Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rwanda

**Repubulika y'u RwandaRépublique RwandaiseRepublic of RwandaRepoblek Rwanda**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Rwanda) | (Kota arvow Rwanda) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Liberty, Cooperation, Progress* |
|  |
| Yeth soedhogel | Kinyarwanda, Frynkek, Sowsnek |
| Pennsita | Kigali |
| Brassa sita | Kigali |
| Lywydh | Paul Kagame |
| Pennmenyster | Bernard Makuza |
| Enep | 26,338 km² |
| Poblans (2004)  Doesedh | 7,954,013 a drigoryon 281 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth Pow Belg 1a a vis Gortheren, 1962 |
| Mona kemmyn | Franc Rwandek (RWF) |
| Amser | UTC +2 |
| Kan genedhlek | *Rwanda nziza* |
| Kodenn kesroesweyth | .rw |
| Kodenn pellgowser | +250 |

**Rwanda** yw gwlas yn Afrika Est.
# Alexander Pushkin

Lymnans a Alexander Pushkin yn 1827
Genys veu **Alexander Sergeyevich Pushkin** an 6 mis Metheven (26 mis Me y'n hen gis) 1799, yn Moskow, hag a veu marow an 10 mis Hwevrel 1837 (29 mis Genver y'n gis nowydh) yn Sen Pederburg. Prydydh, gwarier ha skrifer a romansow ha hwedhlow kott veu.

Yma lies ow tybi ev dhe vos an vrassa prydydh a Russi. Ev a dhallathas an hengov a lien Russek. Pushkin a skrifa yn fordh ma na wrussa Russ vyth kyns, yn unn usya an yeth russek dell o kowsys yn le a skrifa yn gis selyes war lyvrow koth a'n eglosyow. Bras dres eghen veu y awedhyans war skriforyon erel a Russi, ha niver a gomposydhyon a settyas y hwedhlow ha bardhonegow dhe ilow. Pur gales yw treylya yn ta y vardhonieth yn tavosow erel drefen bos an geryow leun a styryow arbennek yn gonisogeth Russi. Yth redir yn efan y lyvrow, yn arbennek *Eugene Onegin*.

Marow veu yn omladh yn 1837 orth 37 bloodh.
# Turantieth

Kim Il Sung, Turans Korea Gledh ynter 1948 ha 1994

Turantieth yw furv governans mayth hyll unn den po unn parti politek gul pypynag a vynnons. **Turant** yw hanow an den a'n rewl. A-ji dhe durantieth, dell yw usys, gwiryow an werin yw meur arweskys.

Turans a wra gwaynya nerth yn fenowgh dres spysow kaletter, kepar ha diweythieth meurlesys, hwythans, hag ankres yn-mysk an poblans. Kennerthys yw turans dell yw usys gans bagasow nerthek, kepar ha perghennegoryon tir, perghennegoryon kowethasow privedh, perghennegoryon arghanttiow, hag, yn nebes kasow, fondyansow kepar ha'n Eglos Katholik Rom, rag selya purra rewl an lagha dre nell. Y hyllir brennya an nell ma troha boghosekka rannow an wlas, kepar hag oberoryon dhiweyth, lyharivow ethnek, tylleryow an renkas ober ha pildrevow. Yma ensamplow a homma y'n turantiethow yn Amerika Dhyghow hag yn helgh an gemynieth Yedhowek yn Almayn y'n bledhynnyow 1940.
# Carl Friedrich Gauss

| Carl Friedrich Gauss |
| --- |
|  |
| Genys |
Johann Carl Friedrich Gauß  30 Ebrel 1777  Braunschweig  |
| Mernans |
23 Hwevrer 1855  Göttingen  |
| Kenedhlogeth |
Ruwvaneth Hanover  |
| Adhysk |
Doktour a Filosofieth  |
| *Alma mater* | * Collegium Carolinum
 |
| Galwesigeth |
awgrymer, steronydh, fisegydh, geodesydh, dyskador pennskol, statystyger, geodesist  |
| Tas |
Gebhard Dietrich Gauss  |
| Mamm |
Dorthea Benze  |
| Pries |
Friederica Wilhelmine Waldeck, Johanna Osthoff  |
| Fleghes |
Eugene Gauss, Joseph Gauß, Wilhelmine Gauss, Therese Gauss  |
| Pewasow |
Ordyr Meryt rag Godhonieth hag Art, Esel an Kowethas Riel, Medalen Copley, Pewas Lalande, Esel an AAAS  |
| Eseleth |
Akademi Godhonieth Turin  |
| Sinans |

**Carl Friedrich Gauss** (30 Ebrel 1777 – 23 Hwevrer 1855) o kalkor a vri a Göttingen yn Almayn. Gauss a wrug kevri dhe lies rann a studhya. An brassa rann a'y ober o war dybieth niverow ha steronieth. Genys veu ev yn Braunschweig.

