Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Folen dre

# Wikipedya a'gas dynnergh

An godhoniador rydh rag onan hag oll
7,203 erthygel yn Kernewek

## A-dro dhe Wikipedya

Wikipedya yw godhoniador warlinen heb kost, ygor ha liesyethek, a yll bos skrifys gans onan hag oll. Gelwys yw pub den dh'agan gweres dre wellhe erthyglow ha der ynkressya an myns a Gernewek war an kesrosweyth.

## Peuri erthyglow

Mars eus hwans dhywgh peuri an kuntel a erthyglow a's teves an wiasva, hwi a yll hwilas testen der usya an gisten hwilas orth penn pub folen. Ynwedh, sortyes yw keniver folen herwydh klassys, may hyllir gweles rol dhien omma, po klyckyewgh an kevrennow orth goles folennow rag gweles rol a erthyglow y'n keth klass.

## Kemeres rann

Yma an gemeneth Kernewek pub prys ow hwilas kevriysi nowydh. Hwi a yll dalleth skrifa a-dhistowgh, a-dro dhe desten vyth oll a'gas deur. Mars eus hwans dhywgh dyski moy a-dro dhe gemeres rann, kewgh dhe borth an gemeneth, po gesewgh govyn y'n tavern.

## Erthyglow chonsus

* **Oos an Golowyans**: Gwayans skiansek ha filosofek a warthevyas Europa y'n 17ves ha'n 18ves kansvledhynnyow gans delanwes hag effeythyow a-dreus an bys. An Golowyans a yssynsas meur a dybyansow kreshes war bursewyans godhvos res dre reson ha dre dhustuni an sensys. *Moy...*

* **Lymmaval**: Gwedhen vyghan (Citrus limon) hag yw gwyrdh y'n gwav hogen. Hi a dheuth a Asi. Lymmaval yw hanow frooth an wedhen ynwedh. Usys yw an frooth rag kegina ha taklow erel, dell yw usys rag hy sugen. *Moy...*

* **Channel 4**: Rosweyth pellwolok servis poblek a Vreten. Selys yn Loundres ha Leeds yw, gans kresennow awenek yn Glasgow ha Bristol. Channel 4 a dhallathas darlesa war 2 mis Du 1982, an dydh wosa an kanel Kembrek S4C lonchys. *Moy...*

* **Tresulyan**: Tre yn Kernow, neb tri mildir (5 km) dhe'n est a Druru yn Pluw Glemens. Darvos posek yn Kas an Pymp Kenedhel a gemeras le yn Tresulyan. *Moy...*

* **Stefania Turkewich**: Komposydh ha pianydhes a Ukrayn. Genys veu hi yn 1898 yn Lviv. Hi a verwis yn Kergront, 78 hy bloodh. *Moy...*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kevrennow* Porth an gemeneth
* An tavern
* A-dro dhe Wikipedya
* Kanaseth (Cornish Embassy)
 | Kedhlow* Gweres gans chanjya
* Policiow an wiasva
* Menystroryon
* Devnydhyoryon vyw
 | Lewya* Folennow nowydh
* Chanjyow a-dhiwedhes
* Klassys
 |

Ostyes yw **Wikipedia** gans an Fondyans Wikimedia, kowethas heb budh. An Fondyans a ost ynwedh an ragdresow wiki Kernewek erel a syw：

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Wikimedia Commons | **Wikimedia Commons** Ughkarga imajys ha restrennow rag devnydh dres keniver ragdres Wikimedia | Wiktionary | **Wiktionary** Keworra geryow Kernewek ha'ga styryow dhe erlyver warlinen | Wikisource | **Wikisource** Keworra tekstow ha mammskrifow Kernewek, ha treylya re erel |
# Kewni

| Kewni Efander menhesennow: Glowek – lemmyn 320-0 Ma |
| --- |
|  |
| Kewni war an tir ha war gyfyow gwydh yn Koswik Genedhlek Allegheny, Pennsylvani |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Plantae |
| (anrenkys): | Embryophytes |
| (anrenkys): | Setaphyta |
| Rannans: | Bryophyta |
| Klassys |
| * Takakiopsida
* Sphagnopsida
* Andreaeopsida
* Andreaeobryopsida
* Oedipodiopsida
* Polytrichopsida
* Tetraphidopsida
* Bryopsida
 |

**Kewni** yw *bryophyta*, bagas a blansow divaskulek, plansow nag eus dhedha kellow rag gwaya dowr. Kewni a esplegyas dhyworth losow avi y'n Amser Glowek, nans yw 320 milvil bledhen.

Res yw dhe dhowr omsugna a-ji dhe gewni kepar ha spong. Klout a gewni yw gwrys a lies plans munys a gewni kuntellys warbarth may hayllens synsi dowr hirra gallons. Nyns eus dhedha gwreydh. Drefen na yllyns kavos dowr dre wreydh, i a vyw yn diw fordh: i a yll bewa yn tylleryow gleb kepar ogas dhe bennfenten, avon po tyller mayth yw kevys niwl po glaw yn fenowgh; i a yll lettya aga argerdhow naturel pan wrellons segha. Kewni a yll durya misyow y'n studh lettys ma. Byttegyns, y'n diwedh res yw dhedha kavos dowr rag bewa.Hemm yw an skila prag na yllyns bewa yn difeythdiryow.

Ny yll kewni tevi dhe vos pur veur drefen na allsens gwaya dowr dhe dopp tevyans re hir. An kewni moyha yw kevys yn Aotearoa, ow tevi dhe ughelder a 30cm.

Ny wra kewni askorra has na perthi frooth. Kewni a wort bys pan vo boos ha dowr lowr kavadow. Ena i a askor sporow (kepar ha ponn) hag a wra gasa an tas-plans ha neuvella dhe ves. Pub spor yw po gorow po benow, hag a dyv dhe vos an rann wyrdh a gewni gelwys gametofyt. Gametofytow gorow a wra spermow ha re benow a wra oyow. Dowr a way an spermow dhyworth an gorow dhe'n kewni benow. Gwrys yw kell gans dew sett a TDN kewni. An kell ma a dyv dhe shap dyffrans gelwys sporofyt. An sporofyt a gemmer y vegyans dhyworth an gametofyt benow. Pan wrello an sporofyt tevi, ev a wra boks byghan gans sporow ynno yn le hasennow. An gorher a yger ha'n sporow a neyja dhe ves rag daswul an kylgh arta.

Rennys yw kewni dhe eth bagas po klass. Pymp anedha yw pur vyghan, gans saw nebes eghennow. An brassa rann a eghennow kewni yw y'n bagas henwys Bryopsida. Yma a-dro dhe 12,000 a eghennow a gewni.

* Kewni war veyn yn Rewenys
* Kewni ow tevi yn fols
* Kewni ow tevi war fos
* Brygwyn (Sowsnek: *sphagnum moss*), pur gemmyn war Woon Brenn
* Skeusen ow tiskwedhes gametofytow (gwyrdh war woles) ha sporowfytow (hir war dopp)