Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Island

**Lýðveldið Ísland**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Island) | (Kota arvow Island) |

 |
| *Lavar kenedhlek: nagonan* |
|  |
| Yethow sodhogel | Islandek |
| Penncita | Reykjavík |
| Moyha cita | Reykjavík |
| Lywydh | Guðni Th. Jóhannesson |
| Pennmenyster | Bjarni Benediktsson |
| Enep | 103,125 km² |
| Poblans (2013) - Doesedh | 321,857 a drigoryon 3.12 triger/km² |
| Anserghogeth | dhyworth Ruvaneth Danmark 17ves a vis Metheven, 1944 |
| Mona kemmyn | Króna Islandek (ISK) |
| Amser | UTC +0 |
| Kan genedhlek | *Lofsöngur* |
| Koden kesrosweyth | .is |
| Koden pellgowser | +354 |

**Island** (Islandek: Ísland [ˈistlant]), henwys ynwedh **Rewenys** po **Repoblek Island** yw pow enysek europek y’n Keynvor Atlantek Kledh, hag yw prederys dhe vos onan a’n Powyow Nordek. 329,100 yw y boblans, ha 103,000 km² y enep. Reykjavík yw an penncita, hag ynni hag y’n ranndir a-dro dhedhi yw trigys moy ha 60% poblans an pow.

Yma dhe Rewenys efander usel; nebes a-woles dhe’n Kylgh Arktek yw y dyller. Hemma a styr yn despit dh’y vos tommys gans an Strem Morblek, yma dhe Rewenys ayredh goyeyn; yma ytho dhodho an tanowa poblans yn Europa. Byw yw y dhororieth, hag yma y’n pows loskvenydhyow. Diannedh yw an pervedh gans y ayredh tundra; ev a gonsyst dre vras a dewes, mes lava, menydhyow ha rewivaow.

Herwydh derivas a’n lyver Landnámabók y tallathas an trevesigyans Rewenys yn 874 O.K. pan dheuth ha bos an chiften norgaghek Ingólfr Arnarson an kynsa trevesiger war an enys. Y’n kansvledhynnyow ow sewya y trevesigas yn Island Norgahysi ha tus a bowyow erel yn Skandinavi, keffrys ha kethyon wodhalek. Ynter 1262 ha 1814 yth o Island rewlys gans Norgagh, hag a’y wosa gans Danmark. Bys y’n 20ves kansvledhen y trestyas an pow dre vras dhe byskessa hag ammeth.

Island a dheuth ha bos anserhek yn 1918 ha Repoblek yn 1944. Y'n termyn a sewyas Nessa Bresel an Bys y teu ha bos Island onan a’n powyow moy golusek ha moy displegys y’n norvys. Hemm yw awos gweres a’n Plan Marshall ha jynnweythekheans an diwysyans pyskessa. 1994 yth o hi rann a Ranndir Erbysek Europa. Yn termyn an terosa arhansek treusvysek, yn 2008, y fyllis an kevreyth arhantti yn Rewenys, hag a gawsya iselweyth erbysek hag ankres politek. An erbysiedh a dhallathas omwellhe awos tornyasedh.

Yma dhe Rewenys erbysiedh marhas gans tollow isel yn ferthinek. Yma dhedhi kevreyth les Nordek gans y yeheswith universel hag adhyskans pennskol rag pub burjes. Usel yw yn renkyow parder, faster erbysek ha faster kowethasek. Dasnowedhadow yw ogas hag oll an tredan yw usys yn Rewenys.

An yeth kenedhlek ha sodhogel yw Islandek po Rewenysek. Yeth germanek kledh yw hi. Faroyek ha nebes rannyethow a’n west a Norgagh yw an yethow ogassa dhedhi.

