Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Réunion

**Région Réunion**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Pow Frynk) | (Kota arvow Réunion) |

 |
|  *Lavar kenedhlek: Florebo quocumque ferar* |
|  |
| Kenedhel |  Pow Frynk |
| Yeth soedhogel | Frynkek |
| Pennsita | Saint-Denis |
| Brassa sita | Saint-Denis |
| Prefekt | Michel Lalande |
| Lywydh an Conseil régional | Didier Robert |
| Lywydh an Conseil général | Nassimah Dindar |
| Enep | 2,517 km² |
| Poblans (2005) - Doesedh | 776,948 a drigoryon 308 triger/km² |
| Départements | Réunion |
| Mona kemmyn | Euro (EUR) |
| Amser | UTC +4 |
| Kan genedhlek | *La Marseillaise* |
| Kodenn kesroesweyth | .re |
| Kodenn pellgowser | +262 |

**Réunion** (yn Frynkek, La Réunion) yw *département d'outre-mer* y'n Keynvor Eyndek yntra Madagaskar hag Ynys Morrys.
# Berlin

| Stat Berlin |
| --- |
|  |
| Desedhans yn Almayn |
| Mappa Berlin |
| Baner | Kota arvow |
|  | Kota arvow Berlin |
| Derivadow selvenek |
| Enep | 891.75  km² |
| Poblans | 3,440,441  03/2010  |
| Doesedh | 3,806/km²  Stat  |
| Uhelder | 34 - 115 m |
| Berrheans an Post | 10001-14199 |
| Koden pellgowser | +49/30 |
| Koden kummyas-lewya | B |
| Amser | UTC +1 /Hav UTC +2 |
| Gwiasva | www.berlin.de |
| Gwlasegeth |
| Mer | Klaus Wowereit (SPD) |
| Partiow y'n governans | SPD / Parti an Kledh |
| Dewisyans an Stat | 17 Gwyngala 2006 |
| Ranndiryow | 12 *Bezirke* |

**Berlin** yw penncita Almayn.

* Berlin
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
# Iran

جمهوری اسلامی ايران
**Jomhouri-ye Eslāmi-ye IrānIslamic Republic of Iran**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Baner Iran | Arwoedh kenedhlek Iran |

 |
|  |
| *Lavar kenedhlek: Esteqlāl, āzādi, jomhouri-ye eslāmi* |
| Yethow soedhogel | Persek |
| Pennsita | Tehrān |
| Brassa sita | Tehrān |
| Gwalader gorughel | Mojtaba Khamenei |
| Lywydh | Masoud Pezeshkian |
| Enep | 1,648,195 km² |
| Poblans (2013) Doesedh | 77,176,930 47/km² |
| Domhwelans islamek | 11ves Hwevrer, 1979 |
| Repoblek | 23ves a vis Meurth, 1956 |
| Mona kemmyn Kodenn (ISO 4217) | *Rial* (ريال) IRR |
| Amser | UTC +3:30 |
| Antemna kenedhlek | *Soroud-e Melli-e Irān* |
| Kodenn kesroesweyth | .ir |
| Kodenn pellgowser | +98 |

**Iran** (Persek: ايران) yw gwlas yn Asi Soth-West. Iran yw an er a'n hwarheans persek, onan a'n kottha y'n bys ma.

A-dro dhe'n wlas yma Turkmenistan, Afghanistan ha Pakistan y'n est ha north, Irak, Turki, Aserbayjan, hag Armeni y'n west. A-dreus an Gammas Persek yma Koweyt, Arabi Saouditek, Bahreyn, Katar ha'n Pennternasedh Unys Arabek.

Kryjyans soedhogel an stat yw Islam shiitek.

