Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Braster

ollvys|  |
| Ensampel a |
ollvys  |
| Konter a |
gorthbys  |
| Acheson |
Bom bras  |
| Dallethys |
13799 millennium BC  |
| Synsys ynno/i |
efanvos-termyn, ollvys aspiadow, neusen galaksi, outer space  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

Istori an Ollvys
An **Braster** po **Univers** (an **Ollvys** e'n FSS (Kres)) ew dieneth a buptra, an efanvos, termyn ha’ga dalghow, oll furvow an planettys, ster, galaksis, an efanvos yntergalaktek, an perthyglow isatomek leha, mater, nerthedh, momentom, laghys fysegieth ha’n divarednow a’s rewl. Bettegens, possybyl ew dhe usya an term “braster” en kettesten dyffrans, ow kampolla dhe dybyansow pekar ha’n bes po natur, po en figurek dhe styrya ‘puptra’.

Herwydh an brassa radn a sterfysegydhyon, an braster a dhallathas gen an Bonk Bras.

An Braster
An braster ew gweladow mar bell avel pel gen treuslinen a 28 bilvil parsec (91 bilvil vledhen-wolow), bes nag ew myns an braster kowal godhvedhys. Nag ew konvedhys mars eus dalleth ha diwedh dhe’n braster, po didhiwedh ew.
Ma dhe skiensydhyon studhyes ha tybi a-dro dhe'n braster termyn hir. Kynnigys veu lies patron kosmoniethel rag may halja skiensydhyon displegya aga aspiansow a’n braster, ow komprehendya patronyow gen filosofers a Eynda ha Gres.
Dres an bledhydnyow, ow sewya aspiansow moy manylys, Nicolaus Kopernikus a gonkludyas bos an Howl en kres an System howlek. Displegys veu y ober gen Tycho Brahe ha Johannes Kepler, a notyas bos resegvaow an planettys hirgelghek. Isaac Newton eth kabm pella en y dhisplegyans a ravedh. Kabm posek aral o konvedhes bos an System Howlek desedhys en galaksi a gomprehendyas bilvilyow a ster, an Hens Sen Jamys.

Woja hedna, diskudhys veu agan galaksi dhe vos onan emesk lies onan. Tybyansow arnowydh a lever bos le ages 5% a ronnedh an Braster mater normal pekar hag atomow. Mater tewl ha nerthedh tewl ew an brassa radn a'n Braster, herwydh an tybyansow ma. Ma dhe skiensydhyon restrys istori an Braster, mar bell avel an eylen gensa.

Skeusen a’n ‘Hubble Deep Field’, gwres gen Teleskop Efanvos Hubble

Ma an erthygel ma usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek diwedhes.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **kans erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# System howlek

System Howlek
System Howlek yw system gwrys a'n Howl (steren y honan), y eth planet, keffrys ha planetys korr, planetigow ha sterennow lostek, may res a-dro dhodho.

|  |
| --- |
| **System Howlek** |
| *Planettys:*    Merher · Gwener · Dor · Meurth · Yow · Sadorn · Ouran · Nevyon |
| *Planettys korr:*    Ceres · Eris · Haumea · Makemake · Plouton |
| *Planettys korr possybl* |
# Ceres (planet còr)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Ceres** |  |

 |
|  |
| Ceres |

**Ceres** (henwys ‘1 Ceres’ ynwedh; arwodh: ) yw planet còr yn system howlek ny. Hy yw an byhatna planet còr y'n system howlak ha'n huny udnyk y'n chyf bagas a asteroydys yntra Muerth ha Yow. Hy hanow hy a vue gemerys dhyworth huny an dewes Romanak Ceres, neb a wra governya plansow, an drevas, ha'n sesons.

Wosa hy dyscudhyans an 1ª Genver 1801, gans Giuseppe Piazzi, tus skentyl a wrug aswon Ceres avel onan a'n planettys. Ceres a wrug kelly an studh na tabm ha tabm y'n bledhydnyow 1850. A-dhia 2006, Ceres yw aswonys yn sodhogel avel blanet còr gans an Unyans Steroniethak Keswlasak.

Hes Ceres a-drues hy cres yw a-dro dha 950 km. Ytho, Ceres yw an brassa corf yn chyf bagas asteroydys, hag ynhy 1/3 a bous a vater oll y'n bagas ma. Furf Ceres yw huny udn bel – ot obma dyffrans cler ynter hy ha'n asteroydys erel. Yn mys Gwyngala 2007, NASA a vedn launchya mysyon rag studhya an planet còr ma.

