Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bledhen

**Bledhen** yw spas a amser owth hevelebi amser dhe dro unn planet a-derdro y steren.
War an Nor, an spas rag tro a-derdro an Howl yw 365.256363051 dydh, hag yn pubhuni anedha 86 400 eylen SI. (Dihaval yw an spas ma war blanettys erel. Rag ensampel, bledhen Meurth yw 686.971 dydh.)

Y'n dydhyans gregorek ha yuliek, yma dew sort a vledhen: bledhen lamm a 366 dydh, ha bledhen gemmyn a 365 dydh.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.
# Dor

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Dor** |  |

 |
|  |
|
*Lymnans gwrys a-dhia Apollo 17* |

An planet **Dor** (po an **Norvys**, an **bys**) yw an planet y'n system howlek le may few tus. An tressa planet dhiworth an howl yw ev, an brassa yn mysk an planetys fast. Furvys veu an nor nans yw 4,550 milvil vlydhen. Y arwoedh steroniethek yw  po .

Myns enep an Nor yw 510,067,420 km², warnodho 29.2 % a dir (148,847,000 km²) ha 70.8 % a dhowr (361,220,420 km²).

An Loer yw an loer unnik ow kul resegva a-dro dhe'n bys ma.

Oes an Norvys yw dismygrivys y'n eur ma orth 4,550 milvil vlydhen. Nebes 4,000 milvil vloedh yw gans an kottha kerrek aswonnys, ha tanow yw an re kottha ages 3,000 milvil vloedh. An kottha remenans a groaduryon a veu treylys yn meyn nans yw le ages 3,900 milvil vlydhen.

An Nor yw furvys a weliow dibarow: krevenn an nor, an pall ughel (ow kul, war-barth gans an grevenn, an karngylgh po *lithosfer*), an gwanngylgh po *asthenosfer*, an pall isel, ha kolonnenn an nor. A-ugh an grevenn, po gweli enep an planet, yma'n ayrgylgh po *atmosfer* gonedhys dre vras a nitrojen hag oksyjen.

|  |
| --- |
| **System Howlek** |
| *Planettys:*    Merher · Gwener · Dor · Meurth · Yow · Sadorn · Ouran · Nevyon |
| *Planettys korr:*    Ceres · Eris · Haumea · Makemake · Plouton |
| *Planettys korr possybl* |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n **deg erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Dy' Lun

**Dy' Lun** (po **de' Lun**) yw dydh an seythun yntra dy' Sul ha dy' Meurth. Y talleth y hanow a *luna*, an ger Latin rag an Loer.

Dy' Lun yw kynsa dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma. Rag ensampel, yn Europa hag Amerika Latin, yma'n seythun ow talleth dy' Lun, hag yn China hanow an dydh ma yw "Dydh Onan" hogen (*Xingqi Yi*). Yma savon keswlasek ISO 8601 ow styrya dy' Lun avel kynsa dydh an seythun.

Yn tylleryow erel, dy' Lun yw an nessa dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "nessa dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek. Byttegyns, dy' Lun yw hwath an kynsa dydh a seythun lavur yn gwlasow a'n par ma.

| Dedhow an Seythen |
| --- |
|
Dy' Lun |
Dy' Meurth |
Dy' Merher |
Dy' Yow |
Dy' Gwener |
Dy' Sadorn |
Dy' Sul |
# Dy' Meurth

*Rag styryow erel, gwelewgh Meurth (klerheans).*

**Dy' Meurth** (po **De Meurth**) yw dydh an seythun yntra dy' Lun ha dy' Merher. Y talleth y hanow a *Mart-* po *Mars*, an ger Latin rag an dyw a vresel ha'n planet Meurth.

Dy' Meurth yw nessa dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Meurth yw an tressa dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "tressa dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek.

| Dedhow an Seythen |
| --- |
|
Dy' Lun |
Dy' Meurth |
Dy' Merher |
Dy' Yow |
Dy' Gwener |
Dy' Sadorn |
Dy' Sul |
# Dy' Merher

**Dy' Merher** (po **De Merher**) yw dydh an seythun yntra dy' Meurth ha dy' Yow. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Merher ha'n duw a'n keth hanow. Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek diworth an geryow Latin *Mercurius* ha *dies Mercurii*.

Dy' Merher yw tressa dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Mergher yw an peswara dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "peswara dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek. Yn kettep kas, yma dy' Merher orth kres an seythun ober.

| Dedhow an Seythen |
| --- |
|
Dy' Lun |
Dy' Meurth |
Dy' Merher |
Dy' Yow |
Dy' Gwener |
Dy' Sadorn |
Dy' Sul |
# Dy' Yow

*Rag styryow erel, gwelewgh Yow.*

**Dy' Yow** (po **De' Yow**) yw dydh an seythun yntra dy' Merher ha dy' Gwener. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Yow ha'n duw a'n keth hanow. (Hanow tre Marhasyow a'n jeves an kethsam talleth.) Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek dhyworth an geryow Latin *Iouem* (po *Jovem*) ha *dies Iouis/Jovis*.

Dy' Yow yw peswara dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Yow yw an pympes dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "pympes dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek.

Y'n Ruwvaneth Unys, yma dewisyansow senedhek oll owth hwarvos war dhy' Yow a-dhia 1935.

| Dedhow an Seythen |
| --- |
|
Dy' Lun |
Dy' Meurth |
Dy' Merher |
Dy' Yow |
Dy' Gwener |
Dy' Sadorn |
Dy' Sul |
# Dy' Gwener

**Dy' Gwener** (po **De' Gwener**) yw dydh an seythun yntra dy' Yow ha dy' Sadorn. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Gwener ha'n dhuwes a'n keth hanow. Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek dhyworth an geryow Latin *Venus* ha *dies Veneris*.

Dy' Gwener yw pympes dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Gwener yw an hweghves dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "hweghes dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek.

Herwydh an hengov kristyon, Yesu Krist a veu ledhys war dhy' Gwener.

Dy' Gwener yw diwettha dydh an seythun ober.

| Dedhow an Seythen |
| --- |
|
Dy' Lun |
Dy' Meurth |
Dy' Merher |
Dy' Yow |
Dy' Gwener |
Dy' Sadorn |
Dy' Sul |
# Dy' Sadorn

**Dy' Sadorn** (po **De' Sadorn**) yw dydh an seythun yntra dy' Gwener ha dy' Sul.
Dy' Sadorn yw kynsa dydh an bennseythun. An dydh ma yw gelwys war-lergh an planet Sadorn ha'n duw a'n keth hanow. Y teuth an henwyn ma dhe'n yeth Kernowek dhyworth an geryow Latin *Saturnus* ha *dies Saturni*.

Dy' Sadorn yw hweghes dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Sadorn yw an seythves dydh, rag ensampel y'n Statys Unys. Hanow an dydh yw "seythves dydh" yn Arabek, Grew, ha Portyngalek.

Herwydh an hengov yedhowek, dy' Sadorn ha nos Gwener yw an Saboth.

| Dedhow an Seythen |
| --- |
|
Dy' Lun |
Dy' Meurth |
Dy' Merher |
Dy' Yow |
Dy' Gwener |
Dy' Sadorn |
Dy' Sul |
# Dy' Sul

**Dy' Sul** (po **De' Sul**) yw dydh an seythun yntra dy' Sadorn ha dy' Lun.
Dy' Sadorn yw nessa ha diwettha dydh an bennseythun. An dydh ma yw gelwys war-lergh hanow Latin an Howl, h.y. *dies Solis*.

Dy' Sul yw seythves dydh an seythun, herwydh an brassa niver a dus y'n bys ma – rag ensampel, yn Europa (dre vras) hag Amerika Latin. Yn tylleryow erel, dy' Sul yw an kynsa dydh, rag ensampel y'n Statys Unys.

Herwydh eglosyow kristyon pals, dy' Sul yw an Saboth po jorna sans.

| Dedhow an Seythen |
| --- |
|
Dy' Lun |
Dy' Meurth |
Dy' Merher |
Dy' Yow |
Dy' Gwener |
Dy' Sadorn |
Dy' Sul |
# Seythen

Diagramm a dhydhyow an seythun.
**Seythun** yw spys a amser berra es mis ha hirra es jorna. Hirder unn seythun yw seyth dydh, dell vydh usys. Y'n dydhyansow gregorek ha hindou, pub huni a'n dydhyow a'n jeves hanow dallethys avel re an planettys, an howl, po an loer.

Henwyn dydhyow an seythun yn Kernewek Kemmyn yw an re ma:

* dy' Lun
* dy' Meurth
* dy' Mergher
* dy' Yow
* dy' Gwener
* dy' Sadorn
* dy' Sul

Yma seythun a seyth dydh y'n vrassa rann a dhydhyansow an bys a-dhia dermyn an Vabylonyon goth. Unn jydh a bub seythun yw dydh sans (an Saboth) y'n dydhyansow yedhowek ha kristyon. Kristonyon a efanhes an seythun a seyth dydh a-dreus an Emperoureth Romanek. Y'n dydhyans islamek, unn jydh an seythun yw يوم السَّبْت *yowm as-sabt* (dydh an Saboth) mes dydh arall, يوم الجُمْعَة *yowm al-jumʿa*, yw omres dhe guntelles ha gordhyans.

Yth esa deg dydh y'n seythun herwydh Dydhyans an Domhwelans Frynkek.

An erthygel ma yw skrifys yn Kernewek Kemmyn.
# Eylen

eylen| Ensampel a |
unses selvenel SI, unses termyn, UCUM base unit, Kevreyth Keswlasek Unsesow gans hanow arbennik  |
| Klass |
spys termyn  |
| Rann a |
mynysen, kevreyth unsesow-centimeter-gramm-eylen, system musurow MKS  |
|  Restrennow kelmys war Gemmyn Wikimedia |

Golow ow lughesi unnweyth an eylen.
Musurans berr a dermyn yw **eylen**. Yma 60 eylen yn mynysen, 60 mynysen yn our ha 24 our yn dydh, hengov ow dedhya dhe dermyn an Babylones. Yn godhonieth, eylen yw an termyn kemerys gans atom cesiom ow krena 9,192,631,770 gweyth (a-dro dhe 9 bilvil).

Unses selvenel an Kevreyth Keswlasek a Unsesow yw (arwodh: **s**). Dell yw usys, mesurys yw gans klock po euryor, hag a-dhia diwedh an 20ves kansvledhen, gans klockys atomek. Yn unn eylen, golow a viaj (yn gwakter) 299,792,458 meter, h.y. 300,000 km (~186,282 mildir).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Mis

**Mis** yw unnses prys, hy hireth haval dhe droweyth naturel an loer. Y'n kalans gregorek, yma dewdhek mis, henn yw:

* mis Genver gans 31 dydh
* mis Hwevrer gans 28 dydh (29 dydh yn blydhynyow lamm)
* mis Meurth gans 31 dydh
* mis Ebryl gans 30 dydh
* mis Me gans 31 dydh
* mis Metheven gans 30 dydh
* mis Gortheren gans 31 dydh
* mis Est gans 31 dydh
* mis Gwynngala gans 30 dydh
* mis Hedra gans 31 dydh
* mis Du gans 30 dydh
* mis Kevardhu gans 31 dydh