Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Margaret Thatcher

|  |
| --- |
| **Margaret Thatcher** |
|  |
| **Pennmenyster an Ruwvaneth Unys** |
| **Sodhans**
4 Me 1979 - 28 Du 1990 |
| **Myghtern(es)** | Elizabeth II |
| **Parti** | Tori |
| **Bleynys gans** | James Callaghan |
| **Sewys gans** | John Major |

**Margaret Hilda Thatcher, Baroness Thatcher**, LG, OM, PC, FRS (genys Roberts; 13 mis Hedra 1925 – 8 mis Ebryl 2013) o pennmenyster Ruwvaneth Unys a 1979 dhe 1990, ha hembrenkyades Parti Tori a 1975 dhe 1990. Hy sodhans o an hirra yn kansvledhen ugensves ha bys dhe'n eur ma nyns yw hi marnas benowek. Journalyas Sovyetek a's henwis an 'Arlodhes Horn', leshanow dynerghys gensi hag a dheuth ha bos kelmys orth hy policiow ha'y gis ledyans heb kessassolyans. Avel 'Thatchereth'. Y teuth ha bos hi policiow.

## Pennmenyster

### 1979-1983

Hi a dheuth ha bos pennmenyster wosa bos sewen yn etholans 3 mis Me, 1979; yn unn waynya braster a 44 esedh. An etholans a veu gwrys wosa Thatcher a gelwis hag a waynyas (gans unn raglev) raglev kyfyans-vyth governans minoryta Lavur a James Callaghan.

Yn hy hynsa termyn, yn 2 a vis Ebryl 1982, Arghantina a woryskynnas Enesow Falkland. Yn despit a'n pellder ha'n kalettrow lojistek, Thatcher erviras bos hy polici daskemeres an ynysyow. Lu-task a veu danvenys dhe'n Enesow, a veu daskemeres wosa kas dew vis y hirder, ha 258 mernans Predennek.

### 1983-1987

Sewena gaskyrgh Falkland, diberthans yn Parti Lavur ha gwelheans erbisek, faktorow oll yn hy sewena yn etholans kemmyn 1983, may kressyas Thatcher hy braster yn Chi Gemmynoryon bys dhe 144 esedh.

Thatcher a vynna lehe gallos kesunyansow lavur, dell breder aga vos re gallosek. Astel Tus Bal o an gwella gorthenebans yntra Thatcher ha’n kesunyansow. Yn unn brotestya orth degeans 20 a’n 174 bal a vynna degea Kesva Low Kenedhlek, Arthur Scargill a erghis askel yn mis Meurth 1984. Y nagha Thatcher aga gorholethow, ha’n askel a hedhis heb unverheans yn mis Meurth 1985. Sewyans degeans wortiwedh 150 bal glow o koll moy ages 10,000 sodh, ha kemenethow a veu shyndys yn kales.

### 1987-1990

Thatcher a waynya hy thressa etholyans yn 1987, kyn feu hy braster lehes. Hi a dhasfurvyas tollow governans leel, yn unn gommendya Kost an Gemeneth (aswonnys avel Toll Penn, po Poll Tax yn Sowsnek). Y feu kommendys yn Alban yn kynsa le, hag yn RU gesys wosa bledhen. Ny pleg an toll ma dhe dus, hag yth esa protestyans bras yn Loundres, may 70,000-200,000 a dus a guntella yn Pedrek Trafalgar.

## Mernans

Hi a verwis 8 vis Ebryl, 2013, 87 hy bloodh. Gorthebys a veu hy mernans yn unn kemyski. Hy skodhyoryon a lawdya hy dhe vos an gwella pennmenyster a-der termyn bresel; re erel a gevewi hy mernans a-barth sewyansow hy policiow.

*An erthygel ma yw skrifys yn FSS*.
# Rembrandt

Ombortrayans a Rembrandt
**Rembrandt Harmenszoon van Rijn** (Leiden, 15 Gortheren 1606 – Amsterdam, 4 Hedra 1669) o lymner hag artydh iseldiryek a vri.

Prederis y vos unn a'n gwella lymnoryon ha gwrioryon pryntys yn istori art europek, ha'n posekka yn istori iseldiryek.f.420 Ev a wre lymna yn oos henwys an *Oos Owrek Iseldiryek* gans istorioryon.

