Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bledhen lamm

Y'n dydhyans gregorek, **blydhen lamm** yw blydhen ynni 366 dydh. Blydhen gemmyn yw an sort arall a vlydhen. Yma dydh blydhen lamm war 29a a vis Hwevrer pub peswara blydhen, saw blydhynyow orth dhiwedh an gansblydhen.
# Chad

**جمهوريّة تشادJumhuriyat TashadRépublique du TchadRepoblek Chad**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Chad) | (Kota arvow Chad) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Unité - Travail - Progrès* *(Frynkek: Unity - Work - Progress* |
|  |
| Yeth soedhogel | Frynkek |
| Pennsita | N'Djamena |
| Brassa sita | N'Djamena |
| Lywydh | Mahamat Idriss Déby |
| Pennmenyster | Djimrangar Dadnadji |
| Enep | 1,284,000 km² |
| Poblans (2005)  Doesedh | 9,826,419 a drigoryon 7 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth Pow Frynk 11ves a vis Est, 1960 |
| Mona kemmyn | CFA franc (XAF) |
| Amser | UTC +1/+2 |
| Kan genedhlek | *La Tchadienne* |
| Kodenn kesroesweyth | .td |
| Kodenn pellgowser | +235 |

**Chad** (yn Frynkek, *Tchad*; yn Arabek, تشاد *Tašād*) yw gwlas yn Afrika Gres.
# 1980

1977 - 1978 - 1979 - 1980 - 1981 - 1982 - 1983

**1980** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow

* 23ves a vis Du: krenna an nor yn Itali a ladhas 4,800 a dus

## Dineythyansow

* 5 Hwevrel: Jo Swinson
* 28 Meurth: Angela Rayner
* 3 Ebrel: Suella Braverman
* 12 Me: Rishi Sunak
* 22 Me: Sharice Davids
* 18 Gwynngala: Florence Eshalomi

## Mernansow

* 15 mis Ebryl: Jean-Paul Sartre
* 29 mis Ebryl: Alfred Hitchcock
* 4 mis Me: Josip Broz Tito
* 24 mis Gortheren: Peter Sellers
* 27 mis Gortheren: Muhammad Reza Pahlavi
* 26 mis Est: Tex Avery
* 8 mis Kevardhu: John Lennon
# Ilow

Lymnans war lester hen rek a dhiskwedh (adro dhe 510 KK)
Louis Armstrong, ilewydh jazz.
An Orkestra Symfoni estonek yn Stockholm, 2008
**Ilow**, po **musik**, yw furv a art; semlant a amovyansow der menowghteryow kessenyansek. Ynwedh ilow yw furv a didhanedh ow junya sonyow yn fordh tus a gar, dhe les po da rag donsya. Moyha ilow a gomprehend tus ow kana gans aga levow po seni daffar ilow, rag ensampel piano, gitar, tabouryow po krowd.

An ger *ilow* yw ger tarosvan dhyworth miskemeryans gans geryow rannyeth Sowsnek *lew* ha *muzzick* gans styr niwl ha'n ger Kembrek *eilio* (komposya).

**Menestouthi** yw ilow senys gans daffar ilow.

## Styryans a ilow

Ilow yw son ordenys gans rhythm, melodi po kessenyans. Mars eus nebonan ow kweskel padellow ha kegina, henn yw tros. Mars eus person ow kweskel padellow yn fordh rhythmek, ev a wra gul furv sempel a ilow.

Dell yw usys ilow a's teves peswar tra:

* Lieskweyth ilow a's teves *pych*. Styr an ger ma yw notennow ughel hag isel. Tonyow yw gwrys a notennow neb a wra mos yn-bann po yn-nans po gortos yn keth pych.
* Lieskweyth ilow a's teves *rhythm*. Rhythm yw an maner sonyow ilowek ha tawyow yw kesunys yn kevres. Pub ton a'n jeves rhythm neb a yll bos gwyskys. Dell yw usys ilow a's teves gwesklen rewlys.
* Lieskweyth ilow a's teves *dynamegieth*. Styr an ger ma yw y vos kosel po heglew po neb tu ynter an dhew.
* Lieskweyth ilow a's teves *timbre*. An timbre a son yw an maner son bos dhe les. An sort a son a vo garow, jentyl, hwerow, hweg, segh, tomm, po neppyth aral. Timbre yw an dihevelepter a son yntra klarinet hag oboe, ha'n dihevelepter a son yntra lev unn den ha den aral.

 *Is-stokk yw an erthygel ma. Ty a yll gweres Wikipedia orth y lesa.*

## Gwelewgh ynwedh

* Composythow
	+ Béla Bartók
* Ilow Gernewek

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **kans erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# 1920

1917 - 1918 - 1919 - 1920 - 1921 - 1922 - 1923

**1920** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Yow.

## Hwarvedhyansow

## Dineythyansow

* 2 Genver: Isaac Asimov
* 7 Ebryl: Ravi Shankar

## Mernansow
# Russi

**Российская ФедерацияRossijskaja Federacija**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Russi) | (Kota arvow Russi) |

 |
| *Lavar kenedhlek: nagonan* |
|  |
| Yeth sodhogel | Russek, tavosow ranndiryel y'n repoblegow omrewlys |
| Penncita | Moskva |
| Brassa cita | Moskva |
| Lywydh | Vladimir Putin |
| Pennmenyster | Mikhail Mishustin |
| Enep | 17 075 200 km² |
| Poblans (2005) - Doesedh | 143,400,00 a drigoryon 8.5 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth URSS 25ves a vis Kevardhu, 1991 |
| Mona kemmyn | Roubel (RUB) |
| Amser - Hav (DST) | UTC +2 bys +12 UTC +3 bys +13 |
| Kan genedhlek | *Гимн России* (*Gimn Rossii*) |
| Koden kesrosweyth | .ru |
| Koden pellgowser | +7 |

**Russi** yw gwlas pur veur – an brassa y'n bys ma – yn Howldrevel Europa ha Gogledh Asi. A-dhia 1922 bys 1991, Russi o an kreffa repoblek y'n URSS. Russi arnowydh yw kesunyans a rannvroyow, repoblegi omrewlys, h.e.

An gwlasow a-dro dhe Russi yw: Norgagh, Pow Finn; Estoni, Letoni, Lithywani, Poloni, Belarous, Ukrayn; Grouzi, Aserbayjan; Kasaghstan, Mongoli, ha China (RWC). Yma amal russek a-dreus an mor a Nihon ha'n Statys Unys. Rannvro Kaliningrad usi pell a remenant Russi ryb an Mor Baltek yntra Lithywani ha Poloni.

Vladimir Putin a sywyas Dmitry Medvedev avel lywydh Russi yn 2012. Medvedev a veu pennmenyster.

## Gwelowgh ynwedh

* Lydn Baikal, lydn en Siberya

An erthygel ma yw skrifys yn Kernewek Kemmyn.
# George Washington

|  |
| --- |
| **George Washington** |
|  |
| **1a Lewydh Statys Unys** |
| **Sodhans**
30 Ebryl 1789 - 4 Meurth 1797 |
| **Islewydh** | John Adams |
| **Parti** | vyth |
| **Bleynys gans** | kynsa sodhans |
| **Sewys gans** | John Adams |

**George Washington** (22 a vis Whevrel, 1732 – 14 a vis Kevardhu, 1799) o kensa Lywydh an Statys Unys.

Washington a veu genys yn Konteth Westmoreland, Virjynni yn 1732, mab Augustine ha Mary Ball Washington. Ev o ombrofyer anserghek yn etholans 1788–89. Ev o Lywydh an Statys Unys a-dhia 30ves a vis Ebrel, 1789 bys y'n 4a a vis Meurth, 1797. Ev a wrug merwel yn 1799 yn Mount Vernon, Virjynni.

## Kevrennow yn-mes

* Bywgrafi George Washington
# Ursa Major (ranneves)

Ursa Major|  |
| Ensampel a |
ranneves  |
| Label teythyek |
Wielka niedźwiedzica  |
| Rann a |
hantergylgh nevek an gogledh  |
| Synsys ynno/i |
An Arader, Right Wall of the Purple Forbidden Enclosure, Inner Steps, Administrative Center, Three Top Instructors, Royals, Celestial Prison, Guard of the Sun, Judge for Nobility, Assistant, Imperial Guards, Three Steps  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

**Ursa Major** ew ranneves, onan a'n 88 aswonys gen an Unyans Steroniethek Keswlasek (IAU). Onan a'n 48 ranneves renkys gen Ptolemy e'n 2a kansvledhen OK ew. Hedhyw hei ew an treja moyha a'n 88 ranneves arnowydh.