Pan o ev tri bloodh, ev a ewnhas ober y das war y rol gweythysi komplek. Ev a omdhyskas fatel wra redya. Pan o Gauss 23 bloodh, godhonydhyon a welas planetten Ceres, mes na rag termyn hir lowr dhe wodhvos hy resekva. Gauss a wrug reknansow a'ga gasas dh'y throvya.

Gauss a skrifas lyver henwys *Disquisitiones Arithmeticae* a-dro the tybieth niverow. Y'n lyver ma ev a brovas an lagha kesparthekter pedrek. Ynwedh ev o an kynsa kalkor dhe styrya arsmetryk modular yn gans meur a vanylyon. Gauss a wrug diskudhansow posek yn tybieth hevelepter. Pan o ev koth, Gauss a hedhas oberi war awgrym pur ha dalleth fysegieth. Ev a wrug ober yn elektrodennvenieth ha gwruthyl pellskrifer tredanek a-varr.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Apartheid

Arwodh war dreth yn Durban, 1989
**Apartheid** (leveryans Afrikaans: [ɐˈpartɦɛit]; ger a styr 'studh a vos diberth') o system diberthyans herwydh hil yn Afrika Soth, ordenys gans governansow Parti Kenedhlek, neb a rewlya an pow a 1948 bys dhe 1994. An system a fronnas gwiryow, keskowethyansow ha movyansow tus dhu (neb o an brassa radn a'n poblans) rag may kwitha rewl minoryta Afrikaners.

## Istori

Diberthyans hil yn Afrika Soth re dhallathsa y'n oos koloniek, pan o rewlys gans kowethyans Eynda Est Iseldiryek, bys dhe dhallethvos rewl Predennek Cape of Good Hope. Displegys o Apartheid avel polici sodhogel ha drehevys wosa Nessa Bresel an Bys gans an Parti Kenedhlek afrikaner-gwarthevys.

Lagh a glassas tus a-ji dhe beswar bagas, "du", "gwynn", "kolorys" hag "eyndek". A 1960 bys dhe 1983, 3.5 milvil di-wynn a veu mevys a'ga threvow ha gorrys yn kentrevethow diberthys. Kanasedhyans di-wynn a veu dileys yn 1970. Wosa henna, nyns o tus dhu namoy burjysi, herwydh lagh, yth ens burjysi unn a dheg mammvro, henwys bantustanow owth omwoverna, ordenys herwydh kordh. Peswar anedha a dheuth ha bos (yn hanow) anserghek. Governans a dhibertha adhyskans, servisyow yagh, trethow ha servisyow poblek erel, hag o yn fenowgh gwetth ages an re na usys gans tus wynn.

### Defians

Movyans bras a dhefians erbyn apartheid a devis a-ji dhe Afrika-Soth. Yn keswlasek, yth esa embargo arvow ha kenwerth. A-dhia an 1950ow, protestyansow hag omsavow gwerinek a veu gorthebys gans difennans enebieth ha kargharans hembrenkysi gorth-apartheid. Hag ow lesa defians hag ow tos ha bos kreffa ha moy effeythus, y tevi freudhow.

## Dileans

In 1990, Lewydh F. W. de Klerk a dhallathas negysyans rag dilea Apartheid bys may feu synsys an kynsa etholansow lies-hil yn 1994, hag a veu gwaynyes gans Kuntelles Kenedhlek Afrikek ledyes gans Nelson Mandela.

## Devynnow
# Zambi

**Republic of Zambia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Sambi) | (Kota arvow Sambi) |

 |
| *Lavar kenedhlek: One Zambia, One Nation* |
|  |
| Yeth soedhogel | Sowsnek ha Setswana |
| Pennsita | Lusaka |
| Brassa sita | Lusaka |
| Lywydh | Hakainde Hichilema |
| Enep | 752,614 km² |
| Poblans (2005)  Doesedh | 11,261,795 a drigoryon 15 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth Rywvaneth Unys 24ves a vis Hedra, 1964 |
| Mona kemmyn | Kwacha Sambek (ZMK) |
| Amser | UTC +2 |
| Kan genedhlek | *Stand and Sing of Zambia, Proud and Free* |
| Kodenn kesroesweyth | .zm |
| Kodenn pellgowser | +260 |

**Sambi** (yn Sowsnek: *Zambia*) yw gwlas yn Afrika Soth.