Y hyllir gweles y awenekter splann yn y bortrayansow, y ombortrayansow ha'y lymnansow ha hwedhlow dhyworth an Bibel. Y ombortrayansow yw haval dhe vewskrif pur wiryon.f.420
# David Bowie

**David Robert Jones** (8 mis Genver 1947 – 10 mis Genver 2016), awsonys a-sankshyon avel **David Bowie** (/ˈboʊi/ BOH-ee), o ilewydh ha gwarier sowsnek.
# Poliomyelitis

Poliomyelitis|  |
| Ensampel a |
dises klevesus, kleves, arwodh  |
| Klass |
dises klevesus virusek, peripheral neuropathy, acquired motor neuron disease, central nervous system viral disease, Enterovirus infectious disease, Kleves, pandemic and epidemic-prone diseases  |
| Arbenigekter medhegel |
Infectious diseases, newrolegieth, orthopedics  |
| Arwodhyow |
Muscle weakness, paralysis, paresis, meningism signs, terthen, hwyja, skit  |
| Acheson |
Poliovirus  |
| Fordh treusworra |
Fecal–oral route, contact transmission  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

**Poliomyelitis**, po **polio**, po **palsi fleghes** ew virus uji ow kawsya kleves sevur. Emava ow lesa a berson dhe berson. Hanow an kleves a dheu dhort an geryow Hen Greka *poliós* (πολιός), ow styrya "loos", ha *myelós* (µυελός "mer").

An brassa radn a'n termyn, nag eus arwodhow a-der bos an virus ow mos a-ji dhe'n goos. Ankebmyn ew dhe'n virus mos a-ji dhe'n ampydnyon po askorn keyn. Mar hwer hebma, ema ow kawsya keher dhe vos palsyes. Nebes tus a wellha a'n palsi, erel a vedh evredhek. Ow kregi war an keher hag ew effeythyes, e fedh othem dhe'n dus gweres rag kerdhes, po kador ros. Nebes anodhans a ell kawas ankombrynsi usya aga diwla po anella.

Ma a-dro dhe 15 dhe bub 10,000 a gowldevesigyon neb a wra kawas polio ow marow. (Hebm ew ema dhe gowldevesik 0.015% chons a verwel a bolio.)

Brehlinans gen brehlin polio a alja lettya an kleves dres an bes. E feu kowethyansow pekar ha'n Kowethyans Yeghes an Bes owth assaya brehi kebmys tus ha possybyl erbydn polio. Ema dhe vrehlinans dilea polio a'n brassa radn a bowyow e'n bes. En 1988, thera a-dro dhe 350,000 kas a bolio e'n bes. En 2019 an niver o 175.
Thera dhe'n 32ns Lewydh a'n Statys Unys, Franklin Delano Roosevelt, polio.

* Mappa ow tiskwedhes istori diwreydhyans polio a-dreus an bes
* Tresen ow tiskwedhes an niver a gasys pub bledhen
* Brehi flogh rag polio en Ejyp
* Gweres rag kerdhes

Ma an erthygel ma usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek diwedhes.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Joseph Haydn

| Joseph Haydn |
| --- |
|  |
| Genys |
31 Meurth 1732  Rohrau  |
| Mernans |
31 Me 1809  Wien  |
| Kenedhlogeth |
Archduchy of Austria  |
| Adhysk |
Doktour a Ilow  |
| Galwesigeth |
composydh, gedyer, independent publisher  |
| Gis |
ilow klassek a'n West  |
| Sinans |

**Franz Joseph Haydn** (/ˈhaɪdən/; 31a a vis Meurth 1732 – 31a a vis Me 1809) o komposydh a Estrych y'n oos Klassek. Pur bosek o ev yn displegyans ilow chambour kepar ha peswarden gerdyn ha triden piano. Y gevrohow dhe ilow a ros dhodho an leshenwyn "Tas Symfoni" ha "Tas Peswarden Gerdyn".

Haydn o iluwydh an lys rag brassa rann y resegva gans telyu rych henwys Esterházy orth Kastel Eszterháza. Hemma a wrug y enyshe a gomposydhyon erel ha'ga thuedhow, ytho y ilow a dheuth ha bos pur wreydhyel. Byttegyns, y ilow a veu lesys yn ledan ha rag brassa rann a'y resegva, ev o komposydh an moyha a vri yn Europa.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Ewnhynsegieth

Immanuel Kant o filosfer Almaynek a dybi meur a-dro dhe ewnhynsegieth y'n 18ves kansvledhen.
**Ewnhynsegieth** po **filosofieth voral** yw skorren a filosofieth a yssyns "kevreythya, difres ha komendya tybyansow a fara mas ha drog". Ewnhynsegieth, keffrys hag esthetegieth, a wra tochya talvosogeth, an asrannow ma yw synsys y'n skorren filosofieth henwys aksiologieth.

Ewnhynsegieth a assay gorthebi govynnow a vaseth denel dre styrya tybyansow kepar ha mas ha tebel, ewn ha kamm, vertu ha drogedh, justis ha drogober. Avel skorren govynadow skiansek, filosofieth voral yw kevrynnys dhe vrysonieth voral, ewnhynsegieth dheskrifek ha tybieth talvosogeth.

Tri arenebedh chyf a studhyans yn ewnhynsegieth hedhyw yw:

1. Meta-ewnhynsegieth, ow tochya an styryans tybiethel a argyansow moral, ha fatel dhetermya aga thalvosogethow gwiryonedh (mars eus);
2. Ewnhynsegieth normasek, ow tochya an fordhow hewul dhe dhetermya fordh wrians mas;
3. Ewnhynsegieth weythresek, ow tochya an pyth mayth eus ambos (po kummyas) dhe nebonan gul yn studh arbennik po parth wrians komparek.