Ursa Major ew pur aswonys drefen hy chif seyth steren, hag a furv *asterism* gelwys an "Big Dipper," "an Garven," "Karr Arthur," po'n "Arader," emesk henwyn erel. Usys ew diw steren, Dubhe ha Merak (α Ursae Majoris ha β Ursae Majoris), rag diskudha teller steren an Pednaghel, Polaris en Ursa Minor.

An steren 47 Ursae Majoris ew haval ort an Howl hag ema dhe hei system a dri flanet. 47 Ursae Majoris b, diskudhys en 1996, a resek a-dro dhe hei pub 1078 dedh ha'y gronnedh ew 2.53 gweyth gronnedh Yow; 47 Ursae Majoris c, diskudhys en 2001, a resek a-dro dhe hei pub 2391 dedh hag ew 0.54 gweyth gronnedh Yow; 47 Ursae Majoris d, a veu diskudhys en 2010, hag ansertan ew hy resegva, tredh 8907 ha 19097 dedh; hy gronnedh ew 1.64 gweyth gronnedh Yow. Ma dhe'n steren spladnvraster 5.0 gen pellder a 46 bledhen wolow a'n Norvys.

Desedhys ew hwegh taklen Messier e'n ranneves ma. Messier 81 ew onan a'n galaksiow spladna e'n ebron. M101 (An Galaksi Pinwheel) ew galaksi troyllyek 25 milvil vledhen wolow dhort an Norvys. Ervirys veu usya radn a Ursa Major rag tedna skeusen dhown "the Hubble Deep Field" gen Teleskop Efanvos Hubble en 1995.

Gwelys ew Ursa Major en lymnans gen Vincent van Gogh "A starry night over the Rhone". Usys ew delinyans a'n ranneves rag baner Alaska.

* Lymnans a Ursa Major war garten dhort 1825
* Owth usya Ursa Major rag diskudha Steren an Pednaghel, Polaris
* Resegvaow planettys system 47 Ursa Majoris
* Lymnans Vincent van Gogh "A starry night over the Rhone"
* Baner Alaska, ow komprehendya *asterism* "Karr Arthur"
* Messier 81
* Messier 101, an Galaksi Pinwheel
* Messier 97
* NGC4013
* Skeusen an "Hubble Deep Field"

Ma an erthygel ma usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek diwedhes.
# 2011

2008 – 2009 – 2010 – **2011** – 2012 – 2013 – 2014
**2011** yw bledhen gebmyn a wrug dalleth de' Sadorn.

## Wharvosow

* 1sa a vis Genver: Estonya a junyas an euro.

## Mernanjow
# Beatrix Potter

| Beatrix Potter |
| --- |
|  |
| Genys |
Helen Beatrix Potter  28 Gortheren 1866  West Brompton  |
| Mernans |
22 Kevardhu 1943  Near Sawrey  |
| Trigva |
Pow Sows  |
| Kenedhlogeth |
Ruvaneth Unys  |
| *Alma mater* | * governance
 |
| Galwesigeth |
skrifer, lymner, lymner, skrifer rag fleghes, studhyer fong, scientific illustrator, bewonydh, romansydh, conservationist, artydh  |
| Aswonnys rag |
The Tale of Peter Rabbit, The Tale of Squirrel Nutkin, The Tailor of Gloucester, The Tale of Benjamin Bunny, The Tale of Two Bad Mice, The Tale of Mrs. Tiggy-Winkle, The Tale of the Pie and the Patty-Pan, The Tale of Mr. Jeremy Fisher, The Story of a Fierce Bad Rabbit, The Story of Miss Moppet, The Tale of Tom Kitten, The Tale of Jemima Puddle-Duck, The Tale of Samuel Whiskers or The Roly-Poly Pudding, The Tale of The Flopsy Bunnies, The Tale of Ginger and Pickles, The Tale of Mrs. Tittlemouse, The Tale of Timmy Tiptoes, The Tale of Mr. Tod, The Tale of Pigling Bland, Appley Dapply's Nursery Rhymes, The Tale of Johnny Town-Mouse, Cecily Parsley's Nursery Rhymes, The Tale of Little Pig Robinson, The Tale of Kitty-in-Boots, The Fairy Caravan, The Sly Old Cat, Peter Rabbit  |
| Gis |
hwedhel tus vyghan  |
| Chyf delanwes |
Randolph Caldecott  |
| Tas |
Rupert William Potter  |
| Mamm |
Helen Leech  |
| Pries |
William Heelis  |
| Kespar |
Norman Warne  |
| Gwiasva |
  |
| Sinans |
|  |

Beatrix Potter ha'y hi, Kep, yn 1915
**Helen Beatrix Potter** (July 28 Mis-Gortheren, 1866 – 22 Mis-Kevardhu, 1943) o awtour ha lymnores sowsnek.

Hi yw meurgerys  rag hy lyvrow rag fleghes yn kever enevales; *The Tale of Peter Rabbit* rag ensampel.

Potter a veu genys yn Loundres dhe gerens nebes golusek. Pan o yowynk, hi a vyajya dhe Alban ha Cumbria yn fenowgh rag dy'goelyow. Ev a gara an powdir ha hi a's tevo lies eneval dov.

Hy hynsa lyver, *The Tale of Peter Rabbit*,  a veu dyllys yn 1902.
Potter a verwis yn Near Sawrey, Lancashire yn 1943. Nyns esa fleghes dhedhi ha hi a ros hy chi yn Cumbria hag oll hy arghans dhe'n National Trust.

## Rol a vyvrow Beatrix Potter treylyes dhe Gernewek

Treylyes veu niver a lyvrow gans Beatrix Potter dhe Gernewek gans Eddie Climo yn Kernewek Unys. Dyllys vons gans Gwask an Orlewen.

* An Conyn Gwyls Garow - 2012 (*The Story of a Fierce Bad Rabbit (1906)*)
* Dyw Logosen Dhrok - 2012 (*The Tale of Two Bad Mice (1904)*)
* Drolla Gwywer Knofennyk - 2014 (*The Tale of Squirrel Nutkin (1903)*)
* Drolla Jynjyber ha Kyfythek - 2014 (*The Tale of Ginger and Pickles (1909)*)
* Mester Jeremy Pyscajor - 2012 (*The Tale of Mr. Jeremy Fisher (1906)*)
* Whethel Mestresyk Mopet - 2012 (*The Story of Miss Moppet (1906)*)
* Tregher Kerlew - 2013 (*The Tailor of Gloucester (1903)*)

Treylyes veu unn lyver dhe Gernewek Kemmyn gans Emma Luther, ha dyllo gans Kowethas an Yeth Kernewek yn 1994.

* Hwedhel Peder Konin - 1994 (*The Tale of Peter Rabbit (1902)*)

Treylyes veu an keth lyver dhe'n Furv Skrifys Savonek (Kres) gans Conan Jenkin ha Tony Hak, a dyllo gans Kowethas an Yeth Kernewek yn 2024.

* Lyther skrifys gans Beatrix Potter, 1892
* Peder Konin
* Mestresyk Mopet
* Gwywer Knofennyk
* dhyworth Tregher Kerlew
# Skovarn

Leveryans: Skovarn
Homm yw skovarn dhenel kledh
An **skovarn** yw rann an korf a wra gasa enevales (tus y'ga mysk) dhe glewes. Yma skovarnow dhe'n brassa rann a dus ha bronnviles. Di-bronnviles a yll klewes ynwedh, mes y hyllir bos possybyl bos tell dhedha yn le a skovarnow a-ves. An skovarn a ober dre kanelya son dhe'n skovarn a-bervedh. An krenansow ma yw danvenys dhe'n ympynnyon gans rosweyth (bagas restrys) a nervennow. An kevreyth dien yw hewnys an kevreyth a glewes.

Rann dhowna an skovarn yw kemmyn dhe'n brassa rann a melkeynegyon, mes yma desedhansow arbennik rag klewes dhe vronnviles nag usi dhe velkeynegyon tir erel. Y'ga mysk, an skovarn a-ves ha'n tri askorn byghan a wra treuskorra sonyow. Rann an skovarn a wra balegi hag a yll bos gwelys yw henwys an *pinna.*

Diwskovarn yw usys yn fordhow erel ynwedh. Olifanses afrikan a us aga diwskovarn rag yeynhe aga korf pan yw re domm. Eskelli groghen a us aga diwskovarn dhe drovya predh dre drovyans daslev. Nebes enevales a us aga diwskovarn dhe ri sinellow dhe enevales erel.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Vilnius

Vilnius
**Vilnius** yw penncita Lithouani. Yma a-dro dhe 810,000 a dus ow triga in Vilnius.

An sita a veu fondys yn 1387.

## Gwiasva

* Vilnius - Wikivoyage