* Reykjavík
* Imach lorel Island
* An menydh Snæfellsjökull
* Chiow kesen
* An geysir "Strokkur"
# Enesik Palmyra

**Palmyra Atoll**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Statys Unys) | (Baner soedhogel) |

 |
| *Lavar kenedhlek: In God We Trust* |
| Kenedhel |  Statys Unys Amerika |
| Yeth soedhogel | Sowsnek |
| Enep | 12 km² |
| Poblans | 0 |
| Mona kemmyn | Dollar amerikan ($ USD) |
|  |

**Enesik Palmyra** (yn Sowsnek: *Palmyra Atoll*) yw enesik y'n Keynvor Hebask. War-lergh an Statys Unys, an ynys yw onan a 'diredhow ynysek byghan tramor an SU' *(US minor outlying islands)*.
# Lowarn Arktek

| Lowarn arktek *Vulpes lagopus* |
| --- |
|  |
| Lowarn arktek |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Animalia |
| Fylum: | Chordata |
| Klass: | Mammalia |
| Urdh: | Carnivora |
| Teylu: | Canidae |
| Kinda: | *Vulpes* |
| Ehen: | V. lagopus |
|  |
| Gwrandrans lewern arktek  |

An **lowarn arktek**, hanow skiansek **Vulpes lagopus** yw lowarn byghan a drig yn ranndir an Arktek. Y ughelder yw 10-12 meusva (25-30 cm), ha'y boos yw 6.5 - 21 peuns (2.7 - 4.5 kg). An re benow yw le ages an re gorow dell yw usys. Shap y gorf yw krenn, gans tron ha garrow berr, ha skovarnow kott blewek. Y vinvlew yw tew ha down, gell y'n hav ha gwynn y'n gwav. Hys aga bewnans yw 3 - 6 bledhen.

An lowarn ma a yll bewa y'n ogledh yeyn pan vo an tempredh -35°C hogen. Aga minvlew tew a's gwith tomm. Minvlew an lowarn arktek a brev an enysheans gwella a bub bronnvil oll. Y bawyow ledan blewek a allosegi ev dhe gerdhes war rew po ergh rag hwilas boos. Lewern arktek a's teves skovarnow pur dha may hallo klewes enevales byghan yn-dann an ergh. Pan wrello klewes eneval yn-dann an ergh, ev a lamm ha hwaffa dre'n ergh rag kachya y breydh. Olldhebroryon yw lewern arktek, ow tybri lemmyngas, skovarnogow arktek, puskes, ydhyn, oyow, frooth, hwesker, reunes byghan ha karyn.

Ny wra lewern arktek gwavgoska. I a dyv minvlew tewwa rag an kynnyav, ow kwaynya moy ages 50% a boos aga horfow avel blonek rag enysheans ha kreunyow nerth.

Torrasneth a dhur 53 dydh kyns genesigeth an lewernigow. An vamm a askor 5-8 lowarnik, ha treweythyow kemmys ha 25 lowarnik. Ha'n tas ha'n vamm a weres maga an re yowynk. An re benow yowynk a as an teylu ha furvya aga bagasow aga honan, ha'n re gorow a wort gans an teylu. Lewern arktek a furv koplow y'n seson omdhon. Dinythys yw lewernigow a-varr y'n hav. An kerens a veyther an yonkers yn fow meur yn-dann dor. Dinythys yw an lewernigow gans minvlew gell. Kepar dell wrellons adhvesi, aga minvlew a dreyl gwynn. I a gosk gans aga lostow plegys a-dro dhedha aga honan. I a's teves sens krev a glewes blasow. I a yll klewes blas karyn gesys gans eirth gwynn a bellder kemmys ha 10 - 40 km.

* Lowarn arktek ow koska
* Lewernigow
* Lowarn arktek gans eghek
* Lowarn arktek gans minvlew hav gell
* Lowarn arktek gans minvlew gwav
# Azerek

| Azerek *(آذربایجان دیلی, Azərbaycan dili, Азәрбајҹан дили)* |
| --- |
| Kewsys yn: | Azerbayjan, Iran, etc. |
| Kewsys gans: | 25 milvil |
| Klasyans genynnek: | (Altayek?)
* Turkek
	+ Oghuz
 |
| Savla sodhogel: | Azerbayjan |
| Kesva an taves: | — |
| Kodennow |
| ISO 639-1 | az |
| ISO 639-2(B) | aze |
| ISO 639-2(T) |  |
| ISO 639-3 | aze |

**Azerek** ew tavas Azerbayjan.

Ma an erthygel ma usya an Furv Scrifys Savonek (gen furvow tradycyonal) a-barth Kernowek diwedhes.
# Loskaberth

Auschwitz, onan an kampow keskreunyans drehevys gans Nazis rag may fo gwrys an 'digolm final'.

| Fethesigow | Ledhys |  |
| --- | --- | --- |
| Yedhowon | 5.93 million |  |
| Prisnoryon-Vresel sovyetek | 2–3 million |  |
| Polonek ethnek | 1.8–2 million |  |
| Evredhyon | 270,000 |  |
| Romyon | 90,000–220,000 |  |
| Frankmasonoryon | 80,000–200,000 |  |
| Slovenek | 20,000–25,000 |  |
| Kethreydhoryon | 5,000–15,000 |  |
| Dustinoryon Yehova | 2,500–5,000 |  |
| Repoblegoryon Spaynek | 7000 |  |

An **Loskaberth**, (**HaShoah** yn Ebrowek) o hilladhans a hwarva yn Almayn Nazi yntra 1941 ha 1945. Hwegh milvil a Yedhowon yn negosas a veu ledhys, ha myns bras a dus vagasow erel (Romyon, Polonek, kemynagoryon, kethreydhoryon, prisnoryon-vresel sovyetek, hag evredhyon ynwedh a veu ledhys der oberyans restrys ha systematek.

Persekutyans Yedhowon re dhallathsa a-varra. Y'n nosweyth 7-8 a vis Du 1938, wosa bos Yedhowon keblys rag hwarvedhyans; ynnys o SA ha dinasydhyon erel dhe omsettya war negysyow ha kerth Yedhowek. Henwys o Kristallnacht ("Nos Wrys", awos bos oll a-dro gweder terrys fenestri gwerthjiow ha negysyow distruys).
# Hayao Miyazaki

**Hayao Miyazaki** (宮崎 駿 po 宮﨑 駿, Miyazaki Hayao, Japanese genys 5 mis Genver 1941) o lewydh Japanek gwariva ha fylm.

## Selected filmography

Skantlyn:Main list

* *The Castle of Cagliostro* (1979)
* *Nausicaä of the Valley of the Wind* (1984)
* *Laputa: Castle in the Sky* (1986)
* *My Neighbor Totoro* (1988)
* *Kiki's Delivery Service* (1989)
* *Porco Rosso* (1992)
* *Princess Mononoke* (1997)
* *Spirited Away* (2001)
* *Howl's Moving Castle* (2004)
* *Ponyo* (2008)
* *The Wind Rises* (2013)
* *The Boy and the Heron* (2023)
# Dwight D. Eisenhower

|  |
| --- |
| **Dwight D. Eisenhower** |
|  |
| **34ves Lewydh Statys Unys** |
| **Sodhans**
20 Genver 1953 - 20 Genver 1961 |
| **Islewydh** | Richard Nixon |
| **Parti** | Republican |
| **Bleynys gans** | Harry S. Truman |
| **Sewys gans** | John F. Kennedy |

**Dwight David "Ike" Eisenhower** (14 mis Hedra, 1890 – 28 mis Meurth, 1969) o Lewydh an Statys Unys. Ev o ombrofyer Republikan yn etholansow 1952 ha 1956.
# Aberhonddu

Aberhonddu
**Aberhonddu** yw tre yn Powys, Kembra; (SO02NW96). Yma hi 33.4 mildir (53.8 km) dhiworth Kardydh ha 142.8 m (229.8 km) dhiworth Loundres. 8,250 (2011) yw braster an poblans, ha 1013 (12.7%) a wodhya kewsel Kembrek.

## Pednventydnyow