Irritayn (Persek: گرگان *Gorgan*) yw sita goth iranek menegys anedhi yn lyenn Kernewek.

| Gwlasow yn Asi |
| --- |
| **Asi West** | Afghanistan | Arabi Saoudek | Armeni | Aserbayjan | Bahreyn | Ejyp | Konna Gasa | Glann West | Pow Grousi | Irak | Iran | Jordan | Katar | Koweyt | Kyproes | Lebnon | Oman | PUA | Syri | Turki | Yemen | Ysrael |
| **Asi Soth** | Bangladesh | Bhoutan | Eynda | Maldivys | Nepal | Pakistan | Shri Lanka |
| **Asi Gres** | Pow Kasagh | Pow Kyrgys | Pow Ousbek | Russi | Pow Tajik | Pow Turkmen |
| **Asi Est** | China (Hong Kong, Makaw, Taywan) | Korea Dhyhow | Korea Gledh | Nihon | Mongoli |
| **Asi Soth-Est** | Byrmani | Bruney | Indonesi | Filipinys | Kamboji | Pow Lao | Malaysi | Singapour | Pow Tay | Timor Est | Vietnam |
# Viktorya

**Myghternes Viktoria** (Alexandrina Victoria; 24 mis Me 1819 – 22 mis Genver 1901) o myghternes Ruwvaneth Unys Breten Veur hag Ywerdhon a 20 mis Metheven 1837 bys dh'y mernans. Wosa 1 mis Me 1876, yth esa titel dhedhi 'Emperes Eynda' ynwedh.

Viktorya o myrgh Pennsevik Edward, Duk a Gent ha Strathearn, y honan peswara mab myghtern Jori III. Hi a dheuth ha bos myghternes 18 bloodh hy oos, wosa mernans tri broder hy thas. Demmedhys veu yn 1840 dh'y genderow, Pennsevik Albert a Saxe-Coburg ha Gotha. Aga naw flogh a dhemmedhis teyluyow dres Europ. Hy leshanow yw 'An Mamm-Wynn a Europ'.
# Socrates

| Socrates |
| --- |
|  |
| Genys | c. 470 BC  Athína  |
| Mernans |
15 Hwevrer 399 BC  a eva kegis  |
| Galwesigeth |
filosofer, dyskador, skrifer, masydh  |
| Chyf delanwes |
Anaxagoras, filosofieth kyns-Socratek, sofyst  |
| Pries |
Xanthippe, Myrto  |
| Eseleth |
boule  |

**Socrates** (Greka: Σωκράτης; c. 470–399 KOK) o filosofer grek a Athenas neb yw gwelys avel onan a'n fondyoryon a filosofieth an West. Ny wren ni godhvos meur yn y gever drefen na wrug Socrates skrifa tekstow. Aswonnys yw ev der akontys gans skriforyon erel, yn arbennik y studhyoryon Plato ha Xenophon. Skrifys yw an akontys ma avel keskowsow may hwra Socrates hag erel hwithra testen yn furv govyn ha gorthyp.

Akontys dyffrans a Socrates a wra konvedhes y filosofieth yn perfeyth ogas hag anpossybyl, studh henwys an kudyn Socratek. Socrates o den disputys y'n kowethas a Athenas. Yn 399 KOK, ev a veu kablys rag fowt revrons ha legri an yonkers. Wosa trial unn jydh y hirder, ev a veu res sentens a vernans der eva kegis (gwenon losowek).

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# 1967

1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969 - 1970

**1967** OK yw blydhen gemmyn y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Sul.

## Hwarvedhyansow

* Fondyans Kesva an Taves Kernewek

## Dineythyansow

* 7 Genver: Nick Clegg
* 20 Hwevrer: Kurt Cobain
* 21 Gortheren: Mikheil Saakashvili
* 28 Hedra: Julia Roberts
* 9 Du: Wendy Morton
* 22 Du: Boris Becker

## Mernansow

* 9 Hedra: Che Guevara
* 17 Hedra: Puyi, an diwettha emperour China
# 1924

1921 - 1922 - 1923 - 1924 - 1925 - 1926 - 1927

**1924** OK yw blydhen lamm y'n dydhyans gregorek, ow talleth dy' Meurth.

## Hwarvedhyansow

## Dineythyansow

* 21 Hwevrer: Robert Mugabe, lywydh Zimbabwe
* 1 Hedra: Jimmy Carter, lywydh Statys Unys
* 30 Du: Shirley Chisholm

## Mernansow

* 21 Genver: Vladimir Lenin
* 3 Hwevrer: Woodrow Wilson, lywydh Statys Unys
# Hen-Istori

Leveryans: Hen-istori
Skrifedh gennek y'n Gwithti Bretennek
**Hen-istori** yw oll an hwarvosow a aswonnyn a'n dalleth skrifa hag istori denses kovskrifys dhe istori wosa-klassek. Spys istori kovskrifys yw a-dro dhe 5,000 vledhen, ow talleth gans skrifedh gennek Sumerek, gans an kottha tekstow kesklenus a a-dro dhe 2600 KOK.

Kyns skrifa, nyns eus dhyn saw an toulys ha'n kovebow gwrys gans tus a-varra. Hemm yw studhys gans hendhyskonieth a-der istori. Kyn fe dedhyas diwettha a hen-istori dedhlys, nebes skolheygyon a'n West a dhevnydh kodh Emperoureth Romanek a'n West yn 476 OK (an moyha kemmyn) degeas an Akademi Platonek yn 529 OK, mernans Emperour Justinian I yn 565 OK, an devedhyans a Islam, po sevel Charlemagne avel diwedh a hen-istori hag istori klassek Europek.

Yma dhe istorioryon dew fordh jyf dhe gonvedhes an bys hen: hendhyskonieth ha studhya tekstow pennfenten. Kavos fethow a-dro dhe hen-istori yw kales awos tus dhe skrifa le y'n dydhyow na ha'n brassa rann a wrussons i skrifa re beu kellys. Yth esa kopiow boghes hag o gwrys drefen nag esa pryntya. Tus a wre skrifa dre dhorn. Ynwedh y hwel istorioryon orth taklow gwrys hag usys yn hen-istori dhe dhyski moy anodho.

Nebes taklow trovys dre hendhyskonieth yw an pyramidow Ejyp, sita Pompeii yn Itali ha'n Lu Pri Pebys a Jina. Nebes tus a vri a skrifa yn hen-istori yw: Herodotus, Josephus, Livy, Polybius, Suetonius, Tacitus, Thucydides ha Sima Qian.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **kans erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Martinik

**Région Martinique**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner ansoedhogel Martinik) | (Logo Martinik) |

 |
|  *Lavar kenedhlek: Liberté, Égalité, Fraternité* |
|  |
| Kenedhel |  Pow Frynk |
| Yeth soedhogel | Frynkek |
| Pennsita | Fort-de-France |
| Brassa sita | Fort-de-France |
| Lywydh an Conseil régional | Serge Letchimy |
| Lywydh an Conseil général | Claude Lise |
| Enep | 1,128 km² |
| Poblans (2007) - Doesedh | 401,000 a drigoryon 355 triger/km² |
| Mona kemmyn | Euro (EUR) |
| Amser | UTC -6 |
| Kan genedhlek | *La Marseillaise* |
| Kodenn kesroesweyth | .mq |
| Kodenn pellgowser | +596 |
| *Départements* | Martinik |

**Martinik** (Frynkek: Martinique) yw bagas ynysek y'n Mor Karib neb yw rannvro ha *département* a Bow Frynk. Martinik a furv rann a'n Unyans Europek.
# Oos Arnowydh Diwedhes

Leveryans: Oos arnowydh diwedhes
Jynnji Hwel Feniks Dyghow, Menyon, Kernow, drehevys yn 1881, onan an arwodhyow a'n Hweldro Diwysyansek yn Kernow.
Yn istori, an **oos arnowydh diwedhes** a sew an oos arnowydh a-varr, ev a dhallathas a-dro dhe gres an etegves kansvledhen. Y kreg war biw eus ow skrifa, mes po an oos a worfennas gans an dalleth a istori a'gan dedhyow po an oos a yssyns an spys na bys y'n eur ma. Res o oll a istori denses, bys yn 1804, rag poblans an Norvys dhe dhrehedhes 1 bilvil; an nessa bilvil a dheuth tamm moy es kansvledhen wosa henna yn 1927.

Hwarvosow a vri y'n oos ma yw an Domhwelans Amerikan, an Domhwelans Frynkek, an Hweldro Diwysyansek ha'n Domhwelans Russi. Der an Hweldro Diwysyansek ha'n domhwelansow ma, arnowydhieth a dhallathas.

Nasow an oos arnowydh diwedhes a syns ynna:

* Brassa rann a wodhonieth ha teknegieth
* An lesans a movyansow kowethasek
* An fondyans a werinieth
* An dileans a gethneth
* Emperouregieth Nowydh ha'n Kesstrif rag Afrika
* Diwysyansekheans
* Trevekheans
* Brassa rann a vedhegneth ha glanythter
* Routh-lettryster ha'n lesans a routh-myski
* Gwiryow benenes
* Sosyalieth ha'n Vresel Yeyn
* An Oos Kedhlow y'n 20ves ha 21a kansvledhen

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **kans erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Sen Helena

**Sen Helena**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Sen Helena) | (Kota arvow Sen Helena) |

 |
|  *Lavar kenedhlek: Loyal and Unshakeable* |
|  |
| Kenedhel |  Rywvaneth Unys |
| Yeth soedhogel | Sowsnek |
| Pennsita | Jamestown |
| Brassa sita | Jamestown |
| Governour | Andrew Gurr |
| Enep | 410 km² |
| Poblans (2003)  Doesedh | 7,367 a drigoryon 18 triger/km² |
| Mona kemmyn | Peuns Sen Helena |
| Amser | UTC +0 |
| Kan genedhlek | *God Save the Queen* |
| Kodenn kesroesweyth | .sh |
| Kodenn pellgowser | +290 |

**Sen Helena** (yn Sowsnek: *Saint Helena*) yw enys Vretennek y'n Keynvor Iwerydh.
# Kensey

Kensi|  |
| Sort |
avon  |
| Doronieth |
| Gwlas |
Ruvaneth Unys  |
| Kesordnogyon |
50.6°N 4.3°W  |
| Pennfenten |
Pluw an Eglos  |
| Aber |
Dowr Tamar  |
|  |
|  Restrennow kelmys war Wikimedia Kemmyn |
| [edit on Wikidata] |

**Kensey** yw avon yn Kernow est. Ragavon Dowr Tamar yw war du Kernow. Yma pennfenten an avon yn plu Treneglos ha ev a rann tre Lannstefan diworth Porthnowydh. Ev a resek dhe'n Tamer a-dro dhe unn mildir dhe'n est a Lanstefan.
# Dowr Enni

Enni|  |
| Sort |
avon  |
| Doronieth |
| Konteth |
Kernow  |
| Gwlas |
Ruvaneth Unys  |
| Kesordnogyon |
50.5784°N 4.2898°W  |
| Pennfenten |
Lanndhewi  |
| Aber |
Dowr Tamar  |
| Ragavonyow |
Dowr Pennpons  |
| Hys |
20  |
|  |
|  Restrennow kelmys war Wikimedia Kemmyn |
| [edit on Wikidata] |

**Dowr Enni** yw avon vyghan yn Kernow est. Y hanow Sowsnek yw River Inny. Ragavon yw a Dhowr Tamar ha hirder an avon yw ogas dhe ugens mildir. Hi a resek diworth hy fennfenten ogas dhe Lanndhewi war ledrow est a Woon Brenn dh'y hemper gans Dowr Tamar dhe Droos Enni ogas dhe Dunterton.
# Trevow yn Kernow

*Gweles ewedh Wikipedia:Kernow*.
Nyns eus **tre** veur **yn Kernow**. An voyha yw Kammbronn-Rysrudh, mes Truru yw penn-sita an pow.

Yma nebes trevow poesek (ha nebes gwigow byghan!) yn Kernow a-is:

## Moy ages naw mil tryger

* Aberfal (Falmouth)
* Bosvenegh (Bodmin)
* Essa (Saltash)
* Hellys (Helston)
* Kammbronn (Camborne)
	+ Rysrudh (Redruth)
* Lanndreth (St Blazey)
	+ Porth (Par)
* Lyskerrys (Liskeard)
* Pennsans (Penzance)
	+ Lulynn (Newlyn)
* Penntorr (Torpoint)
* Porth Bud (Bude)
	+ Strasnedh (Stratton)
* Porth Ia (St Ives)
* Sen Ostell (St Austell)
* Tewynn Pleustri (Newquay)
* Tryverow/Truru (Truro)

## Moy ages diw vil tryger

* Breanek (St Agnes)
* Fowydh (Fowey)
* Heyl (Hayle)
* Kelliwik (Callington)
* Lannstefan (Launceston)
* Lannyust (St Just in Penwith)
* Logh (Looe)
* Lostwydhyel (Lostwithiel)
* Lynngonna (Gunnislake)
* Pennrynn (Penryn)
* Ponsrys (Wadebridge)
* Porthleven (Porthleven)
* Porthpyran (Perranporth)
* Sen Kolomm Veur (St Columb Major)

## Le ages diw vil tryger

* Chi war Dreth (Tywardreath)
* Dintagell (Tintagel)
* Eglosnywlin (Newlyn East)
* Ennor (St Mary's in Scilly)
* Kastell Boterel (Boscastle)
* Lannaghevran (St Keverne)
* Lannales (St Germans)
* Lannvorek (Mevagissey)
* Lannvowsedh (St Mawes)
* Lannwedhenek (Padstow)
* Lulynn (Newlyn)
* Marghasyow (Marazion)
* Mahunyes (Menheniot)
* Porthpyra (Polperro)
* Porthwikkel (Portwrinkle)
* Porthynys (Mousehole)
* Peranarwodhel (Perranarworthal)
* Peran yn Treth (Perranzabuloe)
* Ryskammel (Camelford)
* Strasnedh (Stratton)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Porth Kernow** – Tre rag folennow ha klassys Wikipedya a-dro dhe Gernow. |
# Gwernenys

**Bailiwick of GuernseyBailliage de Guernesey**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Gwernenys) | (Kota arvow Gwernenys) |

 |
| *Lavar kenedhlek: nagonan* |
|  |
| Yeth sodhogel | Sowsnek, Frynkek, Gernsek |
| Penncita | St Peter Port |
| Brassa cita | St Peter Port |
| Chief of state | Elisabeth II, Dug Normandi |
| Lieutenant Governour | Syrr Fabian Malbon |
| Bailiff | Geoffrey Rowland |
| Chief Minister | Lyndon Trott |
| Enep | 78 km² |
| Poblans (2005) - Doesedh | 65,228 a drigoryon 836.3 triger/km² |
| Mona kemmyn | Peuns Gwernenys |
| Amser - Hav (DST) | UTC +0 UTC +1 |
| Kan genedhlek | *God Save the Queen* *Sarnia Cherie* |
| Kodenn kesroesweyth | .gg |
| Kodenn pellgowser | +44-1481 |

**Gwernenys** (po Guernsey yn sowsnek, Guernesey yn frynkek) yw pow ynysek y'n Chanel.
# Asturya

| **Comunidá Autónoma del Principáu d'Asturies Comunidad Autónoma del Principado de Asturias** |
| --- |
|  |  |
| **Gwlaskor** |  Spayn |
| **Penncita** | Oviedo(yn Spaynek/Uviéu (yn Asturek) |
| **Braster**  - Sommen  - % a Spayn | 10ves renk 10 604 km² 2.1 % |
| **Poblans**  - Sommen (2005)  - % a Spayn  - Dosedh | 13ves renk 1 076 635 a drigoryon 2.4 % 101.53 triger/km² |
| **Studh omrewl** | 11 Genver 1982 |
| **ISO 3166-2** | ES-O |
| **Esedhow yn Senedh Spayn** | 8 esel an Kuntelles 2 esel an Senedh |
| **Lewydh** | Francisco Álvarez-Cascos Fernández |
| Desedhans |
|  |

**Asturya** yw kemmynieth omrewl yn north-west Spayn.
# Gossypium

| Gossypium (br /> PLans koton |
| --- |
|  |
| Gossypium |
|  |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Plantae |
| (anrenkys): | Angiosperms |
| (anrenkys): | Eudicots |
| (anrenkys): | Rosids |
| Urdh: | Malvales |
| Teylu: | Malvaceae |
| Kinda: | Gossypium Linneaus |
| Eghennow |
|
a-dro dhe 50 eghen
* Gossypium hirsutum (97% a askorrans an bys)
* Gossypium barbadense (1–2%)
* Gossypium arboreum ha G. herbaceum (warbarth, ~1%)
 |

Plans usys rag gul devnydh a'n stoff a dyv a-derdro y hasennow dhe gavos koton yw **Gossypium** po'n **plans koton**. Awos hemma, yth yw unn a'n plansow amethel moyha kemmyn tevys y'n bys. Dell yw usys tevir yw Gossypium yn boslannow. Prysk gans ughelder a 1-2 meter yw eghennow Gossypium dell yw usys, mes yma lies varyans a-dreus an bys. Ledan yw an del, gans lappys (tri, pymp po seyth anedha). An has yw komprehendys yn kodh gelwys bomba, pub hasen kerghynnys gans fibrow a dhew sort. Digelmys yw an fibrow dhyworth an has dre argerdh henwys jynnya. Hemma a hwer yn dew gamm. Y'n kynsa kamm, digelmys yw an fibrow hirra, usys dhe wul pannweyth kwalita ughel. An eyl jynnya a dhigelm fibrow berra, usys dhe wul pannweyth a gwalita isel po lynt.

## Disesys ha ballow

Effeythys yw Gossypium gans lies ball ha dises.

### Ballow

* Gwedhan bombas *Anthonomus grandis*
* Lewen losow koton, *Aphis gossypii*
* Nammer koton, *Dysdercus koenigii*
* Pryv bomba koton, *Helicoverpa zea*, ha pryv egin teythyek *Helicoverpa punctigera*, yw preves del a wra kisya trevasow koton.
* Mirid gwyrdh (*Creontiades dilutus*), hweskeren sugna
* Mitys kevnis, *Tetranychus urticae*, *T. ludeni* ha *T. lambi*
* Thripys, *Thrips tabaci* ha *Frankliniella schultzei*

### Disesys

* Namm del Alternaria, kawsys gans *Alternaria macrospora* ha *Alternaria alternata*
* Breynder bomba, kawsys gans *Colletotrichum gossypii*
* Breynder gwreydh du, kawsys gans an fong *Thielaviopsis basicola*
* Losk kawsys gans *Xanthomonas campestris*
* Breynder bomba Fusariumkawsys gans eghennow *Fusarium*
* Breynder bomba Phytophthora, kawsys gans *Phytophthora nicotianae var. parasitica*
* Breynder bomba Sclerotinia, kawsys gans an fong *Sclerotinia sclerotiorum*
* Stigmatomycosis, kawsys gans an fongow *Ashbya gossypii*, *Eremothecium coryli*, *Nematospora coryli* hag *Aureobasidium pullulans]*

* Park koton yn Pow Grek
* Gossypium ponegys gans gwenenen
* Maglen rag synsi preves bomba
* Bomba koton parys rag trevasa
* Gwedhan bombas
* Lew losow koton
# Termit

| Termitow Efander menhesennow: Triassek Diwedhes – lemmyn 228–0 Ma |
| --- |
|  |
| Termitow (*Coptotermes formosanus*) soudoryon gans pennow rudh hag oberoryon gans pennow gwynn |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Animalia |
| Fylum: | Arthropoda |
| Klass: | Insecta |
| Is-klass: | Pterygota |
| Ugh-urdh: | Dictyoptera |
| Urdh: | Blattoidea |
| Is-urdh: | Isoptera Brullé, 1832 |
| Teyluyow |
| * Mastotermitidae
* Kalotermitidae
* Termopsidae
* Hodotermitidae
* Rhinotermitidae
* Serritermitidae
* Termitidae
 |

Isurdh a hwesker kowethasek yw an **termitow**. An hanow Kembrek yw *morgrug gwynion*, ha gorrys yw an hanow *white ants* dhedha yn Sowsnek treweythyow, mes nyns yns i muryon vytholl.