An erthygel-ma yw screfys yn Kernowek Standard.

|  |
| --- |
| **System Howlek** |
| *Planettys:*    Merher · Gwener · Dor · Meurth · Yow · Sadorn · Ouran · Nevyon |
| *Planettys korr:*    Ceres · Eris · Haumea · Makemake · Plouton |
| *Planettys korr possybl* |
# Merher (planet)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Merher** |  |

 |
|  |
|  |

*Rag styryow erel, gwelewgh Mergher.*

**Merher** yw an kynsa planet y'gan system howlek. Planet an ogassa dhe'n howl yw. Ev a res a-dro dhe'n howl yn 88 jydh dor. Nyns eus ayrgylgh vydh dhe Verher. Drefenn bos Merher mar ogas dhe'n howl, an tu neb a eneb orth an howl yw pur booth. Kynth yw Merher mar ogas dhe'n howl, an tu neb a eneb diworth an howl yw pur yeyn, drefenn nag eus ayrgylgh dhe witha an tommder.

Y hanow yw devedhys dhyworth huni Merher, an duw romanek a genwerth ha vyajys.

|  |
| --- |
| **System Howlek** |
| *Planettys:*    Merher · Gwener · Dor · Meurth · Yow · Sadorn · Ouran · Nevyon |
| *Planettys korr:*    Ceres · Eris · Haumea · Makemake · Plouton |
| *Planettys korr possybl* |
# Gwener (planet)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Gwener** |  |

 |
|  |
| Gwener |

**Gwener** yw nessa planet agan system howlek. Hi a res a-dro dhe'n howl yn 224.7 a dhydhyow dor.

Dihaval orth Mergher, yma ayrgylgh tew war Wener. An brassa rann a ayrgylgh Gwener yw karbon dioksid, hag an gwaskas yw deg ha peswar ugens gweyth gwaskas ayrgylgh agan dor. Yma kommol oll a-dro dhe Wener. An kropyans efander Magellan a wrug mappa enep Gwener gans radar, ha nebes kropyansow efander y'n dowlenn Sovyetek Venera re diras warnedhi.

|  |
| --- |
| **System Howlek** |
| *Planettys:*    Merher · Gwener · Dor · Meurth · Yow · Sadorn · Ouran · Nevyon |
| *Planettys korr:*    Ceres · Eris · Haumea · Makemake · Plouton |
| *Planettys korr possybl* |
# Yow (planet)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Yow** |  |

 |
|  |
| Yow |

*Rag styryow erel, gwelewgh Yow.*

**Yow** yw an pympes ha brassa planet y'gan system howlek. Planet kowr gas yw, kepar ha Sadorn, Ouran ha Nevyon. Ev a res a-dro dhe'n howl yn 11.86 blydhen dor. Ev a drel a-dro y ehel y honan yn naw eur pymthek ha dew ugens mynysen. Yma system bysow dhe Yow, kynth yw le ages system bysow Sadorn. Yma pymp ha tri ugens loer (aswonnys) dhe Yow . An loerow brassa yw an peswar loer Galianek, Io, Europa, Ganymede ha Kallisto.

An kropyansow efander Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1, Voyager 2 ha Galileo re godrigas orth Yow.

|  |
| --- |
| **System Howlek** |
| *Planettys:*    Merher · Gwener · Dor · Meurth · Yow · Sadorn · Ouran · Nevyon |
| *Planettys korr:*    Ceres · Eris · Haumea · Makemake · Plouton |
| *Planettys korr possybl* |
# Kelvin

Kelvin|  |
| Ensampel a |
unses selvenel SI, unses tempredh, UCUM base unit, Kevreyth Keswlasek Unsesow gans hanow arbennik  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

Arlodh Kelvin
Unses elvennow an Kevreyth Keswlasek Unsesow yw an **kelvin** (arwodh: **K**), usys dhe vusura tempredh. Henwys yw dhe enora an fysegydh William Thomson, Arlodh Kelvin. Haval yw dhe'n radhva Celsius awos bos 1 kelvin haval dhe 1 gradh Celsius. Mes dyffrans dhe radhva Celsius, an niver lyha possybyl war an radhva Kelvin yw "0 K" (mann K). Hanow an tempredh ma yw "mann absolut". Ottomma an tempredh le ma nag eus nerth krennus (tommder) owth eksistya y'n perthyglow.

Drefen hemma, res yw dhywgh keworra 273.15 dhe'n tempredh Kelvin rag kavos an niver war radhva Celsius.

| Hwarvos/ desedhans | Tempredh yn kelvin | Tempredh war radhva Celsius |
| --- | --- | --- |
| Mann Absolut | 0 K | -273.15 °C |
| Dowr ow rewi | 273.15 K | 0 °C |
| Dowr ow pryjyon | 373.15 K | 100 °C |
| Tempredh arenep an Howl | 5780 K | 5507 °C |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |