sortyes yw keniver folen herwydh klassys, may hyllir gweles rol dhien omma, po klyckyewgh an kevrennow orth goles folennow rag gweles rol a erthyglow y'n keth klass.

## Kemeres rann

Yma an gemeneth Kernewek pub prys ow hwilas kevriysi nowydh. Hwi a yll dalleth skrifa a-dhistowgh, a-dro dhe desten vyth oll a'gas deur. Mars eus hwans dhywgh dyski moy a-dro dhe gemeres rann, kewgh dhe borth an gemeneth, po gesewgh govyn y'n tavern.

## Erthyglow chonsus

* **Oos an Golowyans**: Gwayans skiansek ha filosofek a warthevyas Europa y'n 17ves ha'n 18ves kansvledhynnyow gans delanwes hag effeythyow a-dreus an bys. An Golowyans a yssynsas meur a dybyansow kreshes war bursewyans godhvos res dre reson ha dre dhustuni an sensys. *Moy...*

* **Lymmaval**: Gwedhen vyghan (Citrus limon) hag yw gwyrdh y'n gwav hogen. Hi a dheuth a Asi. Lymmaval yw hanow frooth an wedhen ynwedh. Usys yw an frooth rag kegina ha taklow erel, dell yw usys rag hy sugen. *Moy...*

* **Channel 4**: Rosweyth pellwolok servis poblek a Vreten. Selys yn Loundres ha Leeds yw, gans kresennow awenek yn Glasgow ha Bristol. Channel 4 a dhallathas darlesa war 2 mis Du 1982, an dydh wosa an kanel Kembrek S4C lonchys. *Moy...*

* **Tresulyan**: Tre yn Kernow, neb tri mildir (5 km) dhe'n est a Druru yn Pluw Glemens. Darvos posek yn Kas an Pymp Kenedhel a gemeras le yn Tresulyan. *Moy...*

* **Stefania Turkewich**: Komposydh ha pianydhes a Ukrayn. Genys veu hi yn 1898 yn Lviv. Hi a verwis yn Kergront, 78 hy bloodh. *Moy...*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kevrennow* Porth an gemeneth
* An tavern
* A-dro dhe Wikipedya
* Kanaseth (Cornish Embassy)
 | Kedhlow* Gweres gans chanjya
* Policiow an wiasva
* Menystroryon
* Devnydhyoryon vyw
 | Lewya* Folennow nowydh
* Chanjyow a-dhiwedhes
* Klassys
 |

Ostyes yw **Wikipedia** gans an Fondyans Wikimedia, kowethas heb budh. An Fondyans a ost ynwedh an ragdresow wiki Kernewek erel a syw：

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Wikimedia Commons | **Wikimedia Commons** Ughkarga imajys ha restrennow rag devnydh dres keniver ragdres Wikimedia | Wiktionary | **Wiktionary** Keworra geryow Kernewek ha'ga styryow dhe erlyver warlinen | Wikisource | **Wikisource** Keworra tekstow ha mammskrifow Kernewek, ha treylya re erel |
# Pow Kazagh

**Қазақстан РеспубликасыQazaqstan Respūblīkasy*
**Республика КазахстанRespublika Kazakhstan*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Pow Kasagh) | (Kota arvow Pow Kasagh) |

 |
| *Lavar kenedhlek: nagonan* |
|  |
| Yethow sodhogel | Kazaghek, Russek |
| Penncita | Astana |
| Brassa cita | Almaty |
| Lewydh | Kassym-Jomart Tokayev |
| Pennmenyster | Askar Mamin |
| Braster | 2,717,300 km² |
| Poblans (2005) - Dosedh | 15,185,844 a drigoryon 5 triger/km² |
| Anserhogeth | dhyworth URSS 16ves a vis Kevardhu, 1991 |
| Mona kemmyn | Tenge (KZT) |
| Amser - Hav (DST) | UTC +5 |
| Kan genedhlek | *My Kazakhstan* |
| Koden kesrosweyth | .kz |
| Koden pellgowser | +7 |

**Pow Kazagh** (yn Kazaghek, *Қазақстан Qazaqstan*; yn Russek, *Казахстан Kazakhstan*) yw gwlas yn Asi Gres hag Europa.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.
# Papwa Gyni Nowydh

**Independent State of Papua New GuineaIndependen Stet bilong Papua Niugini** (Tok Pisin)
**Independen Stet bilong Papua Niu Gini** (Hiri Motu)|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Papwa Gyni Nowydh) | (Kota arvow Papwa Gyni Nowydh) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Unity in diversity* |
|  |
| Yeth sodhogel | Sowsnek, Hiri Motu, ha Tok Pisin |
| Penncita | Port Moresby |
| Brassa cita | Port Moresby |
| Myghternes | Elisabeth II |
| Lywydh | Bob Dadae |
| Pennmenyster | James Marape |
| Enep | 462,840 km² |
| Poblans (2011)  Doesedh | 7,275,324 a drigoryon 15 triger/km² |
| Anserghogeth | dhyworth Ruvaneth Unys 10ves a vis Hedra, 1970 |
| Mona kemmyn | Kina Gyniek Papwa Nowydh (PGK) |
| Amser | UTC +10, +11 |
| Kan genedhlek | *O Arise, All You Sons* |
| Koden kesrosweyth | .pg |
| Koden pellgowser | +675 |

**Papwa Gyni Nowydh** (Sowsnek: *Papua New Guinea*) yw stat y'n Keynvor Hebask.
# Ynys Norfolk

**Norfolk IslandNorfuk Ailen**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Ynys Norfolk) | (Kota arvow Ynys Norfolk) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Inasmuch* |
|  |
| Kenedhel |  Ostrali |
| Yeth soedhogel | Sowsnek ha Norfuk |
| Pennsita | Kingston |
| Brassa sita | Burnt Pine |
| Myghternes | Elisabeth II |
| Menystryas | Owen Walsh |
| Chief minister | David Buffett |
| Enep | 34.6 km² |
| Poblans (2004) - Doesedh | 1,841 a drigoryon 53.2 triger/km² |
| Mona kemmyn | Dollars ($) (AUS) |
| Amser | UTC +11:30 |
| Kan genedhlek | *Pitcairn Anthem – Come ye Blessed* |
| Kodenn kesroesweyth | .nf |
| Kodenn pellgowser | +6723 |

**Ynys Norfolk** (FSS: **Enys Norfolk**; Norfuk: *Norfuk Ailen*; yn Sowsnek: *Norfolk Island*) yw gwlas ynys y'n Keynvor Hebask. Pow omrewlys Ostralek yw.
# Charles III

Charles, kemerys pan o Pennsevik Kembra ha Duk Kernow (2005)
Kota arvow
Y Veuredh Myghtern **Charles Philip Arthur George Mountbatten-Windsor** (14ves a vis Du 1948– ) yw myghtern an Ruvaneth Unys ha moy ages dewdhek Gwlaskor Les an Gemmyn arall (r.e. Kanada, Ostrali, ha Papwa Gyni Nowydh). Y vamm o Elizabeth II, ha'y das o Philip, Duk Dinedin.

Y havas an Myghtern y adhyskans orth Pennskol Kargront war-barth gans yn Ostrali hag Aberystwyth, Kembra. Elians Charles avel Pennsevik Kembra orth Kastel Karnarvon, Kembra Gogledh, a veu solempnyta afinys. A-dhia 1981 bys 1996, yth o ev demedhys dhe Diana, Pennseviges Kembra; Pennsevik William ha Pennsevik Harry yw aga mebyon. Yn 2005, y tasdemedhys Charles gans Camilla Parker Bowles, y gowethes nans o lies bledhen.

Charles a veu gwrys an Myghtern wosa mernans y vamm, Elizabeth II, yn 2022.
# El Salvador

**República de El Salvador**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner El Salvador) | (Kota arvow El Salvador) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Dios, Unión, Libertad* |
|  |
| Yeth soedhogel | Spaynek |
| Pennsita | San Salvador |
| Brassa sita | San Salvador |
| Lywydh | Mauricio Funes |
| Enep | 21,040 km² |
| Poblans (2005)  Doesedh | 6,704,932 a drigoryon 823.6 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth Spayn 15ves a vis Gwyngala, 1821 |
| Mona kemmyn | Dollar amerikan ($ USD) |
| Kan genedhlek | *Saludemos la Patria orgullosos* |
| Kodenn kesroesweyth | .sv |
| Kodenn pellgowser | +503 |

An **Repoblek El Salvador** (yn Spaynek: *República de El Salvador*) yw gwlas yn Amerika Gres.
# Nancy Pelosi

Pelosi yn 2019
**Nancy Patricia Pelosi** (genys 26 mis Meurth 1940 yn Baltimore, Tir Maria) yw politigores a Amerika hag an Kowsores a Ji Kanasedhow an Statys Unys a-dhia 2007 dhe 2011 hag a-dhia 2019 dhe 2023. Hi yw esel a'n Parti Demokratek.

Hi a veu etholys dhe Ji Kanasedhow an Statys Unys yn 1987 rag ranndir yn Kaliforni.