Enevales kowethasek yns , hevelep dhe muryon ha nebes gwenen ha goghi. Dell yw usys, i a dheber skollyon, dre vras prenn, del marow, gweres po kawgh enevales. A-dro dhe 4,000 eghen a eksist (aswonys yw a-dro dhe 2,000 dhe daskonomieth). 10% anedha yw ballow a yll kawsya damach meur dhe drevasow, drehevyansow po koswigow.

Termitow yw debroryon skollyon pur bosek y'n ranndiryow istrovannel po trovannel. I a eylgylgh prenn ha stoffow losowek erel.

Trevesigeth termitow a dhalleth pan wrello termitow askellek (henwys alates) hesya ha parya. Wosa parya, i a godh dhe'n tir ha tenna aga eskelli. An venow a hwila rag tyller da ha'n gorow a's sew. Nythow an brassa rann a dermitow yw yn-dann dor, mes termitow yn Afrika hag Ostrali a dhrehev krugow bras gans semlant breow byghan dhe ughelder a 7 meter po moy.

Poblansow trevesigethow termitow yw yntra nebes kansow dhe nebes milvilyow a unigynnow. I yw systemow omrestrys a wra devnydh a skians hes. I a gesober dhe usya pennfentenyow boos ha kerghynedhow na via kavadow dhe unigynnow. Trevesigeth dipek a gomprehend nymfow (yonkers hanter adhves), oberoryon, soudoryon hag unigynnow dinythi a'n dhiw reydh, treweythyow ow komprehendya niver a vyghternesow a dhedhow oyow.

* Golok ogas a oberor
* Muryon ow ladha termit soudor
* Hes a *Nasutitermes* ow hwilas boos
* Soudoryon Nasute war brenn podrys
* Krugow termit yn Namibi
# Loundres

|  |
| --- |
| Loundres *London* |
|  Sita Loundres Tower Bridge hag London Eye Senedh an Ruwvaneth Unys |
|

---

 |
|  Loundres yn Pow Sows |
|

---

 |
| Kenedhel | Ruwvaneth Unys |
| Pow | Pow Sows |
|

---

 |
| Mayour | Sadiq Khan |
| Enep | 1,572.1 km² |
| Poblans (2015) | 8,673,713 |
| Doesedh | 5,518 triger/km² |
| Hanow an Drigoryon | *Londoner* |
| Amser | GMT/BST (BST+1) |
|

---

 |
| Gwiasva | www.london.gov.uk |

Pedrek Trafalgar
**Loundres** (Sowsnek: *London*) yw penncita Pow Sows ha'n Ruwvaneth Unys. Yma moy es 7 milvil a dus ow triga yn Loundres Brassa. Fondys yn termyn an Emperoureth Romanek avel *Londinium*, y teuth an sita ha bos kres an Emperoureth Predennek ha chyf jynn a arghans, gwlasegeth, an artys ha gin yn Breten Veur. Yma Sita Westminster ha Sita Loundres ow kul rann a Loundres arnowydh.

| Pennsitys Europa |
| --- |
| **Unyans Europek**  | Amsterdam • Athina • Berlin • Bratislava • Brusselas • Bucharest • Budapest • Dulynn • Helsinki • Kobenhavn • Lisbon • Ljubljana • Loundres • Madrid • Nikosi • Paris • Praha • Riga • Rom • Sita Lushaborg • Sofia • Stockholm • Tallinn • Valetta • Vilnius • Warszawa • Wien |
| **Remenant Europa** | Andorra la Vella • Beograd • Bern • Chisinau • Sita Vatikan • Kiev • Minsk • Monako • Oslo • Podgorica • Reykjavík • Sarajevo • Sen Marin • Skopje • Tirana • Vaduz • Zagreb |
| **Yn Europa hag Asi warbarth** | Almaty • Ankara • Baku • Moskva • Tbilisi • Yerevan |
| **Powyow ha'ga studh challenjyes** | Prishtina • Stepanakert • Sukhumi • Tiraspol • Tskhinvali |
# Hyns-tram Nans Glynn