Ewnhynsegieth a assay gorthebi govynnow kepar ha:

* Py gwriansow yw mas? Py gwriansow yw tebel?
* Fatel yllir aswon an dyffrans?
* Yw maseth ha drogedh an keth?
* Fatel dylir dhyn gul erviransow kales a yll gweres po shyndya tus erel?
* Fatel doch aga gwriansow tus erel?

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **kans erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Difeyth

Valle de la Luna ("Nans an Loor") y'n Difeyth Atacama a Chile, a syggha difeyth tomm y'n bys.
Tewynnow tewes y'n Rub' al Khali ("Kwarter Gwag") a Saudi Arabia
**Difeyth yw** biome pur sygh. I a gemmer le ages 250 mm a lawder pub bledhen. I a yll kemmeres le glaw ages dell wrons ri arta der ethennans.

Kevys yw brassa rann an difeythyow yn Americas, howlsedhes Asi, yn kres Ostrali, ha Soth ha North Afrika. Lies, rag ensampel an Sahara (an brassa), yw pur domm der an jydh ha pur yeyn der an nos, mes yma difeythyow yeyn ynwedh, rag ensampel an Atacama yn Amerika Dhyghow neb yw rewys dydh ha nos.

Difeythiryow a's teves lies tirfurv. An brassa ran anedha yw furvyes drefen gweythres an gwyns, hemm yw tirfurvow eolek, kepar ha tewynnow, meyn skavel gronek ha hwythbansow.

## Kampollansow
# Hokusai

| Hokusai |
| --- |
|  |
| Genys |
31 Hedra 1760  Honjo, Honjo  |
| Mernans |
10 Me 1849  Asakusa  |
| Kenedhlogeth |
Nihon  |
| Galwesigeth |
lymner, prennskrifer, lymner, artydh ukiyo-e, artydh, artydh graffek, gwrier pryntys, desiner, draftyer, artydh gwelesek, delinyer  |
| Bleujyow |
1808, 1849  |
| Gis |
ukiyo-e, portrayans  |
| Movyans |
Japonisme, gonisogeth Kasei, ukiyo-e  |
| Fleghes |
Katsushika Ōi  |
| Sinans |
|  |

**Katsushika Hokusai** (葛飾 北斎, c. 31a a vis Hedra 1760 – 10ves a vis Me 1849), aswonnys avel **Hokusai** yn sempel, o artydh Nihonek *ukiyo-e* a oos Edo yn furv lymnansow ha pryntys. Aswonnys an gwella yw ev rag kevres a bryntys stock prenn *Hwetek warn Ugens Gwel a Venydh Fuji (*Nihonek*:* 富嶽三十六景, Hepburn: *Fugaku Sanjūrokkei)*, hag a yssyns prynt a vri *Yn-Dann Donn ryb Kanagawa (*Nihonek*:* 神奈川沖浪裏, Hepburn*: Kanagawa-oki Nami Ura)*. Maynek o Hokusai yn displegya *ukiyo-e* a is portrayans fogellys war geisha, benenes ow kul ober reydhyel ha gwarioryon dhe is ledanna a art fogellys war tirwedhow, plansow hag enevales.

Hokusai a wrug *Hwetek warn Ugens Gwel a Venydh Fuji* avel gorthyp dhe dardh viajya a-bervedh yn Nihon hag avel rann a vern personek yn Menydh Fuji. Yth o an kevres ma, yn komparek *Yn-Dann Donn ryb Kanagawa* ha *Gwyns Soth, Myttin Kler* (Nihonek: 凱風快晴, Hepburn: Gaifū kaisei*)*, a surhas y vri yn Nihon ha pella dhe-ves.

Aswonnys an gwella yw Hokusai rag y bryntys *ukiyo-e*, mes ev a wre oberi yn lies mayn, y'ga mysk lymna ha delinya lyvrow. Ev a dhallathas avel flogh yowynk, ha pesya dhe wellhe y is bys yn y vernans, 88 y vloodh. Hokusai a askorras moy es 30,000 lymnans, linennans, prynt stock prenn hag aven rag lyvrow. Nowedhyansek yn y formyans ha marthys y deknik, Hokusai yw gwelys avel onan a'n vestrysi an ughella yn istori art.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

* Yn-Dann Donn ryb Kanagawa (Nihonek*:* 神奈川沖浪裏, Hepburn*: Kanagawa-oki Nami Ura*) gans Hokusai
* Gwyns Soth, Myttin Kler (Nihonek: 凱風快晴, Hepburn: *Gaifū kaisei)* gans Hokusai
* Hunros Gwreg an Pyskador (Nihonek: 蛸と海女, Hepburn: *Tako to Ama*, "Kollell-Lesa ha Sedhores Krogennow") gans Hokusai

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |