Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1973

1970 - 1971 - 1972 - 1973 - 1974 - 1975 - 1976

**1973** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Lun.

## Hwarvedhyansow

* 16 Meurth: Elisabeth II a yger an Pons Loundres nowydh.

## Dineythyansow

* 16 Hwevrer: Cathy Freeman
* 3 Meurth: Xavier Bettel
* 6 Hedra: Ioan Gruffudd
* 9 Kevardhu: Stacey Abrams

## Mernansow

* 22 Genver: Lyndon B. Johnson, lwywdh Statys Unys
* 8 Ebryl: Pablo Picasso
* 2 Gwynngala: J. R. R. Tolkien
* 11 Gwynngala: Salvador Allende, lywydh Chile
* 23 Gwynngala: Pablo Neruda
* 1 Kevardhu: David Ben-Gurion, pennmynyster Israel

## Devynnow
# Margh Kynver

"King Mark of Cornwall", lymnys gans Howard Pyle (1905).
**Margh** (Latin *Marcus Cunomorus*, Bretonek *Roue Marc'h*, Kembrek *Cynfawr*) o Myghtern Kernow y'n 6ves kansblydhen a-varr. War-lergh an henhwedhlow, kenderow dhe Arthur ha tas po ewnter dhe Drystan o ev. Yma men bedh kevys ogas ha Fowydh ow tustunia bos Trystan (DRVSTANVS) esel a deylu Margh (CVNOMORI).

Y'n henhwedhel geryes da yn kever Trystan hag Isolt, Margh a dhannvonas Trystan dhe Wordhon doen Isolt tre rag demmedhi dhodho (h.y. dhe Vargh). Mes Trystan hag Isolt a gara y gila orth an vyaj, ha res o dhedha gasa Kernow ha mos dhe Vreten Vyghan, yn le may's kavas Margh.

Yn Kernewek, hanow Margh Kynver yw keth ha huni an margh (*Equus caballus*). Mes /marx/ yw an sywyans naturel a hanow Latin /markus/ y'n yethow Predennek; ytho, nyns eus styryans arbennik dhe'n gevrenn ma.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porth Kernow** – Tre rag folennow ha klassys Wikipedya a-dro dhe Gernow. |
# Bromin

Bromin|  |
|  |
| Ensampel a |
Elven gymyk, lithophile  |
| Klass |
dialkan diatomek, dialkan, bagas 17, substans gymyk  |
| Dydhyas diskudhans |
1825  |
| Niver atomek |
35  |
| Elektronegedhegedh |
3  |
| Rann a |
period 4, bagas 17  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

Elven gemyk ew **bromin**, niver 35 e'n Vosen Beriodek. Y arwodh ew **Br**. An hanow a dheu dhort an ger Greka *bromos*, ow styrya fler.

Peryllus ha dasoberus ew bromin. Pur gesknius ew, hag y ethen a wra omsettya war'n lagasow ha war'n skevens. Fest gwenonek ew, le ages 100mg ew dogen verwel. Nag eus gen bromin radn bewoniethel. E'n 19ves kansvledhen, medhogyon a worebma holanow bromid rag kudynnow nervus (haval ort kalmydhyon enjei dhe bobel Oos Viktoria). Na worebmys enjei lebmyn drefen aga bos nebes gwenonek.

Antoine Jérôme Balard a dhiskudhas bromin en 1826 en Montpellier, Pow Frynk. Ev a venja usya an hanow *muride*, bes an Akademi Frynkek a erviras war an hanow bromin.

Tednys ew bromin en mes a dhowr an mor en tiwysyansek. E'n termyn eus passyes askorrys o bromin en Kembra, en Enys Môn. Ysrael a askorr meur anodho drefen halonekter an Mor Marow. Usys ew dhe wul kesstoffow organobromo, e'n diwysyansow ladher treghviles, en difudhellow tan ha medhegieth. An devnydh a organobromin rag difudhellow tan ha methyl bromid rag plaladhoryon a leha drefen prederow a-dro dhe'n nivel ozon.

Poos atomek bromin ew 79.90, an poynt teudhi ew -7°C ha'n poynt bryjyon ew 59°C. Y dhosedh ew 3.1kg an liter. Lin rudh fler ew bromin. Thera atomow bromin en radn a'n liw usys dhe wul *Tyrian purple*. Kevys o an liw purpur dhort kregyn *Murex*, hag usys o gen emperours rag aga thogaow.

## Mirva

* Banna bromin en dowr
* Antoine-Jerome Balard
* Purpur Tyryek
* Gweythva koth bromin ogas dhe Amlwch, Enys Môn, Kembra

Ma an erthygel ma usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek diwedhes.