Tren ow kortos dhe worsav Glynn Ceiriog.
Hyns-horn kledhrennow kul a bonyas a-hys an Nans Ceiriog yn Kembra north-est o an **Hyns-tram Nans Glynn** (Kembrek: *Tramffordd Dyffryn Glyn*; Sowsnek: *Glyn Valley Tramway*). Y junyas an hyns-tram an drev y'n Woon gans Glynn Ceiriog yn Pow Dinbyghan (y'n jydh hedhyw yth yw rann a Pow Wreksam). Hys an linen o 8 mildir ha kwartron (13.3 km), 6 mildir ha hanter (10.5 km) anedhi esa oberys gans trenow trethysi gans an remenans ow servya mengleudhyow y'n arenebedh. An hyns-tram a ygeris yn 1873 hag y tegeas yn 1936 wosa kelli kenwerth dhe'n fordhow.
# Karolina Dheghow

| State of South Carolina |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Karolina Dheghow) | (Sel Karolina Dheghow) |

 |
| *Lavar:*  |
| *Leshanow: Palmetto State* |
|  |
| **Kenedhel** |  Statys Unys Amerika |
| **Pennsita** | Columbia |
| **Brassa sita** | Columbia |
| **Governour** | Henry McMaster (Repobloger) |
| **Enep** | 82,965 km² (40ves) |
|  - Tir | 78,051 km² |
|  - Dowr | 4,915 km² (6%) |
| **Poblans (2000)** |
|  - Sommenn | 4,012,012 a drigoryon (26ves) |
|  - Doesedh | 51.45 triger/km² (21ves) |
| **Dydhyans pan entras y'n Unyans** |
|  - Dydhyans | 23ves Me 1788 |
|  - Reyth | 8ves |
| **Senedhoryon an SU** |
|  - Henavek | Lindsey Graham (Repobloger) |
|  - Bacheler | Tim Scott (Repobloger) |
| **Berrheans an Post** | SC |
| **Hanow an drigoryon** | South Carolinian, South Carolinan |
| **Amser** | UTC -5/-4 |
| **Kodenn kesroesweyth** | .sc.us |
|  |

**Karolina Dheghow** (yn Sowsnek: *South Carolina*) yw stat yn Statys Unys Amerika. Poblans an stat yn niveryans 2020 o 5,124,712.

## Citys yn Karolina Dheghow

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Columbia** | 129,272 |
| 2 | Charleston | 120,083 |
| 3 | North Charleston | 97,471 |
| 4 | Mount Pleasant | 67,843 |

## Gwiasva

* www.sc.gov
# Fysegieth

Skeusen a Albert Einstein, onan a'n ragresoryon a fysegieth a'n 20ves kansvledhen.
**Fysegieth** yw onan a'n moyha selvenel rannow a wodhonieth. An amkan a fysegieth yw displegya fatel wra taklow movya yn spas ha termyn, ha konvedhes fatel far an ollvys. Yth yw an studhyans a vater, nerth ha forsedh. An ger fysegieth a dheu a'n hen Reka ἡ φύσις, henn yw "ta physika" a styr "an taklow naturel".

Onan a'n kottha testennow akademek yw fysegieth ha, dre gomprehendya steronieth, martesen an kottha oll. Dres meur a'n diwettha dew vilveldhen, fysegieth, kymygieth, bewonieth ha rannow a awgrym o rann a filosofieth naturel, mes dres an Hweldro Wodhoniethek y'n 17ves kansvledhen an skiensow naturel ma a dhallathas bos arenebedhow hwithra aga honan.

Fysegieth a wra krowsegi gans lies eghen a hwithrans, kepar ha bewfysegieth ha kymygieth kwantum, ha nyns yw an emlow a fysegieth delinys yn tiwedhyn. Pur bosek yw fysegieth y'n displegyans a deknegiethow nowydh, kepar ha jynnys ebron, pellwologow, jynnys-amontya hag arvow sprusek. Fysegieth arnowydh a jun tybyansow a-dro dhe'n peswar lagha a gesmusureth ha'n mentenans a nerth, herdhyans, karg ha kehavalder.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **kans erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |